Mokshadharma Parva · Chapter 149
Mokshadharma 149 (BORI 316, vulgate 322)
अध्यायः ३१६
Shanti Parva Mokshadharma chapter 149 of 186.
59 verses
एतस्मिन्नन्तरे शून्ये नारदः समुपागमत् | शुकं स्वाध्यायनिरतं वेदार्थान्वक्तुमीप्सितान्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
देवर्षिं तु शुको दृष्ट्वा नारदं समुपस्थितम् | अर्घ्यपूर्वेण विधिना वेदोक्तेनाभ्यपूजयत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
नारदोऽथाब्रवीत्प्रीतो ब्रूहि ब्रह्मविदां वर | केन त्वां श्रेयसा तात योजयामीति हृष्टवत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः प्रोवाच भारत | अस्मिँल्लोके हितं यत्स्यात्तेन मां योक्तुमर्हसि
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
तत्त्वं जिज्ञासतां पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम् | सनत्कुमारो भगवानिदं वचनमब्रवीत्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं तपः | नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता | सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय एतदनुत्तमम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
मानुष्यमसुखं प्राप्य यः सज्जति स मुह्यति | नालं स दुःखमोक्षाय सङ्गो वै दुःखलक्षणम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
सक्तस्य बुद्धिश्चलति मोहजालविवर्धिनी | मोहजालावृतो दुःखमिह चामुत्र चाश्नुते
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
सर्वोपायेन कामस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः | कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात् | विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् | आत्मज्ञानं परं ज्ञानं न सत्याद्विद्यते परम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यादपि हितं भवेत् | यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं मतं मम
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
सर्वारम्भफलत्यागी निराशीर्निष्परिग्रहः | येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेभ्यश्चरत्यात्मवशैरिह | असज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
आत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च | स विमुक्तः परं श्रेयो नचिरेणाधिगच्छति
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
अदर्शनमसंस्पर्शस्तथासम्भाषणं सदा | यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते परम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतश्चरेत् | नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
आकिञ्चन्यं सुसन्तोषो निराशीष्ट्वमचापलम् | एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
परिग्रहं परित्यज्य भव तात जितेन्द्रियः | अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाभयम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
निरामिषा न शोचन्ति त्यजेहामिषमात्मनः | परित्यज्यामिषं सौम्य दुःखतापाद्विमोक्ष्यसे
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना | अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
गुणसङ्गेष्वनासक्त एकचर्यारतः सदा | ब्राह्मणे नचिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
द्वंद्वारामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिः | विद्धि प्रज्ञानतृप्तं तं ज्ञानतृप्तो न शोचति
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
शुभैर्लभति देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम् | अशुभैश्चाप्यधोजन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः | संसारे पच्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्यसे
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
अहिते हितसञ्ज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसञ्ज्ञकः | अनर्थे चार्थसञ्ज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहतन्तुभिरात्मजैः | कोशकारवदात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः | कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स्वपरिग्रहात्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः | सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
महाजालसमाकृष्टान्स्थले मत्स्यानिवोद्धृतान् | स्नेहजालसमाकृष्टान्पश्य जन्तून्सुदुःखितान्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
कुटुम्बं पुत्रदारं च शरीरं द्रव्यसञ्चयाः | पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृतम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
यदा सर्वं परित्यज्य गन्तव्यमवशेन ते | अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं स्वमर्थं नानुतिष्ठसि
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
अविश्रान्तमनालम्बमपाथेयमदैशिकम् | तमःकान्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
न हि त्वा प्रस्थितं कश्चित्पृष्ठतोऽनुगमिष्यति | सुकृतं दुष्कृतं च त्वा यास्यन्तमनुयास्यति
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
विद्या कर्म च शौर्यं च ज्ञानं च बहुविस्तरम् | अर्थार्थमनुसार्यन्ते सिद्धार्थस्तु विमुच्यते
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः | छित्त्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
रूपकूलां मनःस्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् | गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरावहाम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यवटाकराम् | त्यागवाताध्वगां शीघ्रां बुद्धिनावा नदीं तरेत्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज | उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
त्यज धर्ममसङ्कल्पादधर्मं चाप्यहिंसया | उभे सत्यानृते बुद्ध्या बुद्धिं परमनिश्चयात्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम् | चर्मावनद्धं दुर्गन्धि पूर्णं मूत्रपुरीषयोः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरम् | रजस्वलमनित्यं च भूतावासं समुत्सृज
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि यद्भवेत् | महाभूतात्मकं सर्वं महद्यत्परमाणु यत्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा | इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसञ्ज्ञकः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि संहितः | पञ्चविंशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गुणः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
एतैः सर्वैः समायुक्तः पुमानित्यभिधीयते | त्रिवर्गोऽत्र सुखं दुःखं जीवितं मरणं तथा
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
य इदं वेद तत्त्वेन स वेद प्रभवाप्ययौ | पाराशर्येह बोद्धव्यं ज्ञानानां यच्च किञ्चन
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः | अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते | लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानवेलां न पश्यति | पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
लोके बुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यते
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
अनादिनिधनं जन्तुमात्मनि स्थितमव्ययम् | अकर्तारममूर्तं च भगवानाह तीर्थवित्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः | स दुःखप्रतिघातार्थं हन्ति जन्तूननेकधा
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु | तप्यतेऽथ पुनस्तेन भुक्त्वापथ्यमिवातुरः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
अजस्रमेव मोहार्तो दुःखेषु सुखसञ्ज्ञितः | बध्यते मथ्यते चैव कर्मभिर्मन्थवत्सदा
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
ततो निवृत्तो बन्धात्स्वात्कर्मणामुदयादिह | परिभ्रमति संसारं चक्रवद्बहुवेदनः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
स त्वं निवृत्तबन्धस्तु निवृत्तश्चापि कर्मतः | सर्ववित्सर्वजित्सिद्धो भव भावविवर्जितः
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}
संयमेन नवं बन्धं निवर्त्य तपसो बलात् | सम्प्राप्ता बहवः सिद्धिमप्यबाधां सुखोदयाम्
Meaning
{"speaker":"Narada","innerSection":"सुलभाजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":316,"vulgateChapter":322}