Duties of the King

राजधर्मान् प्रवक्ष्यामि यथावृत्तो भवेन्नृपः । सम्भवश्च यथा तस्य सिद्धिश्च परमा यथा

rājadharmān pravakṣyāmi yathāvṛtto bhavennṛpaḥ | sambhavaśca yathā tasya siddhiśca paramā yathā

ब्राह्मं प्राप्तेन संस्कारं क्षत्रियेण यथाविधि । सर्वस्यास्य यथान्यायं कर्तव्यं परिरक्षणम्

brāhmaṃ prāptena saṃskāraṃ kṣatriyeṇa yathāvidhi | sarvasyāsya yathānyāyaṃ kartavyaṃ parirakṣaṇam

अराजके हि लोकेऽस्मिन् सर्वतो विद्रुतो भयात् । रक्षार्थमस्य सर्वस्य राजानमसृजत्प्रभुः

arājake hi loke'smin sarvato vidruto bhayāt | rakṣārthamasya sarvasya rājānamasṛjatprabhuḥ

इन्द्रानिलयमार्काणामग्नेश्च वरुणस्य च । चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्रा निर्हृत्य शाश्वतीः

indrānilayamārkāṇāmagneśca varuṇasya ca | candravitteśayoścaiva mātrā nirhṛtya śāśvatīḥ

यस्मादेषां सुरेन्द्राणां मात्राभ्यो निर्मितो नृपः । तस्मादभिभवत्येष सर्वभूतानि तेजसा

yasmādeṣāṃ surendrāṇāṃ mātrābhyo nirmito nṛpaḥ | tasmādabhibhavatyeṣa sarvabhūtāni tejasā

तपत्यादित्यवच्चैष चक्षूंषि च मनांसि च । न चैनं भुवि शक्नोति कश्चिदप्यभिवीक्षितुम्

tapatyādityavaccaiṣa cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca | na cainaṃ bhuvi śaknoti kaścidapyabhivīkṣitum

सोऽग्निर्भवति वायुश्च सोऽर्कः सोमः स धर्मराट् । स कुबेरः स वरुणः स महेन्द्रः प्रभावतः

so'gnirbhavati vāyuśca so'rkaḥ somaḥ sa dharmarāṭ | sa kuberaḥ sa varuṇaḥ sa mahendraḥ prabhāvataḥ

स चैन्द्रः स्वप्रभावतः बालोऽपि नावमान्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः । महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति

sa caindraḥ svaprabhāvataḥ bālo'pi nāvamāntavyo manuṣya iti bhūmipaḥ | mahatī devatā hyeṣā nararūpeṇa tiṣṭhati

एकमेव दहत्यग्निर्नरं दुरुपसर्पिणम् । कुलं दहति राजाऽग्निः सपशुद्रव्यसञ्चयम्

ekameva dahatyagnirnaraṃ durupasarpiṇam | kulaṃ dahati rājā'gniḥ sapaśudravyasañcayam

कार्यं सोऽवेक्ष्य शक्तिं च देशकालौ च तत्त्वतः । कुरुते धर्मसिद्ध्यर्थं विश्वरूपं पुनः पुनः

kāryaṃ so'vekṣya śaktiṃ ca deśakālau ca tattvataḥ | kurute dharmasiddhyarthaṃ viśvarūpaṃ punaḥ punaḥ

यस्य प्रसादे पद्मा श्रीर्विजयश्च पराक्रमे । मृत्युश्च वसति क्रोधे सर्वतेजोमयो हि सः

yasya prasāde padmā śrīrvijayaśca parākrame | mṛtyuśca vasati krodhe sarvatejomayo hi saḥ

तं यस्तु द्वेष्टि संमोहात्स विनश्यत्यसंशयम् । तस्य ह्याशु विनाशाय राजा प्रकुरुते मनः

taṃ yastu dveṣṭi saṃmohātsa vinaśyatyasaṃśayam | tasya hyāśu vināśāya rājā prakurute manaḥ

तस्माद्धर्मं यमिष्टेषु स व्यवस्येन्नराधिपः । अनिष्टं चाप्यनिष्टेषु तं धर्मं न विचालयेत्

tasmāddharmaṃ yamiṣṭeṣu sa vyavasyennarādhipaḥ | aniṣṭaṃ cāpyaniṣṭeṣu taṃ dharmaṃ na vicālayet

तस्यार्थे सर्वभूतानां गोप्तारं धर्ममात्मजम् । तदर्थं ब्रह्मतेजोमयं दण्डमसृजत्पूर्वमीश्वरः

tasyārthe sarvabhūtānāṃ goptāraṃ dharmamātmajam | tadarthaṃ brahmatejomayaṃ daṇḍamasṛjatpūrvamīśvaraḥ

तस्य सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च । भयाद्भोगाय कल्पन्ते स्वधर्मात्न चलन्ति च

tasya sarvāṇi bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca | bhayādbhogāya kalpante svadharmātna calanti ca

तं देशकालौ शक्तिं च विद्यां चावेक्ष्य तत्त्वतः । यथार्हतः सम्प्रणयेन्नरेष्वन्यायवर्तिषु

taṃ deśakālau śaktiṃ ca vidyāṃ cāvekṣya tattvataḥ | yathārhataḥ sampraṇayennareṣvanyāyavartiṣu

स राजा पुरुषो दण्डः स नेता शासिता च सः । चतुर्णामाश्रमाणां च धर्मस्य प्रतिभूः स्मृतः

sa rājā puruṣo daṇḍaḥ sa netā śāsitā ca saḥ | caturṇāmāśramāṇāṃ ca dharmasya pratibhūḥ smṛtaḥ

दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति । दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः

daṇḍaḥ śāsti prajāḥ sarvā daṇḍa evābhirakṣati | daṇḍaḥ supteṣu jāgarti daṇḍaṃ dharmaṃ vidurbudhāḥ

समीक्ष्य स धृतः सम्यक्सर्वा रञ्जयति प्रजाः । असमीक्ष्य प्रणीतस्तु विनाशयति सर्वतः

samīkṣya sa dhṛtaḥ samyaksarvā rañjayati prajāḥ | asamīkṣya praṇītastu vināśayati sarvataḥ

यदि न प्रणयेद्राजा दण्डं दण्ड्येष्वतन्द्रितः । शूले मत्स्यानिवापक्ष्यन् दुर्बलान् बलवत्तराः

yadi na praṇayedrājā daṇḍaṃ daṇḍyeṣvatandritaḥ | śūle matsyānivāpakṣyan durbalān balavattarāḥ

अद्यात्काकः पुरोडाशं श्वा च लिह्याद्धविस्तथा । श्वाऽवलिह्याद्द् स्वाम्यं च न स्यात्कस्मिंश्चित्प्रवर्तेताधरोत्तरम्

adyātkākaḥ puroḍāśaṃ śvā ca lihyāddhavistathā | śvā'valihyādd svāmyaṃ ca na syātkasmiṃścitpravartetādharottaram

सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर्नरः । दण्डस्य हि भयात्सर्वं जगद्भोगाय कल्पते

sarvo daṇḍajito loko durlabho hi śucirnaraḥ | daṇḍasya hi bhayātsarvaṃ jagadbhogāya kalpate

देवदानवगन्धर्वा रक्षांसि पतगोरगाः । तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनैव निपीडिताः

devadānavagandharvā rakṣāṃsi patagoragāḥ | te'pi bhogāya kalpante daṇḍenaiva nipīḍitāḥ

दुष्येयुः सर्ववर्णाश्च भिद्येरन् सर्वसेतवः । सर्वलोकप्रकोपश्च भवेद्दण्डस्य विभ्रमात्

duṣyeyuḥ sarvavarṇāśca bhidyeran sarvasetavaḥ | sarvalokaprakopaśca bhaveddaṇḍasya vibhramāt

यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति पापहा । प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति

yatra śyāmo lohitākṣo daṇḍaścarati pāpahā | prajāstatra na muhyanti netā cetsādhu paśyati

तस्याहुः सम्प्रणेतारं राजानं सत्यवादिनम् । समीक्ष्यकारिणं प्राज्ञं धर्मकामार्थकोविदम्

tasyāhuḥ sampraṇetāraṃ rājānaṃ satyavādinam | samīkṣyakāriṇaṃ prājñaṃ dharmakāmārthakovidam

तं राजा प्रणयन् सम्यक्त्रिवर्गेणाभिवर्धते । कामात्मा विषमः क्षुद्रो दण्डेनैव निहन्यते

taṃ rājā praṇayan samyaktrivargeṇābhivardhate | kāmātmā viṣamaḥ kṣudro daṇḍenaiva nihanyate

कामान्धो दण्डो हि सुमहत्तेजो दुर्धरश्चाकृतात्मभिः । धर्माद्विचलितं हन्ति नृपमेव सबान्धवम्

kāmāndho daṇḍo hi sumahattejo durdharaścākṛtātmabhiḥ | dharmādvicalitaṃ hanti nṛpameva sabāndhavam

ततो दुर्गं च राष्ट्रं च लोकं च सचराचरम् । अन्तरिक्षगतांश्चैव मुनीन् देवांश्च पीडयेत्

tato durgaṃ ca rāṣṭraṃ ca lokaṃ ca sacarācaram | antarikṣagatāṃścaiva munīn devāṃśca pīḍayet

सोऽसहायेन मूढेन लुब्धेनाकृतबुद्धिना । न शक्यो न्यायतो नेतुं सक्तेन विषयेषु च

so'sahāyena mūḍhena lubdhenākṛtabuddhinā | na śakyo nyāyato netuṃ saktena viṣayeṣu ca

शुचिना सत्यसंधेन यथाशास्त्रानुसारिणा । प्रणेतुं शक्यते दण्डः सुसहायेन धीमता

śucinā satyasaṃdhena yathāśāstrānusāriṇā | praṇetuṃ śakyate daṇḍaḥ susahāyena dhīmatā

स्वराष्ट्रे न्यायवृत्तः स्याद्भृशदण्डश्च शत्रुषु । सुहृत्स्वजिह्मः स्निग्धेषु ब्राह्मणेषु क्षमान्वितः

svarāṣṭre nyāyavṛttaḥ syādbhṛśadaṇḍaśca śatruṣu | suhṛtsvajihmaḥ snigdheṣu brāhmaṇeṣu kṣamānvitaḥ

एवंवृत्तस्य नृपतेः शिलोञ्छेनापि जीवतः । विस्तीर्यते यशो लोके तैलबिन्दुरिवाम्भसि

evaṃvṛttasya nṛpateḥ śiloñchenāpi jīvataḥ | vistīryate yaśo loke tailabindurivāmbhasi

अतस्तु विपरीतस्य नृपतेरजितात्मनः । सङ्क्षिप्यते यशो लोके घृतबिन्दुरिवाम्भसि

atastu viparītasya nṛpaterajitātmanaḥ | saṅkṣipyate yaśo loke ghṛtabindurivāmbhasi

स्वे स्वे धर्मे निविष्टानां सर्वेषामनुपूर्वशः । वर्णानामाश्रमाणां च राजा सृष्टोऽभिरक्षिता

sve sve dharme niviṣṭānāṃ sarveṣāmanupūrvaśaḥ | varṇānāmāśramāṇāṃ ca rājā sṛṣṭo'bhirakṣitā

तेन यद्यत्सभृत्येन कर्तव्यं रक्षता प्रजाः । तत्तद्वोऽहं प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः

tena yadyatsabhṛtyena kartavyaṃ rakṣatā prajāḥ | tattadvo'haṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ

ब्राह्मणान् पर्युपासीत प्रातरुत्थाय पार्थिवः । त्रैविद्यवृद्धान् विदुषस्तिष्ठेत्तेषां च शासने

brāhmaṇān paryupāsīta prātarutthāya pārthivaḥ | traividyavṛddhān viduṣastiṣṭhetteṣāṃ ca śāsane

वृद्धांश्च नित्यं सेवेत विप्रान् वेदविदः शुचीन् । वृद्धसेवी हि सततं रक्षोभिरपि पूज्यते

vṛddhāṃśca nityaṃ seveta viprān vedavidaḥ śucīn | vṛddhasevī hi satataṃ rakṣobhirapi pūjyate

तेभ्योऽधिगच्छेद्विनयं विनीतात्माऽपि नित्यशः । विनीतात्मा हि नृपतिर्न विनश्यति कर्हि चित्

tebhyo'dhigacchedvinayaṃ vinītātmā'pi nityaśaḥ | vinītātmā hi nṛpatirna vinaśyati karhi cit

बहवोऽविनयात्नष्टा राजानः सपरिच्छदाः । सपरिग्रहाः वनस्था अपि राज्यानि विनयात्प्रतिपेदिरे

bahavo'vinayātnaṣṭā rājānaḥ saparicchadāḥ | saparigrahāḥ vanasthā api rājyāni vinayātpratipedire

वेनो विनष्टोऽविनयात्नहुषश्चैव पार्थिवः । सुदाः पैजवनश्चैव सुमुखो निमिरेव च

veno vinaṣṭo'vinayātnahuṣaścaiva pārthivaḥ | sudāḥ paijavanaścaiva sumukho nimireva ca

पृथुस्तु विनयाद्राज्यं प्राप्तवान् मनुरेव च । कुबेरश्च धनैश्वर्यं ब्राह्मण्यं चैव गाधिजः

pṛthustu vinayādrājyaṃ prāptavān manureva ca | kuberaśca dhanaiśvaryaṃ brāhmaṇyaṃ caiva gādhijaḥ

त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् । त्रयीं विद्यात् आन्वीक्षिकीं चात्मविद्यां वार्तारम्भांश्च लोकतः

traividyebhyastrayīṃ vidyāṃ daṇḍanītiṃ ca śāśvatīm | trayīṃ vidyāt ānvīkṣikīṃ cātmavidyāṃ vārtārambhāṃśca lokataḥ

इन्द्रियाणां जये योगं समातिष्ठेद्दिवानिशम् । जितैन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः

indriyāṇāṃ jaye yogaṃ samātiṣṭheddivāniśam | jitaindriyo hi śaknoti vaśe sthāpayituṃ prajāḥ

दश कामसमुत्थानि तथाऽष्टौ क्रोधजानि च । व्यसनानि दुर्ऽन्तानि प्रयत्नेन विवर्जयेत्

daśa kāmasamutthāni tathā'ṣṭau krodhajāni ca | vyasanāni dur'ntāni prayatnena vivarjayet

कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु महीपतिः । वियुज्यतेऽर्थधर्माभ्यां क्रोधजेष्वात्मनैव तु

kāmajeṣu prasakto hi vyasaneṣu mahīpatiḥ | viyujyate'rthadharmābhyāṃ krodhajeṣvātmanaiva tu

मृगयाऽक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः । तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः

mṛgayā'kṣo divāsvapnaḥ parivādaḥ striyo madaḥ | tauryatrikaṃ vṛthāṭyā ca kāmajo daśako gaṇaḥ

पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्याऽसूयाऽर्थदूषणम् । वाग्दण्डजं च पारुष्यं क्रोधजोऽपि गणोऽष्टकः

paiśunyaṃ sāhasaṃ droha īrṣyā'sūyā'rthadūṣaṇam | vāgdaṇḍajaṃ ca pāruṣyaṃ krodhajo'pi gaṇo'ṣṭakaḥ

द्वयोरप्येतयोर्मूलं यं सर्वे कवयो विदुः । तं यत्नेन जयेत्लोभं तज्जावेतावुभौ गणौ

dvayorapyetayormūlaṃ yaṃ sarve kavayo viduḥ | taṃ yatnena jayetlobhaṃ tajjāvetāvubhau gaṇau

पानमक्षाः स्त्रियश्चैव मृगया च यथाक्रमम् । एतत्कष्टतमं विद्यात्चतुष्कं कामजे गणे

pānamakṣāḥ striyaścaiva mṛgayā ca yathākramam | etatkaṣṭatamaṃ vidyātcatuṣkaṃ kāmaje gaṇe

दण्डस्य पातनं चैव वाक्पारुष्यार्थदूषणे । क्रोधजेऽपि गणे विद्यात्कष्टमेतत्त्रिकं सदा

daṇḍasya pātanaṃ caiva vākpāruṣyārthadūṣaṇe | krodhaje'pi gaṇe vidyātkaṣṭametattrikaṃ sadā

सप्तकस्यास्य वर्गस्य सर्वत्रैवानुषङ्गिणः । पूर्वं पूर्वं गुरुतरं विद्याद्व्यसनमात्मवान्

saptakasyāsya vargasya sarvatraivānuṣaṅgiṇaḥ | pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ vidyādvyasanamātmavān

व्यसनस्य च मृत्योश्च व्यसनं कष्टमुच्यते । व्यसन्यधोऽधो व्रजति स्वर्यात्यव्यसनी मृतः

vyasanasya ca mṛtyośca vyasanaṃ kaṣṭamucyate | vyasanyadho'dho vrajati svaryātyavyasanī mṛtaḥ

मौलान् शास्त्रविदः शूरान् लब्धलक्षान् कुलोद्भवान् । कुलोद्गतान् सचिवान् सप्त चाष्टौ वा प्रकुर्वीत परीक्षितान्

maulān śāstravidaḥ śūrān labdhalakṣān kulodbhavān | kulodgatān sacivān sapta cāṣṭau vā prakurvīta parīkṣitān

कुर्वीत सुपरीक्षितान् अपि यत्सुकरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् । विशेषतोऽसहायेन किं तु राज्यं महोदयम्

kurvīta suparīkṣitān api yatsukaraṃ karma tadapyekena duṣkaram | viśeṣato'sahāyena kiṃ tu rājyaṃ mahodayam

किं नु तैः सार्धं चिन्तयेन्नित्यं सामान्यं संधिविग्रहम् । स्थानं समुदयं गुप्तिं लब्धप्रशमनानि च

kiṃ nu taiḥ sārdhaṃ cintayennityaṃ sāmānyaṃ saṃdhivigraham | sthānaṃ samudayaṃ guptiṃ labdhapraśamanāni ca

तेषां स्वं स्वमभिप्रायमुपलभ्य पृथक्पृथक् । समस्तानां च कार्येषु विदध्याद्धितमात्मनः

teṣāṃ svaṃ svamabhiprāyamupalabhya pṛthakpṛthak | samastānāṃ ca kāryeṣu vidadhyāddhitamātmanaḥ

सर्वेषां तु विशिष्टेन ब्राह्मणेन विपश्चिता । मन्त्रयेत्परमं मन्त्रं राजा षाड्गुण्यसंयुतम्

sarveṣāṃ tu viśiṣṭena brāhmaṇena vipaścitā | mantrayetparamaṃ mantraṃ rājā ṣāḍguṇyasaṃyutam

नित्यं तस्मिन् समाश्वस्तः सर्वकार्याणि निःक्षिपेत् । निक्षिपेत् तेन सार्धं विनिश्चित्य ततः कर्म समारभेत्

nityaṃ tasmin samāśvastaḥ sarvakāryāṇi niḥkṣipet | nikṣipet tena sārdhaṃ viniścitya tataḥ karma samārabhet

अन्यानपि प्रकुर्वीत शुचीन् प्राज्ञानवस्थितान् । सम्यगर्थसमाहर्तॄनमात्यान् सुपरीक्षितान्

anyānapi prakurvīta śucīn prājñānavasthitān | samyagarthasamāhartṝnamātyān suparīkṣitān

निर्वर्तेतास्य यावद्भिरितिकर्तव्यता नृभिः । तावतोऽतन्द्रितान् दक्षान् प्रकुर्वीत विचक्षणान्

nirvartetāsya yāvadbhiritikartavyatā nṛbhiḥ | tāvato'tandritān dakṣān prakurvīta vicakṣaṇān

तेषामर्थे नियुञ्जीत शूरान् दक्षान् कुलोद्गतान् । शुचीनाकरकर्मान्ते भीरूनन्तर्निवेशने

teṣāmarthe niyuñjīta śūrān dakṣān kulodgatān | śucīnākarakarmānte bhīrūnantarniveśane

दूतं चैव प्रकुर्वीत सर्वशास्त्रविशारदम् । इङ्गिताकारचेष्टज्ञं शुचिं दक्षं कुलोद्गतम्

dūtaṃ caiva prakurvīta sarvaśāstraviśāradam | iṅgitākāraceṣṭajñaṃ śuciṃ dakṣaṃ kulodgatam

अनुरक्तः शुचिर्दक्षः स्मृतिमान् देशकालवित् । वपुष्मान् वीतभीर्वाग्मी दूतो राज्ञः प्रशस्यते

anuraktaḥ śucirdakṣaḥ smṛtimān deśakālavit | vapuṣmān vītabhīrvāgmī dūto rājñaḥ praśasyate

अमात्ये दण्ड आयत्तो दण्डे वैनयिकी क्रिया । नृपतौ कोशराष्ट्रे च दूते संधिविपर्ययौ

amātye daṇḍa āyatto daṇḍe vainayikī kriyā | nṛpatau kośarāṣṭre ca dūte saṃdhiviparyayau

दूत एव हि संधत्ते भिनत्त्येव च संहतान् । दूतस्तत्कुरुते कर्म भिद्यन्ते येन मानवः

dūta eva hi saṃdhatte bhinattyeva ca saṃhatān | dūtastatkurute karma bhidyante yena mānavaḥ

स विद्यादस्य कृत्येषु निर्गूढेङ्गितचेष्टितैः । आकारमिङ्गितं चेष्टां भृत्येषु च चिकीर्षितम्

sa vidyādasya kṛtyeṣu nirgūḍheṅgitaceṣṭitaiḥ | ākāramiṅgitaṃ ceṣṭāṃ bhṛtyeṣu ca cikīrṣitam

बुद्ध्वा च सर्वं तत्त्वेन परराजचिकीर्षितम् । तथा प्रयत्नमातिष्ठेद्यथाऽत्मानं न पीडयेत्

buddhvā ca sarvaṃ tattvena pararājacikīrṣitam | tathā prayatnamātiṣṭhedyathā'tmānaṃ na pīḍayet

जाङ्गलं सस्यसम्पन्नमार्यप्रायमनाविलम् । रम्यमानतसामन्तं स्वाजीव्यं देशमावसेत्

jāṅgalaṃ sasyasampannamāryaprāyamanāvilam | ramyamānatasāmantaṃ svājīvyaṃ deśamāvaset

धन्वदुर्गं महीदुर्गमब्दुर्गं वार्क्षमेव वा । नृदुर्गं गिरिदुर्गं वा समाश्रित्य वसेत्पुरम्

dhanvadurgaṃ mahīdurgamabdurgaṃ vārkṣameva vā | nṛdurgaṃ giridurgaṃ vā samāśritya vasetpuram

सर्वेण तु प्रयत्नेन गिरिदुर्गं समाश्रयेत् । एषां हि बाहुगुण्येन गिरिदुर्गं विशिष्यते

sarveṇa tu prayatnena giridurgaṃ samāśrayet | eṣāṃ hi bāhuguṇyena giridurgaṃ viśiṣyate

त्रीण्याद्यान्याश्रितास्त्वेषां मृगगर्ताश्रयाप्चराः । त्रीण्युत्तराणि क्रमशः प्लवङ्गमनरामराः

trīṇyādyānyāśritāstveṣāṃ mṛgagartāśrayāpcarāḥ | trīṇyuttarāṇi kramaśaḥ plavaṅgamanarāmarāḥ

यथा दुर्गाश्रितानेतान्नोपहिंसन्ति शत्रवः । तथाऽरयो न हिंसन्ति नृपं दुर्गसमाश्रितम्

yathā durgāśritānetānnopahiṃsanti śatravaḥ | tathā'rayo na hiṃsanti nṛpaṃ durgasamāśritam

एकः शतं योधयति प्राकारस्थो धनुर्धरः । शतं दशसहस्राणि तस्माद्दुर्गं विधीयते

ekaḥ śataṃ yodhayati prākārastho dhanurdharaḥ | śataṃ daśasahasrāṇi tasmāddurgaṃ vidhīyate

तत्स्यादायुधसम्पन्नं धनधान्येन वाहनैः । ब्राह्मणैः शिल्पिभिर्यन्त्रैर्यवसेनोदकेन च

tatsyādāyudhasampannaṃ dhanadhānyena vāhanaiḥ | brāhmaṇaiḥ śilpibhiryantrairyavasenodakena ca

तस्य मध्ये सुपर्याप्तं कारयेद्गृहमात्मनः । गुप्तं सर्वऋतुकं शुभ्रं जलवृक्षसमन्वितम्

tasya madhye suparyāptaṃ kārayedgṛhamātmanaḥ | guptaṃ sarvaṛtukaṃ śubhraṃ jalavṛkṣasamanvitam

तदध्यास्योद्वहेद्भार्यां सवर्णां लक्षणान्विताम् । कुले महति सम्भूतां हृद्यां रूपगुणान्विताम्

tadadhyāsyodvahedbhāryāṃ savarṇāṃ lakṣaṇānvitām | kule mahati sambhūtāṃ hṛdyāṃ rūpaguṇānvitām

पुरोहितं च कुर्वीत वृणुयादेव चर्त्विजः । तेऽस्य गृह्याणि कर्माणि कुर्युर्वैतानिकानि च

purohitaṃ ca kurvīta vṛṇuyādeva cartvijaḥ | te'sya gṛhyāṇi karmāṇi kuryurvaitānikāni ca

यजेत राजा क्रतुभिर्विविधैराप्तदक्षिणैः । धर्मार्थं चैव विप्रेभ्यो दद्याद्भोगान् धनानि च

yajeta rājā kratubhirvividhairāptadakṣiṇaiḥ | dharmārthaṃ caiva viprebhyo dadyādbhogān dhanāni ca

सांवत्सरिकमाप्तैश्च राष्ट्रादाहारयेद्बलिम् । स्याच्चाम्नायपरो लोके वर्तेत पितृवत्नृषु

sāṃvatsarikamāptaiśca rāṣṭrādāhārayedbalim | syāccāmnāyaparo loke varteta pitṛvatnṛṣu

अध्यक्षान् विविधान् कुर्यात्तत्र तत्र विपश्चितः । तेऽस्य सर्वाण्यवेक्षेरन्नृणां कार्याणि कुर्वताम्

adhyakṣān vividhān kuryāttatra tatra vipaścitaḥ | te'sya sarvāṇyavekṣerannṛṇāṃ kāryāṇi kurvatām

आवृत्तानां गुरुकुलाद्विप्राणां पूजको भवेत् । नृपाणामक्षयो ह्येष निधिर्ब्राह्मोऽभिधीयते

āvṛttānāṃ gurukulādviprāṇāṃ pūjako bhavet | nṛpāṇāmakṣayo hyeṣa nidhirbrāhmo'bhidhīyate

न तं स्तेना न चामित्रा हरन्ति न च नश्यति । तस्माद्राज्ञा निधातव्यो ब्राह्मणेष्वक्षयो निधिः

na taṃ stenā na cāmitrā haranti na ca naśyati | tasmādrājñā nidhātavyo brāhmaṇeṣvakṣayo nidhiḥ

न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हि चित् । न स्कन्दति न च्यवते वरिष्ठमग्निहोत्रेभ्यो ब्राह्मणस्य मुखे हुतम्

na skandate na vyathate na vinaśyati karhi cit | na skandati na cyavate variṣṭhamagnihotrebhyo brāhmaṇasya mukhe hutam

सममब्राह्मणे दानं द्विगुणं ब्राह्मणब्रुवे । प्राधीते शतसाहस्रमनन्तं वेदपारगे

samamabrāhmaṇe dānaṃ dviguṇaṃ brāhmaṇabruve | prādhīte śatasāhasramanantaṃ vedapārage

आचार्ये शतसाहस्रं सहस्रगुणमाचार्ये पात्रस्य हि विशेषेण श्रद्दधानतयैव च । अल्पं वा बहु वा प्रेत्य दानस्य फलमश्नुते

ācārye śatasāhasraṃ sahasraguṇamācārye pātrasya hi viśeṣeṇa śraddadhānatayaiva ca | alpaṃ vā bahu vā pretya dānasya phalamaśnute

(देशकालविधानेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । पात्रे प्रदीयते यत्तु तद्धर्मस्य प्रसाधनम् ॥ ७८७) समोत्तमाधमै राजा त्वाहूतः पालयन् प्रजाः । न निवर्तेत सङ्ग्रामात्क्षात्रं धर्ममनुस्मरन्

(deśakālavidhānena dravyaṃ śraddhāsamanvitam | pātre pradīyate yattu taddharmasya prasādhanam || 787) samottamādhamai rājā tvāhūtaḥ pālayan prajāḥ | na nivarteta saṅgrāmātkṣātraṃ dharmamanusmaran

सङ्ग्रामेष्वनिवर्तित्वं प्रजानां चैव पालनम् । शुश्रूषा ब्राह्मणानां च राज्ञां श्रेयस्करं परम्

saṅgrāmeṣvanivartitvaṃ prajānāṃ caiva pālanam | śuśrūṣā brāhmaṇānāṃ ca rājñāṃ śreyaskaraṃ param

आहवेषु मिथोऽन्योन्यं जिघांसन्तो महीक्षितः । युध्यमानाः परं शक्त्या स्वर्गं यान्त्यपराङ्मुखाः

āhaveṣu mitho'nyonyaṃ jighāṃsanto mahīkṣitaḥ | yudhyamānāḥ paraṃ śaktyā svargaṃ yāntyaparāṅmukhāḥ

न कूटैरायुधैर्हन्याद्युध्यमानो रणे रिपून् । न कर्णिभिर्नापि दिग्धैर्नाग्निज्वलिततेजनैः

na kūṭairāyudhairhanyādyudhyamāno raṇe ripūn | na karṇibhirnāpi digdhairnāgnijvalitatejanaiḥ

न च हन्यात्स्थलारूढं न क्लीबं न कृताञ्जलिम् । न मुक्तकेशं नासीनं न तवास्मीति वादिनम्

na ca hanyātsthalārūḍhaṃ na klībaṃ na kṛtāñjalim | na muktakeśaṃ nāsīnaṃ na tavāsmīti vādinam

न सुप्तं न विसंनाहं न नग्नं न निरायुधम् । नायुध्यमानं पश्यन्तं न परेण समागतम्

na suptaṃ na visaṃnāhaṃ na nagnaṃ na nirāyudham | nāyudhyamānaṃ paśyantaṃ na pareṇa samāgatam

नायुधव्यसनप्राप्तं नार्तं नातिपरिक्षतम् । न भीतं न परावृत्तं सतां धर्ममनुस्मरन्

nāyudhavyasanaprāptaṃ nārtaṃ nātiparikṣatam | na bhītaṃ na parāvṛttaṃ satāṃ dharmamanusmaran

यस्तु भीतः परावृत्तः सङ्ग्रामे हन्यते परैः । भर्तुर्यद्दुष्कृतं किं चित्तत्सर्वं प्रतिपद्यते

yastu bhītaḥ parāvṛttaḥ saṅgrāme hanyate paraiḥ | bharturyadduṣkṛtaṃ kiṃ cittatsarvaṃ pratipadyate

यत्चास्य सुकृतं किं चिदमुत्रार्थमुपार्जितम् । भर्ता तत्सर्वमादत्ते परावृत्तहतस्य तु

yatcāsya sukṛtaṃ kiṃ cidamutrārthamupārjitam | bhartā tatsarvamādatte parāvṛttahatasya tu

रथाश्वं हस्तिनं छत्रं धनं धान्यं पशून् स्त्रियः । सर्वद्रव्याणि कुप्यं च यो यज्जयति तस्य तत्

rathāśvaṃ hastinaṃ chatraṃ dhanaṃ dhānyaṃ paśūn striyaḥ | sarvadravyāṇi kupyaṃ ca yo yajjayati tasya tat

राज्ञश्च दद्युरुद्धारमित्येषा वैदिकी श्रुतिः । राज्ञा च सर्वयोधेभ्यो दातव्यमपृथग्जितम्

rājñaśca dadyuruddhāramityeṣā vaidikī śrutiḥ | rājñā ca sarvayodhebhyo dātavyamapṛthagjitam

एषोऽनुपस्कृतः प्रोक्तो योधधर्मः सनातनः । अस्माद्धर्मान्न च्यवेत क्षत्रियो घ्नन् रणे रिपून्

eṣo'nupaskṛtaḥ prokto yodhadharmaḥ sanātanaḥ | asmāddharmānna cyaveta kṣatriyo ghnan raṇe ripūn

अलब्धं चैव लिप्सेत लब्धं रक्षेत्प्रयत्नतः । रक्षितं वर्धयेच्चैव वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत्

alabdhaṃ caiva lipseta labdhaṃ rakṣetprayatnataḥ | rakṣitaṃ vardhayeccaiva vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet

एतच्चतुर्विधं विद्यात्पुरुषार्थप्रयोजनम् । अस्य नित्यमनुष्ठानं सम्यक्कुर्यादतन्द्रितः

etaccaturvidhaṃ vidyātpuruṣārthaprayojanam | asya nityamanuṣṭhānaṃ samyakkuryādatandritaḥ

अलब्धमिच्छेद्दण्डेन लब्धं रक्षेदवेक्षया । रक्षितं वर्धयेद्वृद्ध्या वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत्

alabdhamiccheddaṇḍena labdhaṃ rakṣedavekṣayā | rakṣitaṃ vardhayedvṛddhyā vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet

नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः । नित्यं संवृतसंवार्यो नित्यं छिद्रानुसार्यरेः

nityamudyatadaṇḍaḥ syānnityaṃ vivṛtapauruṣaḥ | nityaṃ saṃvṛtasaṃvāryo nityaṃ chidrānusāryareḥ

नित्यमुद्यतदण्डस्य कृत्स्नमुद्विजते जगत् । तस्मात्सर्वाणि भूतानि दण्डेनैव प्रसाधयेत्

nityamudyatadaṇḍasya kṛtsnamudvijate jagat | tasmātsarvāṇi bhūtāni daṇḍenaiva prasādhayet

अमाययैव वर्तेत न कथं चन मायया । बुध्येतारिप्रयुक्तां च मायां नित्यं सुसंवृतः

amāyayaiva varteta na kathaṃ cana māyayā | budhyetāriprayuktāṃ ca māyāṃ nityaṃ susaṃvṛtaḥ

नास्य छिद्रं परो विद्याद्विद्यात्छिद्रं परस्य च । गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः

nāsya chidraṃ paro vidyādvidyātchidraṃ parasya ca | gūhetkūrma ivāṅgāni rakṣedvivaramātmanaḥ

बकवत्चिन्तयेदर्थान् सिंहवत्च पराक्रमे । वृकवत्चावलुम्पेत शशवत्च विनिष्पतेत्

bakavatcintayedarthān siṃhavatca parākrame | vṛkavatcāvalumpeta śaśavatca viniṣpatet

एवं विजयमानस्य येऽस्य स्युः परिपन्थिनः । तानानयेद्वशं सर्वान् सामादिभिरुपक्रमैः

evaṃ vijayamānasya ye'sya syuḥ paripanthinaḥ | tānānayedvaśaṃ sarvān sāmādibhirupakramaiḥ

यदि ते तु न तिष्ठेयुरुपायैः प्रथमैस्त्रिभिः । दण्डेनैव प्रसह्यैतांशनकैर्वशमानयेत्

yadi te tu na tiṣṭheyurupāyaiḥ prathamaistribhiḥ | daṇḍenaiva prasahyaitāṃśanakairvaśamānayet

सामादीनामुपायानां चतुर्णामपि पण्डिताः । सामदण्डौ प्रशंसन्ति नित्यं राष्ट्राभिवृद्धये

sāmādīnāmupāyānāṃ caturṇāmapi paṇḍitāḥ | sāmadaṇḍau praśaṃsanti nityaṃ rāṣṭrābhivṛddhaye

यथोद्धरति निर्दाता कक्षं धान्यं च रक्षति । तथा रक्षेन्नृपो राष्ट्रं हन्याच्च परिपन्थिनः

yathoddharati nirdātā kakṣaṃ dhānyaṃ ca rakṣati | tathā rakṣennṛpo rāṣṭraṃ hanyācca paripanthinaḥ

मोहाद्राजा स्वराष्ट्रं यः कर्षयत्यनवेक्षया । सोऽचिराद्भ्रश्यते राज्यात्जीवितात्च सबान्धवः

mohādrājā svarāṣṭraṃ yaḥ karṣayatyanavekṣayā | so'cirādbhraśyate rājyātjīvitātca sabāndhavaḥ

शरीरकर्षणात्प्राणाः क्षीयन्ते प्राणिनां यथा । तथा राज्ञामपि प्राणाः क्षीयन्ते राष्ट्रकर्षणात्

śarīrakarṣaṇātprāṇāḥ kṣīyante prāṇināṃ yathā | tathā rājñāmapi prāṇāḥ kṣīyante rāṣṭrakarṣaṇāt

राष्ट्रस्य सङ्ग्रहे नित्यं विधानमिदमाचरेत् । सुसङ्गृहीतराष्ट्रे हि पार्थिवः सुखमेधते

rāṣṭrasya saṅgrahe nityaṃ vidhānamidamācaret | susaṅgṛhītarāṣṭre hi pārthivaḥ sukhamedhate

द्वयोस्त्रयाणां पञ्चानां मध्ये गुल्ममधिष्ठितम् । तथा ग्रामशतानां च कुर्याद्राष्ट्रस्य सङ्ग्रहम्

dvayostrayāṇāṃ pañcānāṃ madhye gulmamadhiṣṭhitam | tathā grāmaśatānāṃ ca kuryādrāṣṭrasya saṅgraham

ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामपतिं तथा । विंशतीशं शतेशं च सहस्रपतिमेव च

grāmasyādhipatiṃ kuryāddaśagrāmapatiṃ tathā | viṃśatīśaṃ śateśaṃ ca sahasrapatimeva ca

ग्रामदोषान् समुत्पन्नान् ग्रामिकः शनकैः स्वयम् । शंसेद्ग्रामदशेशाय दशेशो विंशतीशिने

grāmadoṣān samutpannān grāmikaḥ śanakaiḥ svayam | śaṃsedgrāmadaśeśāya daśeśo viṃśatīśine

विंशतीशस्तु तत्सर्वं शतेशाय निवेदयेत् । शंसेद्ग्रामशतेशस्तु सहस्रपतये स्वयम्

viṃśatīśastu tatsarvaṃ śateśāya nivedayet | śaṃsedgrāmaśateśastu sahasrapataye svayam

यानि राजप्रदेयानि प्रत्यहं ग्रामवासिभिः । अन्नपानेन्धनादीनि ग्रामिकस्तान्यवाप्नुयात्

yāni rājapradeyāni pratyahaṃ grāmavāsibhiḥ | annapānendhanādīni grāmikastānyavāpnuyāt

दशी कुलं तु भुञ्जीत विंशी पञ्च कुलानि च । ग्रामं ग्रामशताध्यक्षः सहस्राधिपतिः पुरम्

daśī kulaṃ tu bhuñjīta viṃśī pañca kulāni ca | grāmaṃ grāmaśatādhyakṣaḥ sahasrādhipatiḥ puram

तेषां ग्राम्याणि कार्यानि पृथक्कार्याणि चैव हि । राज्ञोऽन्यः सचिवः स्निग्धस्तानि पश्येदतन्द्रितः

teṣāṃ grāmyāṇi kāryāni pṛthakkāryāṇi caiva hi | rājño'nyaḥ sacivaḥ snigdhastāni paśyedatandritaḥ

नगरे नगरे चैकं कुर्यात्सर्वार्थचिन्तकम् । उच्चैःस्थानं घोररूपं नक्षत्राणामिव ग्रहम्

nagare nagare caikaṃ kuryātsarvārthacintakam | uccaiḥsthānaṃ ghorarūpaṃ nakṣatrāṇāmiva graham

स ताननुपरिक्रामेत्सर्वानेव सदा स्वयम् । तेषां वृत्तं परिणयेत्सम्यग्राष्ट्रेषु तत्चरैः

sa tānanuparikrāmetsarvāneva sadā svayam | teṣāṃ vṛttaṃ pariṇayetsamyagrāṣṭreṣu tatcaraiḥ

राज्ञो हि रक्षाधिकृताः परस्वादायिनः शठाः । भृत्या भवन्ति प्रायेण तेभ्यो रक्षेदिमाः प्रजाः

rājño hi rakṣādhikṛtāḥ parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ | bhṛtyā bhavanti prāyeṇa tebhyo rakṣedimāḥ prajāḥ

ये कार्यिकेभ्योऽर्थमेव गृह्णीयुः पापचेतसः । तेषां सर्वस्वमादाय राजा कुर्यात्प्रवासनम्

ye kāryikebhyo'rthameva gṛhṇīyuḥ pāpacetasaḥ | teṣāṃ sarvasvamādāya rājā kuryātpravāsanam

राजा कर्मसु युक्तानां स्त्रीणां प्रेष्यजनस्य च । राजकर्मसु प्रत्यहं कल्पयेद्वृत्तिं स्थानं कर्मानुरूपतः

rājā karmasu yuktānāṃ strīṇāṃ preṣyajanasya ca | rājakarmasu pratyahaṃ kalpayedvṛttiṃ sthānaṃ karmānurūpataḥ

स्थानकर्मानुरूपतः पणो देयोऽवकृष्टस्य षडुत्कृष्टस्य वेतनम् । षाण्मासिकस्तथाऽच्छादो धान्यद्रोणस्तु मासिकः

sthānakarmānurūpataḥ paṇo deyo'vakṛṣṭasya ṣaḍutkṛṣṭasya vetanam | ṣāṇmāsikastathā'cchādo dhānyadroṇastu māsikaḥ

क्रयविक्रयमध्वानं भक्तं च सपरिव्ययम् । योगक्षेमं च सम्प्रेक्ष्य वणिजो दापयेत्करान्

krayavikrayamadhvānaṃ bhaktaṃ ca saparivyayam | yogakṣemaṃ ca samprekṣya vaṇijo dāpayetkarān

यथा फलेन युज्येत राजा कर्ता च कर्मणाम् । तथाऽवेक्ष्य नृपो राष्ट्रे कल्पयेत्सततं करान्

yathā phalena yujyeta rājā kartā ca karmaṇām | tathā'vekṣya nṛpo rāṣṭre kalpayetsatataṃ karān

यथाऽल्पाल्पमदन्त्याद्यं वार्योकोवत्सषट्पदाः । तथाऽल्पाल्पो ग्रहीतव्यो राष्ट्राद्राज्ञाब्दिकः करः

yathā'lpālpamadantyādyaṃ vāryokovatsaṣaṭpadāḥ | tathā'lpālpo grahītavyo rāṣṭrādrājñābdikaḥ karaḥ

पञ्चाशद्भाग आदेयो राज्ञा पशुहिरण्ययोः । धान्यानामष्टमो भागः षष्ठो द्वादश एव वा

pañcāśadbhāga ādeyo rājñā paśuhiraṇyayoḥ | dhānyānāmaṣṭamo bhāgaḥ ṣaṣṭho dvādaśa eva vā

आददीताथ षड्भागं द्रुमान् समधुसर्पिषाम् । गन्धौषधिरसानां च पुष्पमूलफलस्य च

ādadītātha ṣaḍbhāgaṃ drumān samadhusarpiṣām | gandhauṣadhirasānāṃ ca puṣpamūlaphalasya ca

पत्रशाकतृणानां च चर्मणां वैदलस्य च । मृन्मयानां च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च

patraśākatṛṇānāṃ ca carmaṇāṃ vaidalasya ca | mṛnmayānāṃ ca bhāṇḍānāṃ sarvasyāśmamayasya ca

म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा श्रोत्रियात्करम् । न च क्षुधाऽस्य संसीदेत्श्रोत्रियो विषये वसन्

mriyamāṇo'pyādadīta na rājā śrotriyātkaram | na ca kṣudhā'sya saṃsīdetśrotriyo viṣaye vasan

यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा । तस्यापि तत्क्षुधा राष्ट्रमचिरेणैव सीदति

yasya rājñastu viṣaye śrotriyaḥ sīdati kṣudhā | tasyāpi tatkṣudhā rāṣṭramacireṇaiva sīdati

श्रुतवृत्ते विदित्वाऽस्य वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत् । संरक्षेत्सर्वतश्चैनं पिता पुत्रमिवौरसम्

śrutavṛtte viditvā'sya vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet | saṃrakṣetsarvataścainaṃ pitā putramivaurasam

संरक्ष्यमाणो राज्ञा यं कुरुते धर्ममन्वहम् । राज्ञाऽयं तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रमेव च

saṃrakṣyamāṇo rājñā yaṃ kurute dharmamanvaham | rājñā'yaṃ tenāyurvardhate rājño draviṇaṃ rāṣṭrameva ca

यत्किं चिदपि वर्षस्य दापयेत्करसंज्ञितम् । व्यवहारेण जीवन्तं राजा राष्ट्रे पृथग्जनम्

yatkiṃ cidapi varṣasya dāpayetkarasaṃjñitam | vyavahāreṇa jīvantaṃ rājā rāṣṭre pṛthagjanam

कारुकान् शिल्पिनश्चैव शूद्रांश्चात्मोपजीविनः । एकैकं कारयेत्कर्म मासि मासि महीपतिः

kārukān śilpinaścaiva śūdrāṃścātmopajīvinaḥ | ekaikaṃ kārayetkarma māsi māsi mahīpatiḥ

नोच्छिन्द्यादात्मनो मूलं परेषां चातितृष्णया । उच्छिन्दन् ह्यात्मनो मूलमात्मानं तांश्च पीडयेत्

nocchindyādātmano mūlaṃ pareṣāṃ cātitṛṣṇayā | ucchindan hyātmano mūlamātmānaṃ tāṃśca pīḍayet

तीक्ष्णश्चैव मृदुश्च स्यात्कार्यं वीक्ष्य महीपतिः । तीक्ष्णश्चैव मृदुश्चैव राज भवति सम्मतः

tīkṣṇaścaiva mṛduśca syātkāryaṃ vīkṣya mahīpatiḥ | tīkṣṇaścaiva mṛduścaiva rāja bhavati sammataḥ

अमात्यमुख्यं धर्मज्ञं प्राज्ञं दान्तं कुलोद्गतम् । स्थापयेदासने तस्मिन् खिन्नः कार्यैक्षणे नृणाम्

amātyamukhyaṃ dharmajñaṃ prājñaṃ dāntaṃ kulodgatam | sthāpayedāsane tasmin khinnaḥ kāryaikṣaṇe nṛṇām

एवं सर्वं विधायैदमितिकर्तव्यमात्मनः । युक्तश्चैवाप्रमत्तश्च परिरक्षेदिमाः प्रजाः

evaṃ sarvaṃ vidhāyaidamitikartavyamātmanaḥ | yuktaścaivāpramattaśca parirakṣedimāḥ prajāḥ

विक्रोशन्त्यो यस्य राष्ट्राध्रियन्ते दस्युभिः प्रजाः । सम्पश्यतः सभृत्यस्य मृतः स न तु जीवति

vikrośantyo yasya rāṣṭrādhriyante dasyubhiḥ prajāḥ | sampaśyataḥ sabhṛtyasya mṛtaḥ sa na tu jīvati

क्षत्रियस्य परो धर्मः प्रजानामेव पालनम् । निर्दिष्टफलभोक्ता हि राजा धर्मेण युज्यते

kṣatriyasya paro dharmaḥ prajānāmeva pālanam | nirdiṣṭaphalabhoktā hi rājā dharmeṇa yujyate

उत्थाय पश्चिमे यामे कृतशौचः समाहितः । हुताग्निर्ब्राह्मणांश्चार्च्य प्रविशेत्स शुभां सभाम्

utthāya paścime yāme kṛtaśaucaḥ samāhitaḥ | hutāgnirbrāhmaṇāṃścārcya praviśetsa śubhāṃ sabhām

तत्र स्थितः प्रजाः सर्वाः प्रतिनन्द्य विसर्जयेत् । विसृज्य च प्रजाः सर्वा मन्त्रयेत्सह मन्त्रिभिः

tatra sthitaḥ prajāḥ sarvāḥ pratinandya visarjayet | visṛjya ca prajāḥ sarvā mantrayetsaha mantribhiḥ

गिरिपृष्ठं समारुह्य प्रासादं वा रहोगतः । अरण्ये निःशलाके वा मन्त्रयेदविभावितः

giripṛṣṭhaṃ samāruhya prāsādaṃ vā rahogataḥ | araṇye niḥśalāke vā mantrayedavibhāvitaḥ

यस्य मन्त्रं न जानन्ति समागम्य पृथग्जनाः । स कृत्स्नां पृथिवीं भुङ्क्ते कोशहीनोऽपि पार्थिवः

yasya mantraṃ na jānanti samāgamya pṛthagjanāḥ | sa kṛtsnāṃ pṛthivīṃ bhuṅkte kośahīno'pi pārthivaḥ

जडमूकान्धबधिरांस्तैर्यग्योनान् वयोऽतिगान् । स्त्रीम्लेच्छव्याधितव्यङ्गान् मन्त्रकालेऽपसारयेत्

jaḍamūkāndhabadhirāṃstairyagyonān vayo'tigān | strīmlecchavyādhitavyaṅgān mantrakāle'pasārayet

भिन्दन्त्यवमता मन्त्रं तैर्यग्योनास्तथैव च । स्त्रियश्चैव विशेषेण तस्मात्तत्रादृतो भवेत्

bhindantyavamatā mantraṃ tairyagyonāstathaiva ca | striyaścaiva viśeṣeṇa tasmāttatrādṛto bhavet

मध्यंदिनेऽर्धरात्रे वा विश्रान्तो विगतक्लमः । चिन्तयेद्धर्मकामार्थान् सार्धं तैरेक एव वा

madhyaṃdine'rdharātre vā viśrānto vigataklamaḥ | cintayeddharmakāmārthān sārdhaṃ taireka eva vā

सार्थं परस्परविरुद्धानां तेषां च समुपार्जनम् । कन्यानां सम्प्रदानं च कुमाराणां च रक्षणम्

sārthaṃ parasparaviruddhānāṃ teṣāṃ ca samupārjanam | kanyānāṃ sampradānaṃ ca kumārāṇāṃ ca rakṣaṇam

दूतसम्प्रेषणं चैव कार्यशेषं तथैव च । अन्तःपुरप्रचारं च प्रणिधीनां च चेष्टितम्

dūtasampreṣaṇaṃ caiva kāryaśeṣaṃ tathaiva ca | antaḥpurapracāraṃ ca praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam

कृत्स्नं चाष्टविधं कर्म पञ्चवर्गं च तत्त्वतः । अनुरागापरागौ च प्रचारं मण्डलस्य च

kṛtsnaṃ cāṣṭavidhaṃ karma pañcavargaṃ ca tattvataḥ | anurāgāparāgau ca pracāraṃ maṇḍalasya ca

मध्यमस्य प्रचारं च विजिगीषोश्च चेष्टितम् । उदासीनप्रचारं च शत्रोश्चैव प्रयत्नतः

madhyamasya pracāraṃ ca vijigīṣośca ceṣṭitam | udāsīnapracāraṃ ca śatroścaiva prayatnataḥ

एताः प्रकृतयो मूलं मण्डलस्य समासतः । अष्टौ चान्याः समाख्याता द्वादशैव तु ताः स्मृताः

etāḥ prakṛtayo mūlaṃ maṇḍalasya samāsataḥ | aṣṭau cānyāḥ samākhyātā dvādaśaiva tu tāḥ smṛtāḥ

अमात्यराष्ट्रदुर्गार्थदण्डाख्याः पञ्च चापराः । प्रत्येकं कथिता ह्येताः सङ्क्षेपेण द्विसप्ततिः

amātyarāṣṭradurgārthadaṇḍākhyāḥ pañca cāparāḥ | pratyekaṃ kathitā hyetāḥ saṅkṣepeṇa dvisaptatiḥ

अनन्तरमरिं विद्यादरिसेविनमेव च । अरेरनन्तरं मित्रमुदासीनं तयोः परम्

anantaramariṃ vidyādarisevinameva ca | areranantaraṃ mitramudāsīnaṃ tayoḥ param

तान् सर्वानभिसंदध्यात्सामादिभिरुपक्रमैः । व्यस्तैश्चैव समस्तैश्च पौरुषेण नयेन च

tān sarvānabhisaṃdadhyātsāmādibhirupakramaiḥ | vyastaiścaiva samastaiśca pauruṣeṇa nayena ca

संधिं च विग्रहं चैव यानमासनमेव च । द्वैधीभावं संश्रयं च षड्गुणांश्चिन्तयेत्सदा

saṃdhiṃ ca vigrahaṃ caiva yānamāsanameva ca | dvaidhībhāvaṃ saṃśrayaṃ ca ṣaḍguṇāṃścintayetsadā

आसनं चैव यानं च संधिं विग्रहमेव च । कार्यं वीक्ष्य प्रयुञ्जीत द्वैधं संश्रयमेव च

āsanaṃ caiva yānaṃ ca saṃdhiṃ vigrahameva ca | kāryaṃ vīkṣya prayuñjīta dvaidhaṃ saṃśrayameva ca

संधिं तु द्विविधं विद्याद्राजा विग्रहमेव च । उभे यानासने चैव द्विविधः संश्रयः स्मृतः

saṃdhiṃ tu dvividhaṃ vidyādrājā vigrahameva ca | ubhe yānāsane caiva dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ

समानयानकर्मा च विपरीतस्तथैव च । तदा त्वायतिसंयुक्तः संधिर्ज्ञेयो द्विलक्षणः

samānayānakarmā ca viparītastathaiva ca | tadā tvāyatisaṃyuktaḥ saṃdhirjñeyo dvilakṣaṇaḥ

स्वयङ्कृतश्च कार्यार्थमकाले काल एव वा । मित्रस्य चैवापकृते द्विविधो विग्रहः स्मृतः

svayaṅkṛtaśca kāryārthamakāle kāla eva vā | mitrasya caivāpakṛte dvividho vigrahaḥ smṛtaḥ

एकाकिनश्चात्ययिके कार्ये प्राप्ते यदृच्छया । संहतस्य च मित्रेण द्विविधं यानमुच्यते

ekākinaścātyayike kārye prāpte yadṛcchayā | saṃhatasya ca mitreṇa dvividhaṃ yānamucyate

क्षीणस्य चैव क्रमशो दैवात्पूर्वकृतेन वा । मित्रस्य चानुरोधेन द्विविधं स्मृतमासनम्

kṣīṇasya caiva kramaśo daivātpūrvakṛtena vā | mitrasya cānurodhena dvividhaṃ smṛtamāsanam

बलस्य स्वामिनश्चैव स्थितिः कार्यार्थसिद्धये । द्विविधं कीर्त्यते द्वैधं षाड्गुण्यगुणवेदिभिः

balasya svāminaścaiva sthitiḥ kāryārthasiddhaye | dvividhaṃ kīrtyate dvaidhaṃ ṣāḍguṇyaguṇavedibhiḥ

अर्थसम्पादनार्थं च पीड्यमानस्य शत्रुभिः । साधुषु व्यपदेशश्च द्विविधः संश्रयः स्मृतः

arthasampādanārthaṃ ca pīḍyamānasya śatrubhiḥ | sādhuṣu vyapadeśaśca dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ

यदाऽवगच्छेदायत्यामाधिक्यं ध्रुवमात्मनः । तदात्वे चाल्पिकां पीडां तदा संधिं समाश्रयेत्

yadā'vagacchedāyatyāmādhikyaṃ dhruvamātmanaḥ | tadātve cālpikāṃ pīḍāṃ tadā saṃdhiṃ samāśrayet

यदा प्रहृष्टा मन्येत सर्वास्तु प्रकृतीर्भृशम् । अत्युच्छ्रितं तथात्मानं तदा कुर्वीत विग्रहम्

yadā prahṛṣṭā manyeta sarvāstu prakṛtīrbhṛśam | atyucchritaṃ tathātmānaṃ tadā kurvīta vigraham

यदा मन्येत भावेन हृष्टं पुष्टं बलं स्वकम् । परस्य विपरीतं च तदा यायाद्रिपुं प्रति

yadā manyeta bhāvena hṛṣṭaṃ puṣṭaṃ balaṃ svakam | parasya viparītaṃ ca tadā yāyādripuṃ prati

यदा तु स्यात्परिक्षीणो वाहनेन बलेन च । तदासीत प्रयत्नेन शनकैः सान्त्वयन्नरीन्

yadā tu syātparikṣīṇo vāhanena balena ca | tadāsīta prayatnena śanakaiḥ sāntvayannarīn

मन्येतारिं यदा राजा सर्वथा बलवत्तरम् । तदा द्विधा बलं कृत्वा साधयेत्कार्यमात्मनः

manyetāriṃ yadā rājā sarvathā balavattaram | tadā dvidhā balaṃ kṛtvā sādhayetkāryamātmanaḥ

यदा परबलानां तु गमनीयतमो भवेत् । तदा तु संश्रयेत्क्षिप्रं धार्मिकं बलिनं नृपम्

yadā parabalānāṃ tu gamanīyatamo bhavet | tadā tu saṃśrayetkṣipraṃ dhārmikaṃ balinaṃ nṛpam

निग्रहं प्रकृतीनां च कुर्याद्योऽरिबलस्य च । उपसेवेत तं नित्यं सर्वयत्नैर्गुरुं यथा

nigrahaṃ prakṛtīnāṃ ca kuryādyo'ribalasya ca | upaseveta taṃ nityaṃ sarvayatnairguruṃ yathā

यदि तत्रापि सम्पश्येद्दोषं संश्रयकारितम् । सुयुद्धमेव तत्रापि निर्विशङ्कः समाचरेत्

yadi tatrāpi sampaśyeddoṣaṃ saṃśrayakāritam | suyuddhameva tatrāpi nirviśaṅkaḥ samācaret

सर्वोपायैस्तथा कुर्यान्नीतिज्ञः पृथिवीपतिः । यथाऽस्याभ्यधिका न स्युर्मित्रोदासीनशत्रवः

sarvopāyaistathā kuryānnītijñaḥ pṛthivīpatiḥ | yathā'syābhyadhikā na syurmitrodāsīnaśatravaḥ

आयतिं सर्वकार्याणां तदात्वं च विचारयेत् । अतीतानां च सर्वेषां गुणदोषौ च तत्त्वतः

āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ tadātvaṃ ca vicārayet | atītānāṃ ca sarveṣāṃ guṇadoṣau ca tattvataḥ

आयत्यां गुणदोषज्ञस्तदात्वे क्षिप्रनिश्चयः । अतीते कार्यशेषज्ञः शत्रुभिर्नाभिभूयते

āyatyāṃ guṇadoṣajñastadātve kṣipraniścayaḥ | atīte kāryaśeṣajñaḥ śatrubhirnābhibhūyate

यथैनं नाभिसंदध्युर्मित्रोदासीनशत्रवः । तथा सर्वं संविदध्यादेष सामासिको नयः

yathainaṃ nābhisaṃdadhyurmitrodāsīnaśatravaḥ | tathā sarvaṃ saṃvidadhyādeṣa sāmāsiko nayaḥ

तदा तु यानमातिष्ठेदरिराष्ट्रं प्रति प्रभुः । तदानेन विधानेन यायादरिपुरं शनैः

tadā tu yānamātiṣṭhedarirāṣṭraṃ prati prabhuḥ | tadānena vidhānena yāyādaripuraṃ śanaiḥ

मार्गशीर्षे शुभे मासि यायाद्यात्रां महीपतिः । फाल्गुनं वाथ चैत्रं वा मासौ प्रति यथाबलम्

mārgaśīrṣe śubhe māsi yāyādyātrāṃ mahīpatiḥ | phālgunaṃ vātha caitraṃ vā māsau prati yathābalam

अन्येष्वपि तु कालेषु यदा पश्येद्ध्रुवं जयम् । तदा यायाद्विगृह्यैव व्यसने चोत्थिते रिपोः

anyeṣvapi tu kāleṣu yadā paśyeddhruvaṃ jayam | tadā yāyādvigṛhyaiva vyasane cotthite ripoḥ

कृत्वा विधानं मूले तु यात्रिकं च यथाविधि । उपगृह्यास्पदं चैव चारान् सम्यग्विधाय च

kṛtvā vidhānaṃ mūle tu yātrikaṃ ca yathāvidhi | upagṛhyāspadaṃ caiva cārān samyagvidhāya ca

संशोध्य त्रिविधं मार्गं षड्विधं च बलं स्वकम् । साम्परायिककल्पेन यायादरिपुरं प्रति

saṃśodhya trividhaṃ mārgaṃ ṣaḍvidhaṃ ca balaṃ svakam | sāmparāyikakalpena yāyādaripuraṃ prati

शत्रुसेविनि मित्रे च गूढे युक्ततरो भवेत् । गतप्रत्यागते चैव स हि कष्टतरो रिपुः

śatrusevini mitre ca gūḍhe yuktataro bhavet | gatapratyāgate caiva sa hi kaṣṭataro ripuḥ

दण्डव्यूहेन तन् मार्गं यायात्तु शकटेन वा । वराहमकराभ्यां वा सूच्या वा गरुडेन वा

daṇḍavyūhena tan mārgaṃ yāyāttu śakaṭena vā | varāhamakarābhyāṃ vā sūcyā vā garuḍena vā

यतश्च भयमाशङ्केत्ततो विस्तारयेद्बलम् । पद्मेन चैव व्यूहेन निविशेत सदा स्वयम्

yataśca bhayamāśaṅkettato vistārayedbalam | padmena caiva vyūhena niviśeta sadā svayam

सेनापतिबलाध्यक्षौ सर्वदिक्षु निवेशयेत् । यतश्च भयमाशङ्केत्प्राचीं तां कल्पयेद्दिशम्

senāpatibalādhyakṣau sarvadikṣu niveśayet | yataśca bhayamāśaṅketprācīṃ tāṃ kalpayeddiśam

गुल्मांश्च स्थापयेदाप्तान् कृतसंज्ञान् समन्ततः । स्थाने युद्धे च कुशलानभीरूनविकारिणः

gulmāṃśca sthāpayedāptān kṛtasaṃjñān samantataḥ | sthāne yuddhe ca kuśalānabhīrūnavikāriṇaḥ

संहतान् योधयेदल्पान् कामं विस्तारयेद्बहून् । सूच्या वज्रेण चैवैतान् व्यूहेन व्यूह्य योधयेत्

saṃhatān yodhayedalpān kāmaṃ vistārayedbahūn | sūcyā vajreṇa caivaitān vyūhena vyūhya yodhayet

स्यन्दनाश्वैः समे युध्येदनूपेनोद्विपैस्तथा । वृक्षगुल्मावृते चापैरसिचर्मायुधैः स्थले

syandanāśvaiḥ same yudhyedanūpenodvipaistathā | vṛkṣagulmāvṛte cāpairasicarmāyudhaiḥ sthale

कुरुक्षेत्रांश्च मत्स्यांश्च पञ्चालांशूरसेनजान् । कौरक्षेत्रांश्च दीर्घांल्लघूंश्चैव नरानग्रानीकेषु योजयेत्

kurukṣetrāṃśca matsyāṃśca pañcālāṃśūrasenajān | kaurakṣetrāṃśca dīrghāṃllaghūṃścaiva narānagrānīkeṣu yojayet

प्रहर्षयेद्बलं व्यूह्य तांश्च सम्यक्परीक्षयेत् । भृशं परीक्षयेत्) चेष्टाश्चैव विजानीयादरीन् योधयतामपि

praharṣayedbalaṃ vyūhya tāṃśca samyakparīkṣayet | bhṛśaṃ parīkṣayet) ceṣṭāścaiva vijānīyādarīn yodhayatāmapi

उपरुध्यारिमासीत राष्ट्रं चास्योपपीडयेत् । दूषयेच्चास्य सततं यवसान्नोदकैन्धनम्

uparudhyārimāsīta rāṣṭraṃ cāsyopapīḍayet | dūṣayeccāsya satataṃ yavasānnodakaindhanam

भिन्द्याच्चैव तडागानि प्राकारपरिखास्तथा । समवस्कन्दयेच्चैनं रात्रौ वित्रासयेत्तथा

bhindyāccaiva taḍāgāni prākāraparikhāstathā | samavaskandayeccainaṃ rātrau vitrāsayettathā

उपजप्यानुपजपेद्बुध्येतैव च तत्कृतम् । युक्ते च दैवे युध्येत जयप्रेप्सुरपेतभीः

upajapyānupajapedbudhyetaiva ca tatkṛtam | yukte ca daive yudhyeta jayaprepsurapetabhīḥ

साम्ना दानेन भेदेन समस्तैरथ वा पृथक् । विजेतुं प्रयतेतारीन्न युद्धेन कदा चन

sāmnā dānena bhedena samastairatha vā pṛthak | vijetuṃ prayatetārīnna yuddhena kadā cana

अरिं अनित्यो विजयो यस्माद्दृश्यते युध्यमानयोः । पराजयश्च सङ्ग्रामे तस्माद्युद्धं विवर्जयेत्

ariṃ anityo vijayo yasmāddṛśyate yudhyamānayoḥ | parājayaśca saṅgrāme tasmādyuddhaṃ vivarjayet

त्रयाणामप्युपायानां पूर्वोक्तानामसम्भवे । तथा युध्येत सम्पन्नो विजयेत रिपून् यथा

trayāṇāmapyupāyānāṃ pūrvoktānāmasambhave | tathā yudhyeta sampanno vijayeta ripūn yathā

जित्वा सम्पूजयेद्देवान् ब्राह्मणांश्चैव धार्मिकान् । प्रदद्यात्परिहारार्थं ख्यापयेदभयानि च

jitvā sampūjayeddevān brāhmaṇāṃścaiva dhārmikān | pradadyātparihārārthaṃ khyāpayedabhayāni ca

सर्वेषां तु विदित्वैषां समासेन चिकीर्षितम् । स्थापयेत्तत्र तद्वंश्यं कुर्याच्च समयक्रियाम्

sarveṣāṃ tu viditvaiṣāṃ samāsena cikīrṣitam | sthāpayettatra tadvaṃśyaṃ kuryācca samayakriyām

प्रमाणानि च कुर्वीत तेषां धर्मान् यथोदितान् । रत्नैश्च पूजयेदेनं प्रधानपुरुषैः सह

pramāṇāni ca kurvīta teṣāṃ dharmān yathoditān | ratnaiśca pūjayedenaṃ pradhānapuruṣaiḥ saha

आदानमप्रियकरं दानं च प्रियकारकम् । अभीप्सितानामर्थानां काले युक्तं प्रशस्यते

ādānamapriyakaraṃ dānaṃ ca priyakārakam | abhīpsitānāmarthānāṃ kāle yuktaṃ praśasyate

कालयुक्तं सर्वं कर्मैदमायत्तं विधाने दैवमानुषे । तयोर्दैवमचिन्त्यं तु मानुषे विद्यते क्रिया

kālayuktaṃ sarvaṃ karmaidamāyattaṃ vidhāne daivamānuṣe | tayordaivamacintyaṃ tu mānuṣe vidyate kriyā

दैवेन विधिना युक्तं मानुष्यं यत्प्रवर्तते । परिक्लेशेन महता तदर्थस्य समाधकम् ॥ ७२०७ संयुक्तस्यापि दैवेन पुरुषकारेण वर्जितम् । विना पुरुषकारेण फलं क्षेत्रं प्रयच्छति ॥ ७२०८ चन्द्रार्काद्या ग्रहा वायुरग्निरापस्तथैव च । इह दैवेन साध्यन्ते पौरुषेण प्रयत्नतः ॥ ७२०९) सह वाऽपि व्रजेद्युक्तः संधिं कृत्वा प्रयत्नतः । मित्रं हिरण्यं भूमिं वा सम्पश्यंस्त्रिविधं फलम्

daivena vidhinā yuktaṃ mānuṣyaṃ yatpravartate | parikleśena mahatā tadarthasya samādhakam || 7207 saṃyuktasyāpi daivena puruṣakāreṇa varjitam | vinā puruṣakāreṇa phalaṃ kṣetraṃ prayacchati || 7208 candrārkādyā grahā vāyuragnirāpastathaiva ca | iha daivena sādhyante pauruṣeṇa prayatnataḥ || 7209) saha vā'pi vrajedyuktaḥ saṃdhiṃ kṛtvā prayatnataḥ | mitraṃ hiraṇyaṃ bhūmiṃ vā sampaśyaṃstrividhaṃ phalam

पार्ष्णिग्राहं च सम्प्रेक्ष्य तथाक्रन्दं च मण्डले । मित्रादथाप्यमित्राद्वा यात्राफलमवाप्नुयात्

pārṣṇigrāhaṃ ca samprekṣya tathākrandaṃ ca maṇḍale | mitrādathāpyamitrādvā yātrāphalamavāpnuyāt

हिरण्यभूमिसम्प्राप्त्या पार्थिवो न तथैधते । यथा मित्रं ध्रुवं लब्ध्वा कृशमप्यायतिक्षमम्

hiraṇyabhūmisamprāptyā pārthivo na tathaidhate | yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā kṛśamapyāyatikṣamam

धर्मज्ञं च कृतज्ञं च तुष्टप्रकृतिमेव च । अनुरक्तं स्थिरारम्भं लघुमित्रं प्रशस्यते

dharmajñaṃ ca kṛtajñaṃ ca tuṣṭaprakṛtimeva ca | anuraktaṃ sthirārambhaṃ laghumitraṃ praśasyate

प्राज्ञं कुलीनं शूरं च दक्षं दातारमेव च । कृतज्ञं धृतिमन्तं च कष्टमाहुररिं बुधाः

prājñaṃ kulīnaṃ śūraṃ ca dakṣaṃ dātārameva ca | kṛtajñaṃ dhṛtimantaṃ ca kaṣṭamāhurariṃ budhāḥ

आर्यता पुरुषज्ञानं शौर्यं करुणवेदिता । स्थौललक्ष्यं च सततमुदासीनगुणौदयः

āryatā puruṣajñānaṃ śauryaṃ karuṇaveditā | sthaulalakṣyaṃ ca satatamudāsīnaguṇaudayaḥ

क्षेम्यां सस्यप्रदां नित्यं पशुवृद्धिकरीमपि । परित्यजेन्नृपो भूमिमात्मार्थमविचारयन्

kṣemyāṃ sasyapradāṃ nityaṃ paśuvṛddhikarīmapi | parityajennṛpo bhūmimātmārthamavicārayan

आपदर्थं धनं रक्षेद्दारान् रक्षेद्धनैरपि । आपदर्थे आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि

āpadarthaṃ dhanaṃ rakṣeddārān rakṣeddhanairapi | āpadarthe ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi

सह सर्वाः समुत्पन्नाः प्रसमीक्ष्यापदो भृशम् । संयुक्तांश्च वियुक्तांश्च सर्वोपायान् सृजेद्बुधः

saha sarvāḥ samutpannāḥ prasamīkṣyāpado bhṛśam | saṃyuktāṃśca viyuktāṃśca sarvopāyān sṛjedbudhaḥ

उपेतारमुपेयं च सर्वोपायांश्च कृत्स्नशः । एतत्त्रयं समाश्रित्य प्रयतेतार्थसिद्धये

upetāramupeyaṃ ca sarvopāyāṃśca kṛtsnaśaḥ | etattrayaṃ samāśritya prayatetārthasiddhaye

एवं सर्वमिदं राजा सह सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः । व्यायम्याप्लुत्य मध्याह्ने भोक्तुमन्तःपुरं विशेत्

evaṃ sarvamidaṃ rājā saha sammantrya mantribhiḥ | vyāyamyāplutya madhyāhne bhoktumantaḥpuraṃ viśet

तत्रात्मभूतैः कालज्ञैरहार्यैः परिचारकैः । सुपरीक्षितमन्नाद्यमद्यान् मन्त्रैर्विषापहैः

tatrātmabhūtaiḥ kālajñairahāryaiḥ paricārakaiḥ | suparīkṣitamannādyamadyān mantrairviṣāpahaiḥ

विषघ्नैरगदैश्चास्य सर्वद्रव्याणि योजयेत् । विषघ्नैरुदकैश्चास्य सर्वद्रव्याणि शोधयेत् विषघ्नानि च रत्नानि नियतो धारयेत्सदा

viṣaghnairagadaiścāsya sarvadravyāṇi yojayet | viṣaghnairudakaiścāsya sarvadravyāṇi śodhayet viṣaghnāni ca ratnāni niyato dhārayetsadā

परीक्षिताः स्त्रियश्चैनं व्यजनोदकधूपनैः । वेषाभरणसंशुद्धाः स्पृशेयुः सुसमाहिताः

parīkṣitāḥ striyaścainaṃ vyajanodakadhūpanaiḥ | veṣābharaṇasaṃśuddhāḥ spṛśeyuḥ susamāhitāḥ

एवं प्रयत्नं कुर्वीत यानशय्याऽऽसनाशने । स्नाने प्रसाधने चैव सर्वालङ्कारकेषु च

evaṃ prayatnaṃ kurvīta yānaśayyā''sanāśane | snāne prasādhane caiva sarvālaṅkārakeṣu ca

भुक्तवान् विहरेच्चैव स्त्रीभिरन्तःपुरे सह । विहृत्य तु यथाकालं पुनः कार्याणि चिन्तयेत्

bhuktavān vihareccaiva strībhirantaḥpure saha | vihṛtya tu yathākālaṃ punaḥ kāryāṇi cintayet

अलङ्कृतश्च सम्पश्येदायुधीयं पुनर्जनम् । वाहनानि च सर्वाणि शस्त्राण्याभरणानि च

alaṅkṛtaśca sampaśyedāyudhīyaṃ punarjanam | vāhanāni ca sarvāṇi śastrāṇyābharaṇāni ca

संध्यां चोपास्य शृणुयादन्तर्वेश्मनि शस्त्रभृत् । रहस्याख्यायिनां चैव प्रणिधीनां च चेष्टितम्

saṃdhyāṃ copāsya śṛṇuyādantarveśmani śastrabhṛt | rahasyākhyāyināṃ caiva praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam

गत्वा कक्षान्तरं त्वन्यत्समनुज्ञाप्य तं जनम् । प्रविशेद्भोजनार्थं च स्त्रीवृतोऽन्तःपुरं पुनः

gatvā kakṣāntaraṃ tvanyatsamanujñāpya taṃ janam | praviśedbhojanārthaṃ ca strīvṛto'ntaḥpuraṃ punaḥ

एतद्विधानमातिष्ठेदरोगः पृथिवीपतिः । अस्वस्थः सर्वमेतत्तु भृत्येषु विनियोजयेत्

etadvidhānamātiṣṭhedarogaḥ pṛthivīpatiḥ | asvasthaḥ sarvametattu bhṛtyeṣu viniyojayet

तत्र भुक्त्वा पुनः किं चित्तूर्यघोषैः प्रहर्षितः । संविशेत्तं यथाकालमुत्तिष्ठेच्च गतक्लमः

tatra bhuktvā punaḥ kiṃ cittūryaghoṣaiḥ praharṣitaḥ | saṃviśettaṃ yathākālamuttiṣṭhecca gataklamaḥ