Mokshadharma Parva · Chapter 91
Mokshadharma 91 (BORI 258, vulgate 264)
अध्यायः २५८
Shanti Parva Mokshadharma chapter 91 of 186.
75 verses
कथं कार्यं परीक्षेत शीघ्रं वाथ चिरेण वा | सर्वथा कार्यदुर्गेऽस्मिन्भवान्नः परमो गुरुः
Meaning
{"speaker":"Yudhishthira","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् | चिरकारेस्तु यत्पूर्वं वृत्तमाङ्गिरसे कुले
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक | चिरकारी हि मेधावी नापराध्यति कर्मसु
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरकारी महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत्सुतः | चिरं हि सर्वकार्याणि समेक्षावान्प्रपद्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरं सञ्चिन्तयन्नर्थांश्चिरं जाग्रच्चिरं स्वपन् | चिरकार्याभिसम्पत्तेश्चिरकारी तथोच्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावी तथोच्यते | बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
व्यभिचारे तु कस्मिंश्चिद्व्यतिक्रम्यापरान्सुतान् | पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
स तथेति चिरेणोक्त्वा स्वभावाच्चिरकारिकः | विमृश्य चिरकारित्वाच्चिन्तयामास वै चिरम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
पितुराज्ञां कथं कुर्यां न हन्यां मातरं कथम् | कथं धर्मच्छले नास्मिन्निमज्जेयमसाधुवत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
पितुराज्ञा परो धर्मः स्वधर्मो मातृरक्षणम् | अस्वतन्त्रं च पुत्रत्वं किं नु मां नात्र पीडयेत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत् | पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्नुयात्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
अनवज्ञा पितुर्युक्ता धारणं मातृरक्षणम् | युक्तक्षमावुभावेतौ नातिवर्तेतमां कथम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
पिता ह्यात्मानमाधत्ते जायायां जज्ञियामिति | शीलचारित्रगोत्रस्य धारणार्थं कुलस्य च
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
सोऽहमात्मा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे प्रकृतः पुनः | विज्ञानं मे कथं न स्याद्बुबुधे चात्मसम्भवम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
जातकर्मणि यत्प्राह पिता यच्चोपकर्मणि | पर्याप्तः स दृढीकारः पितुर्गौरवनिश्चये
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
गुरुरग्र्यः परो धर्मः पोषणाध्ययनाद्धितः | पिता यदाह धर्मः स वेदेष्वपि सुनिश्चितः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
प्रीतिमात्रं पितुः पुत्रः सर्वं पुत्रस्य वै पिता | शरीरादीनि देयानि पिता त्वेकः प्रयच्छति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
तस्मात्पितुर्वचः कार्यं न विचार्यं कथञ्चन | पातकान्यपि पूयन्ते पितुर्वचनकारिणः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
भोगे भाग्ये प्रसवने सर्वलोकनिदर्शने | भर्त्रा चैव समायोगे सीमन्तोन्नयने तथा
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
पिता स्वर्गः पिता धर्मः पिता परमकं तपः | पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वाः प्रीयन्ति देवताः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
आशिषस्ता भजन्त्येनं पुरुषं प्राह याः पिता | निष्कृतिः सर्वपापानां पिता यदभिनन्दति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
मुच्यते बन्धनात्पुष्पं फलं वृन्तात्प्रमुच्यते | क्लिश्यन्नपि सुतस्नेहैः पिता स्नेहं न मुञ्चति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
एतद्विचिन्तितं तावत्पुत्रस्य पितृगौरवम् | पिता ह्यल्पतरं स्थानं चिन्तयिष्यामि मातरम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
माता देहारणिः पुंसां सर्वस्यार्तस्य निर्वृतिः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
न च शोचति नाप्येनं स्थाविर्यमपकर्षति | श्रिया हीनोऽपि यो गेहे अम्बेति प्रतिपद्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
पुत्रपौत्रसमाकीर्णो जननीं यः समाश्रितः | अपि वर्षशतस्यान्ते स द्विहायनवच्चरेत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
समर्थं वासमर्थं वा कृशं वाप्यकृशं तथा | रक्षत्येव सुतं माता नान्यः पोष्टा विधानतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
तदा स वृद्धो भवति यदा भवति दुःखितः | तदा शून्यं जगत्तस्य यदा मात्रा वियुज्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
नास्ति मातृसमा छाया नास्ति मातृसमा गतिः | नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रपा
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
कुक्षिसन्धारणाद्धात्री जननाज्जननी स्मृता | अङ्गानां वर्धनादम्बा वीरसूत्वेन वीरसूः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
शिशोः शुश्रूषणाच्छुश्रूर्माता देहमनन्तरम् | चेतनावान्नरो हन्याद्यस्य नासुषिरं शिरः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
दम्पत्योः प्राणसंश्लेषे योऽभिसन्धिः कृतः किल | तं माता वा पिता वेद भूतार्थो मातरि स्थितः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
माता जानाति यद्गोत्रं माता जानाति यस्य सः | मातुर्भरणमात्रेण प्रीतिः स्नेहः पितुः प्रजाः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
पाणिबन्धं स्वयं कृत्वा सहधर्ममुपेत्य च | यदि याप्यन्ति पुरुषाः स्त्रियो नार्हन्ति याप्यताम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
भरणाद्धि स्त्रियो भर्ता पात्याच्चैव स्त्रियाः पतिः | गुणस्यास्य निवृत्तौ तु न भर्ता न पतिः पतिः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
एवं स्त्री नापराध्नोति नर एवापराध्यति | व्युच्चरंश्च महादोषं नर एवापराध्यति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
सर्वकार्यापराध्यत्वान्नापराध्यन्ति चाङ्गनाः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
यश्चनोक्तो हि निर्देशः स्त्रिया मैथुनतृप्तये | तस्य स्मारयतो व्यक्तमधर्मो नात्र संशयः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
यावन्नारीं मातरं च गौरवे चाधिके स्थिताम् | अवध्यां तु विजानीयुः पशवोऽप्यविचक्षणाः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
देवतानां समावायमेकस्थं पितरं विदुः | मर्त्यानां देवतानां च स्नेहादभ्येति मातरम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
एवं विमृशतस्तस्य चिरकारितया बहु | दीर्घः कालो व्यतिक्रान्तस्ततस्तस्यागमत्पिता
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
मेधातिथिर्महाप्राज्ञो गौतमस्तपसि स्थितः | विमृश्य तेन कालेन पत्न्याः संस्थाव्यतिक्रमम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
सोऽब्रवीद्दुःखसन्तप्तो भृशमश्रूणि वर्तयन् | श्रुतधैर्यप्रसादेन पश्चात्तापमुपागतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
आश्रमं मम सम्प्राप्तस्त्रिलोकेशः पुरंदरः | अतिथिव्रतमास्थाय ब्राह्मणं रूपमास्थितः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
समया सान्त्वितो वाग्भिः स्वागतेनाभिपूजितः | अर्घ्यं पाद्यं च न्यायेन तयाभिप्रतिपादितः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
परवत्यस्मि चाप्युक्तः प्रणयिष्ये नयेन च | अत्र चाकुशले जाते स्त्रियो नास्ति व्यतिक्रमः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
एवं न स्त्री न चैवाहं नाध्वगस्त्रिदशेश्वरः | अपराध्यति धर्मस्य प्रमादस्त्वपराध्यति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
ईर्ष्याजं व्यसनं प्राहुस्तेन चैवोर्ध्वरेतसः | ईर्ष्यया त्वहमाक्षिप्तो मग्नो दुष्कृतसागरे
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
हत्वा साध्वीं च नारीं च व्यसनित्वाच्च शासिताम् | भर्तव्यत्वेन भार्यां च को नु मां तारयिष्यति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
अन्तरेण मयाज्ञप्तश्चिरकारी ह्युदारधीः | यद्यद्य चिरकारी स्यात्स मां त्रायेत पातकात्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक | यद्यद्य चिरकारी त्वं ततोऽसि चिरकारिकः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं मया | आत्मानं पातकेभ्यश्च भवाद्य चिरकारिकः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
सहजं चिरकारित्वं चिरप्राज्ञतया तव | सफलं तत्तवाद्यास्तु भवाद्य चिरकारिकः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरमाशंसितो मात्रा चिरं गर्भेण धारितः | सफलं चिरकारित्वं कुरु त्वं चिरकारिक
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरायते च सन्तापाच्चिरं स्वपिति वारितः | आवयोश्चिरसन्तापादवेक्ष्य चिरकारिक
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
एवं स दुःखितो राजन्महर्षिर्गौतमस्तदा | चिरकारिं ददर्शाथ पुत्रं स्थितमथान्तिके
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः | शस्त्रं त्यक्त्वा ततो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
गौतमस्तु सुतं दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि | पत्नीं चैव निराकारां परामभ्यगमन्मुदम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
न हि सा तेन सम्भेदं पत्नी नीता महात्मना | विजने चाश्रमस्थेन पुत्रश्चापि समाहितः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
हन्यात्त्वनपवादेन शस्त्रपाणौ सुते स्थिते | विनीतं प्रश्नयित्वा च व्यवस्येदात्मकर्मसु
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
बुद्धिश्चासीत्सुतं दृष्ट्वा पितुश्चरणयोर्नतम् | शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयादिति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
ततः पित्रा चिरं स्तुत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि | चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरं जीवेत्युदाहृतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
एवं स गौतमः पुत्रं प्रीतिहर्षसमन्वितः | अभिनन्द्य महाप्राज्ञ इदं वचनमब्रवीत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी चिरं भव | चिरायमाणे त्वयि च चिरमस्मि सुदुःखितः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः | चिरकारिषु धीरेषु गुणोद्देशसमाश्रयात्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरेण मित्रं बध्नीयाच्चिरेण च कृतं त्यजेत् | चिरेण हि कृतं मित्रं चिरं धारणमर्हति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि | अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
बन्धूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च | अव्यक्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
एवं स गौतमस्तस्य प्रीतः पुत्रस्य भारत | कर्मणा तेन कौरव्य चिरकारितया तया
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
एवं सर्वेषु कार्येषु विमृश्य पुरुषस्ततः | चिरेण निश्चयं कृत्वा चिरं न परितप्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरं धारयते रोषं चिरं कर्म नियच्छति | पश्चात्तापकरं कर्म न किञ्चिदुपपद्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरं वृद्धानुपासीत चिरमन्वास्य पूजयेत् | चिरं धर्मान्निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
चिरमन्वास्य विदुषश्चिरं शिष्टान्निषेव्य च | चिरं विनीय चात्मानं चिरं यात्यनवज्ञताम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
ब्रुवतश्च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम् | चिरं पृच्छेच्चिरं ब्रूयाच्चिरं न परिभूयते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}
उपास्य बहुलास्तस्मिन्नाश्रमे सुमहातपाः | समाः स्वर्गं गतो विप्रः पुत्रेण सहितस्तदा
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"विचख्नुगीता","subParva":"mokshadharma","boriChapter":258,"vulgateChapter":264}