Mokshadharma Parva · Chapter 128
Mokshadharma 128 (BORI 295, vulgate 301)
अध्यायः २९५
Shanti Parva Mokshadharma chapter 128 of 186.
46 verses
साङ्ख्यदर्शनमेतावदुक्तं ते नृपसत्तम | विद्याविद्ये त्विदानीं मे त्वं निबोधानुपूर्वशः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
अविद्यामाहुरव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मि वै | सर्गप्रलयनिर्मुक्तं विद्यां वै पञ्चविंशकम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
परस्परमविद्यां वै तन्निबोधानुपूर्वशः | यथोक्तमृषिभिस्तात साङ्ख्यस्यास्य निदर्शनम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
कर्मेन्द्रियाणां सर्वेषां विद्या बुद्धीन्द्रियं स्मृतम् | बुद्धीन्द्रियाणां च तथा विशेषा इति नः श्रुतम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
विशेषाणां मनस्तेषां विद्यामाहुर्मनीषिणः | मनसः पञ्चभूतानि विद्या इत्यभिचक्षते
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
अहङ्कारस्तु भूतानां पञ्चानां नात्र संशयः | अहङ्कारस्य च तथा बुद्धिर्विद्या नरेश्वर
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
बुद्धेः प्रकृतिरव्यक्तं तत्त्वानां परमेश्वरम् | विद्या ज्ञेया नरश्रेष्ठ विधिश्च परमः स्मृतः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
अव्यक्तस्य परं प्राहुर्विद्यां वै पञ्चविंशकम् | सर्वस्य सर्वमित्युक्तं ज्ञेयं ज्ञानस्य पार्थिव
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
ज्ञानमव्यक्तमित्युक्तं ज्ञेयं वै पञ्चविंशकम् | तथैव ज्ञानमव्यक्तं विज्ञाता पञ्चविंशकः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
विद्याविद्यार्थतत्त्वेन मयोक्तं ते विशेषतः | अक्षरं च क्षरं चैव यदुक्तं तन्निबोध मे
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
उभावेतौ क्षरावुक्तावुभावेतौ च नक्षरौ | कारणं तु प्रवक्ष्यामि यथा ख्यातौ तु तत्त्वतः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
अनादिनिधनावेतावुभावेवेश्वरौ मतौ | तत्त्वसञ्ज्ञावुभावेतौ प्रोच्येते ज्ञानचिन्तकैः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
सर्गप्रलयधर्मित्वादव्यक्तं प्राहुरक्षरम् | तदेतद्गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुनः पुनः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
गुणानां महदादीनामुत्पद्यति परस्परम् | अधिष्ठानात्क्षेत्रमाहुरेतत्तत्पञ्चविंशकम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
यदा तु गुणजालं तदव्यक्तात्मनि सङ्क्षिपेत् | तदा सह गुणैस्तैस्तु पञ्चविंशो विलीयते
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
गुणा गुणेषु लीयन्ते तदैका प्रकृतिर्भवेत् | क्षेत्रज्ञोऽपि यदा तात तत्क्षेत्रे सम्प्रलीयते
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
तदाक्षरत्वं प्रकृतिर्गच्छते गुणसञ्ज्ञिता | निर्गुणत्वं च वैदेह गुणेषु प्रतिवर्तनात्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
एवमेव च क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानपरिक्षये | प्रकृत्या निर्गुणस्त्वेष इत्येवमनुशुश्रुम
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
क्षरो भवत्येष यदा तदा गुणवतीमथ | प्रकृतिं त्वभिजानाति निर्गुणत्वं तथात्मनः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
तदा विशुद्धो भवति प्रकृतेः परिवर्जनात् | अन्योऽहमन्येयमिति यदा बुध्यति बुद्धिमान्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
तदैषोऽन्यत्वतामेति न च मिश्रत्वमाव्रजेत् | प्रकृत्या चैव राजेन्द्र नमिश्रोऽन्यश्च दृश्यते
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
यदा तु गुणजालं तत्प्राकृतं विजुगुप्सते | पश्यते चापरं पश्यं तदा पश्यन्न सञ्ज्वरेत्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
किं मया कृतमेतावद्योऽहं कालमिमं जनम् | मत्स्यो जालं ह्यविज्ञानादनुवर्तितवांस्तथा
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
अहमेव हि संमोहादन्यमन्यं जनाज्जनम् | मत्स्यो यथोदकज्ञानादनुवर्तितवानिह
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
मत्स्योऽन्यत्वं यथाज्ञानादुदकान्नाभिमन्यते | आत्मानं तद्वदज्ञानादन्यत्वं चैव वेद्म्यहम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
ममास्तु धिगबुद्धस्य योऽहं मग्नमिमं पुनः | अनुवर्तितवान्मोहादन्यमन्यं जनाज्जनम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
अयमत्र भवेद्बन्धुरनेन सह मोक्षणम् | साम्यमेकत्वमायातो यादृशस्तादृशस्त्वहम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
तुल्यतामिह पश्यामि सदृशोऽहमनेन वै | अयं हि विमलो व्यक्तमहमीदृशकस्तथा
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
योऽहमज्ञानसंमोहादज्ञया सम्प्रवृत्तवान् | ससङ्गयाहं निःसङ्गः स्थितः कालमिमं त्वहम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
अनयाहं वशीभूतः कालमेतं न बुद्धवान् | उच्चमध्यमनीचानां तामहं कथमावसे
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
समानयानया चेह सहवासमहं कथम् | गच्छाम्यबुद्धभावत्वादेषेदानीं स्थिरो भवे
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
सहवासं न यास्यामि कालमेतद्धि वञ्चनात् | वञ्चितोऽस्म्यनया यद्धि निर्विकारो विकारया
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
न चायमपराधोऽस्या अपराधो ह्ययं मम | योऽहमत्राभवं सक्तः पराङ्मुखमुपस्थितः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
ततोऽस्मि बहुरूपासु स्थितो मूर्तिष्वमूर्तिमान् | अमूर्तश्चापि मूर्तात्मा ममत्वेन प्रधर्षितः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
योनीषु वर्तमानेन नष्टसञ्ज्ञेन चेतसा
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
इदानीमेष बुद्धोऽस्मि निर्ममो निरहङ्कृतः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
ममत्वमनया नित्यमहङ्कारकृतात्मकम् | अपेत्याहमिमां हित्वा संश्रयिष्ये निरामयम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
एवं परमसम्बोधात्पञ्चविंशोऽनुबुद्धवान्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
निर्गुणं प्रथमं दृष्ट्वा तादृग्भवति मैथिल
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
अक्षरक्षरयोरेतदुक्तं तव निदर्शनम् | मयेह ज्ञानसम्पन्नं यथाश्रुतिनिदर्शनात्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
निःसंदिग्धं च सूक्ष्मं च विबुद्धं विमलं तथा | प्रवक्ष्यामि तु ते भूयस्तन्निबोध यथाश्रुतम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
साङ्ख्ययोगौ मया प्रोक्तौ शास्त्रद्वयनिदर्शनात् | यदेव शास्त्रं साङ्ख्योक्तं योगदर्शनमेव तत्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
प्रबोधनकरं ज्ञानं साङ्ख्यानामवनीपते | विस्पष्टं प्रोच्यते तत्र शिष्याणां हितकाम्यया
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
बृहच्चैव हि तच्छास्त्रमित्याहुः कुशला जनाः | अस्मिंश्च शास्त्रे योगानां पुनर्दधि पुनः शरः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
पञ्चविंशात्परं तत्त्वं न पश्यति नराधिप | साङ्ख्यानां तु परं तत्र यथावदनुवर्णितम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}
बुद्धमप्रतिबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः | बुध्यमानं च बुद्धं च प्राहुर्योगनिदर्शनम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":295,"vulgateChapter":301}