Mokshadharma Parva · Chapter 129
Mokshadharma 129 (BORI 296, vulgate 302)
अध्यायः २९६
Shanti Parva Mokshadharma chapter 129 of 186.
50 verses
अप्रबुद्धमथाव्यक्तमिमं गुणविधिं शृणु | गुणान्धारयते ह्येषा सृजत्याक्षिपते तथा
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
अजस्रं त्विह क्रीडार्थं विकुर्वन्ती नराधिप | आत्मानं बहुधा कृत्वा तान्येव च विचक्षते
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
एतदेवं विकुर्वाणां बुध्यमानो न बुध्यते | अव्यक्तबोधनाच्चैव बुध्यमानं वदन्त्यपि
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
न त्वेव बुध्यतेऽव्यक्तं सगुणं वाथ निर्गुणम् | कदाचित्त्वेव खल्वेतदाहुरप्रतिबुद्धकम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
बुध्यते यदि वाव्यक्तमेतद्वै पञ्चविंशकम् | बुध्यमानो भवत्येष सङ्गात्मक इति श्रुतिः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
अनेनाप्रतिबुद्धेति वदन्त्यव्यक्तमच्युतम् | अव्यक्तबोधनाच्चैव बुध्यमानं वदन्त्युत
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
पञ्चविंशं महात्मानं न चासावपि बुध्यते | षड्विंशं विमलं बुद्धमप्रमेयं सनातनम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
सततं पञ्चविंशं च चतुर्विंशं च बुध्यते | दृश्यादृश्ये ह्यनुगतमुभावेव महाद्युती
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
अव्यक्तं न तु तद्ब्रह्म बुध्यते तात केवलम् | केवलं पञ्चविंशं च चतुर्विंशं न पश्यति
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
बुध्यमानो यदात्मानमन्योऽहमिति मन्यते | तदा प्रकृतिमानेष भवत्यव्यक्तलोचनः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
बुध्यते च परां बुद्धिं विशुद्धाममलां यदा | षड्विंशो राजशार्दूल तदा बुद्धत्वमाव्रजेत्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
ततस्त्यजति सोऽव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मिणम् | निर्गुणः प्रकृतिं वेद गुणयुक्तामचेतनाम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
ततः केवलधर्मासौ भवत्यव्यक्तदर्शनात् | केवलेन समागम्य विमुक्तोऽऽत्मानमाप्नुयात्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
पञ्चविंशतितत्त्वानि प्रवदन्ति मनीषिणः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
न चैष तत्त्ववांस्तात निस्तत्त्वस्त्वेष बुद्धिमान् | एष मुञ्चति तत्त्वं हि क्षिप्रं बुद्धस्य लक्षणम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
षड्विंशोऽहमिति प्राज्ञो गृह्यमाणोऽजरामरः | केवलेन बलेनैव समतां यात्यसंशयम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
षड्विंशेन प्रबुद्धेन बुध्यमानोऽप्यबुद्धिमान् | एतन्नानात्वमित्युक्तं साङ्ख्यश्रुतिनिदर्शनात्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य च | एकत्वं वै भवत्यस्य यदा बुद्ध्या न बुध्यते
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
बुध्यमानोऽप्रबुद्धेन समतां याति मैथिल | सङ्गधर्मा भवत्येष निःसङ्गात्मा नराधिप
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
चतुर्विंशमगाधं च षड्विंशस्य प्रबोधनात्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
नानात्वैकत्वमेतावद्द्रष्टव्यं शास्त्रदृष्टिभिः
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
मशकोदुम्बरे यद्वदन्यत्वं तद्वदेतयोः | मत्स्योऽम्भसि यथा तद्वदन्यत्वमुपलभ्यते
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
एवमेवावगन्तव्यं नानात्वैकत्वमेतयोः | एतद्विमोक्ष इत्युक्तमव्यक्तज्ञानसंहितम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
पञ्चविंशतिकस्यास्य योऽयं देहेषु वर्तते | एष मोक्षयितव्येति प्राहुरव्यक्तगोचरात्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
सोऽयमेवं विमुच्येत नान्यथेति विनिश्चयः | परेण परधर्मा च भवत्येष समेत्य वै
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
विशुद्धधर्मा शुद्धेन बुद्धेन च स बुद्धिमान् | विमुक्तधर्मा मुक्तेन समेत्य पुरुषर्षभ
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
नियोगधर्मिणा चैव नियोगात्मा भवत्यपि | विमोक्षिणा विमोक्षश्च समेत्येह तथा भवेत्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
शुचिकर्मा शुचिश्चैव भवत्यमितदीप्तिमान् | विमलात्मा च भवति समेत्य विमलात्मना
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
केवलात्मा तथा चैव केवलेन समेत्य वै | स्वतन्त्रश्च स्वतन्त्रेण स्वतन्त्रत्वमवाप्नुते
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
एतावदेतत्कथितं मया ते; तथ्यं महाराज यथार्थतत्त्वम् | अमत्सरत्वं प्रतिगृह्य चार्थं; सनातनं ब्रह्म विशुद्धमाद्यम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
न वेदनिष्ठस्य जनस्य राज; न्प्रदेयमेतत्परमं त्वया भवेत् | विवित्समानाय विबोधकारकं; प्रबोधहेतोः प्रणतस्य शासनम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
न देयमेतच्च तथानृतात्मने; शठाय क्लीबाय न जिह्मबुद्धये | न पण्डितज्ञानपरोपतापिने; देयं त्वयेदं विनिबोध यादृशे
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
श्रद्धान्वितायाथ गुणान्विताय; परापवादाद्विरताय नित्यम् | विशुद्धयोगाय बुधाय चैव; क्रियावतेऽथ क्षमिणे हिताय
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
विविक्तशीलाय विधिप्रियाय; विवादहीनाय बहुश्रुताय | विजानते चैव न चाहितक्षमे; दमे च शक्ताय शमे च देहिनाम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
एतैर्गुणैर्हीनतमे न देय; मेतत्परं ब्रह्म विशुद्धमाहुः | न श्रेयसा योक्ष्यति तादृशे कृतं; धर्मप्रवक्तारमपात्रदानात्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां; दद्यान्नदेयं त्विदमव्रताय | जितेन्द्रियायैतदसंशयं ते; भवेत्प्रदेयं परमं नरेन्द्र
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
कराल मा ते भयमस्तु किं चि; देतच्छ्रुतं ब्रह्म परं त्वयाद्य | यथावदुक्तं परमं पवित्रं; निःशोकमत्यन्तमनादिमध्यम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
अगाधजन्मामरणं च राज; न्निरामयं वीतभयं शिवं च | समीक्ष्य मोहं त्यज चाद्य सर्वं; ज्ञानस्य तत्त्वार्थमिदं विदित्वा
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
अवाप्तमेतद्धि पुरा सनातना; द्धिरण्यगर्भाद्गदतो नराधिप | प्रसाद्य यत्नेन तमुग्रतेजसं; सनातनं ब्रह्म यथाद्य वै त्वया
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
पृष्टस्त्वया चास्मि यथा नरेन्द्र; तथा मयेदं त्वयि चोक्तमद्य | तथावाप्तं ब्रह्मणो मे नरेन्द्र; महज्ज्ञानं मोक्षविदां पुराणम्
Meaning
{"speaker":"Vasishtha","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
एतदुक्तं परं ब्रह्म यस्मान्नावर्तते पुनः | पञ्चविंशो महाराज परमर्षिनिदर्शनात्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
पुनरावृत्तिमाप्नोति परं ज्ञानमवाप्य च | नावबुध्यति तत्त्वेन बुध्यमानोऽजरामरः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
एतन्निःश्रेयसकरं ज्ञानानां ते परं मया | कथितं तत्त्वतस्तात श्रुत्वा देवर्षितो नृप
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
हिरण्यगर्भादृषिणा वसिष्ठेन महात्मना | वसिष्ठादृषिशार्दूलान्नारदोऽवाप्तवानिदम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
नारदाद्विदितं मह्यमेतद्ब्रह्म सनातनम् | मा शुचः कौरवेन्द्र त्वं श्रुत्वैतत्परमं पदम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
येन क्षराक्षरे वित्ते न भयं तस्य विद्यते | विद्यते तु भयं तस्य यो नैतद्वेत्ति पार्थिव
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
अविज्ञानाच्च मूढात्मा पुनः पुनरुपद्रवन् | प्रेत्य जातिसहस्राणि मरणान्तान्युपाश्नुते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
देवलोकं तथा तिर्यङ्मानुष्यमपि चाश्नुते | यदि शुध्यति कालेन तस्मादज्ञानसागरात्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
अज्ञानसागरो घोरो ह्यव्यक्तोऽगाध उच्यते | अहन्यहनि मज्जन्ति यत्र भूतानि भारत
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}
यस्मादगाधादव्यक्तादुत्तीर्णस्त्वं सनातनात् | तस्मात्त्वं विरजाश्चैव वितमस्कश्च पार्थिव
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"वसिष्ठकरालजनकसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":296,"vulgateChapter":302}