Mokshadharma Parva · Chapter 38
Mokshadharma 38 (BORI 205, vulgate 211)
अध्यायः २०५
Shanti Parva Mokshadharma chapter 38 of 186.
33 verses
गुरुरुवाच|| प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो यथायमुपपद्यते | तेषां विज्ञाननिष्ठानामन्यत्तत्त्वं न रोचते
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
दुर्लभा वेदविद्वांसो वेदोक्तेषु व्यवस्थिताः | प्रयोजनमतस्त्वत्र मार्गमिच्छन्ति संस्तुतम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
सद्भिराचरितत्वात्तु वृत्तमेतदगर्हितम् | इयं सा बुद्धिरन्येयं यया याति परां गतिम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
शरीरवानुपादत्ते मोहात्सर्वपरिग्रहान् | कामक्रोधादिभिर्भावैर्युक्तो राजसतामसैः
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
नाशुद्धमाचरेत्तस्मादभीप्सन्देहयापनम् | कर्मणो विवरं कुर्वन्न लोकानाप्नुयाच्छुभान्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
लोहयुक्तं यथा हेम विपक्वं न विराजते | तथापक्वकषायाख्यं विज्ञानं न प्रकाशते
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
यश्चाधर्मं चरेन्मोहात्कामलोभावनु प्लवन् | धर्म्यं पन्थानमाक्रम्य सानुबन्धो विनश्यति
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
शन्दादीन्विषयांस्तस्मादसंरागादनुप्लवेत् | क्रोधहर्षौ विषादश्च जायन्ते हि परस्परम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
पञ्चभूतात्मके देहे सत्त्वराजसतामसे | कमभिष्टुवते चायं कं वा क्रोशति किं वदेत्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
स्पर्शरूपरसाद्येषु सङ्गं गच्छन्ति बालिशाः | नावगच्छन्त्यविज्ञानादात्मजं पार्थिवं गुणम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
मृन्मयं शरणं यद्वन्मृदैव परिलिप्यते | पार्थिवोऽयं तथा देहो मृद्विकारैर्विलिप्यते
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
मधु तैलं पयः सर्पिर्मांसानि लवणं गुडः | धान्यानि फलमूलानि मृद्विकाराः सहाम्भसा
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
यद्वत्कान्तारमातिष्ठन्नौत्सुक्यं समनुव्रजेत् | श्रमादाहारमादद्यादस्वाद्वपि हि यापनम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
तद्वत्संसारकान्तारमातिष्ठञ्श्रमतत्परः | यात्रार्थमद्यादाहारं व्याधितो भेषजं यथा
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
सत्यशौचार्जवत्यागैर्यशसा विक्रमेण च | क्षान्त्या धृत्या च बुद्ध्या च मनसा तपसैव च
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
भावान्सर्वान्यथावृत्तान्संवसेत यथाक्रमम् | शान्तिमिच्छन्नदीनात्मा संयच्छेदिन्द्रियाणि च
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
सत्त्वेन रजसा चैव तमसा चैव मोहिताः | चक्रवत्परिवर्तन्ते ह्यज्ञानाज्जन्तवो भृशम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
तस्मात्सम्यक्परीक्षेत दोषानज्ञानसम्भवान् | अज्ञानप्रभवं नित्यमहङ्कारं परित्यजेत्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
महाभूतानीन्द्रियाणि गुणाः सत्त्वं रजस्तमः | त्रैलोक्यं सेश्वरं सर्वमहङ्कारे प्रतिष्ठितम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
यथेह नियतं कालो दर्शयत्यार्तवान्गुणान् | तद्वद्भूतेष्वहङ्कारं विद्याद्भूतप्रवर्तकम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
सत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च निबोध तान्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
प्रमोहो हर्षजः प्रीतिरसंदेहो धृतिः स्मृतिः | एतान्सत्त्वगुणान्विद्यादिमान्राजसतामसान्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
कामक्रोधौ प्रमादश्च लोभमोहौ भयं क्लमः | विषादशोकावरतिर्मानदर्पावनार्यता
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
दोषाणामेवमादीनां परीक्ष्य गुरुलाघवम् | विमृशेदात्मसंस्थानामेकैकमनुसन्ततम्
Meaning
{"speaker":"","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
के दोषा मनसा त्यक्ताः के बुद्ध्या शिथिलीकृताः | के पुनः पुनरायान्ति के मोहादफला इव
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
केषां बलाबलं बुद्ध्या हेतुभिर्विमृशेद्बुधः | एतत्सर्वं समाचक्ष्व यथा विद्यामहं प्रभो
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
तथाकृतात्मा सहजैर्दोषैर्नश्यति राजसैः
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
राजसं तामसं चैव शुद्धात्माकर्मसम्भवम् | तत्सर्वं देहिनां बीजं सर्वमात्मवतः समम्
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
तस्मादात्मवता वर्ज्यं रजश्च तम एव च | रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं सत्त्वं निर्मलतामियात्
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
अथ वा मन्त्रवद्ब्रूयुर्मांसादानां यजुष्कृतम् | हेतुः स एवानादाने शुद्धधर्मानुपालने
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
रजसा धर्मयुक्तानि कार्याण्यपि समाप्नुयात् | अर्थयुक्तानि चात्यर्थं कामान्सर्वांश्च सेवते
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
तमसा लोभयुक्तानि क्रोधजानि च सेवते | हिंसाविहाराभिरतस्तन्द्रीनिद्रासमन्वितः
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}
सत्त्वस्थः सात्त्विकान्भावाञ्शुद्धान्पश्यति संश्रितः | स देही विमलः श्रीमाञ्शुद्धो विद्यासमन्वितः
Meaning
{"speaker":"शिष्य","innerSection":"गुरुशिष्यसंवादः (वार्ष्णेयाध्यात्मं)","subParva":"mokshadharma","boriChapter":205,"vulgateChapter":211}