Mokshadharma Parva · Chapter 72
Mokshadharma 72 (BORI 239, vulgate 245)
अध्यायः २३९
Shanti Parva Mokshadharma chapter 72 of 186.
25 verses
अध्यात्मं विस्तरेणेह पुनरेव वदस्व मे | यदध्यात्मं यथा चेदं भगवन्नृषिसत्तम
Meaning
{"speaker":"Shuka","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
अध्यात्मं यदिदं तात पुरुषस्येह विद्यते | तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तस्य व्याख्यामिमां शृणु
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाशमेव च | महाभूतानि भूतानां सागरस्योर्मयो यथा
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
प्रसार्येह यथाङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः | तद्वन्महान्ति भूतानि यवीयःसु विकुर्वते
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
इति तन्मयमेवेदं सर्वं स्थावरजङ्गमम् | सर्गे च प्रलये चैव तस्मान्निर्दिश्यते तथा
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् | अकरोत्तात वैषम्यं यस्मिन्यदनुपश्यति
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
अकरोद्यच्छरीरेषु कथं तदुपलक्षयेत् | इन्द्रियाणि गुणाः केचित्कथं तानुपलक्षयेत्
Meaning
{"speaker":"Shuka","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
एतत्ते वर्तयिष्यामि यथावदिह दर्शनम् | शृणु तत्त्वमिहैकाग्रो यथातत्त्वं यथा च तत्
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसम्भवम् | प्राणश्चेष्टा तथा स्पर्श एते वायुगुणास्त्रयः
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
रूपं चक्षुर्विपाकश्च त्रिधा ज्योतिर्विधीयते | रसोऽथ रसनं स्नेहो गुणास्त्वेते त्रयोऽम्भसाम्
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च भूमेरेते गुणास्त्रयः | एतावानिन्द्रियग्रामो व्याख्यातः पाञ्चभौतिकः
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
वायोः स्पर्शो रसोऽद्भ्यश्च ज्योतिषो रूपमुच्यते | आकाशप्रभवः शब्दो गन्धो भूमिगुणः स्मृतः
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
मनो बुद्धिश्च भावश्च त्रय एतेऽऽत्मयोनिजाः | न गुणानतिवर्तन्ते गुणेभ्यः परमा मताः
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
इन्द्रियाणि नरे पञ्च षष्ठं तु मन उच्यते | सप्तमीं बुद्धिमेवाहुः क्षेत्रज्ञं पुनरष्टमम्
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
चक्षुरालोचनायैव संशयं कुरुते मनः | बुद्धिरध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
रजस्तमश्च सत्त्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः | समाः सर्वेषु भूतेषु तद्गुणेषूपलक्षयेत्
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
यथा कूर्म इहाङ्गानि प्रसार्य विनियच्छति | एवमेवेन्द्रियग्रामं बुद्धिः सृष्ट्वा नियच्छति
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
यदूर्ध्वं पादतलयोरवाङ्मूर्ध्नश्च पश्यति | एतस्मिन्नेव कृत्ये वै वर्तते बुद्धिरुत्तमा
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
गुणान्नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाण्यपि | मनःषष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्यभावे कुतो गुणाः
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं किञ्चिदात्मनि लक्षयेत् | प्रशान्तमिव संशुद्धं सत्त्वं तदुपधारयेत्
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
यत्तु सन्तापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् | रजः प्रवर्तकं तत्स्यात्सततं हारि देहिनाम्
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
यत्तु संमोहसंयुक्तमव्यक्तविषयं भवेत् | अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधार्यताम्
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः साम्यं स्वस्थात्मचित्तता | अकस्माद्यदि वा कस्माद्वर्तते सात्त्विको गुणः
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस्तथाक्षमा | लिङ्गानि रजसस्तानि वर्तन्ते हेत्वहेतुतः
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}
तथा मोहः प्रमादश्च तन्द्री निद्राप्रबोधिता | कथञ्चिदभिवर्तन्ते विज्ञेयास्तामसा गुणाः
Meaning
{"speaker":"Vyasa","innerSection":"वासुदेवोग्रसेनसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":239,"vulgateChapter":245}