Lawful and Forbidden Food; Purification; Women

श्रुत्वैतान् ऋषयो धर्मान् स्नातकस्य यथौदितान् । इदमूचुर्महात्मानमनलप्रभवं भृगुम्

śrutvaitān ṛṣayo dharmān snātakasya yathauditān | idamūcurmahātmānamanalaprabhavaṃ bhṛgum

एवं यथोक्तं विप्राणां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् । कथं मृत्युः प्रभवति वेदशास्त्रविदां प्रभो

evaṃ yathoktaṃ viprāṇāṃ svadharmamanutiṣṭhatām | kathaṃ mṛtyuḥ prabhavati vedaśāstravidāṃ prabho

स तानुवाच धर्मात्मा महर्षीन् मानवो भृगुः । श्रूयतां येन दोषेण मृत्युर्विप्रान् जिघांसति

sa tānuvāca dharmātmā maharṣīn mānavo bhṛguḥ | śrūyatāṃ yena doṣeṇa mṛtyurviprān jighāṃsati

अनभ्यासेन वेदानामाचारस्य च वर्जनात् । आलस्यादन्नदोषाच्च मृत्युर्विप्राञ्जिघांसति

anabhyāsena vedānāmācārasya ca varjanāt | ālasyādannadoṣācca mṛtyurviprāñjighāṃsati

विप्रान् लशुनं गृञ्जनं चैव पलाण्डुं कवकानि च । अभक्ष्याणि द्विजातीनाममेध्यप्रभवानि च

viprān laśunaṃ gṛñjanaṃ caiva palāṇḍuṃ kavakāni ca | abhakṣyāṇi dvijātīnāmamedhyaprabhavāni ca

लोहितान् वृक्षनिर्यासान् वृश्चनप्रभवांस्तथा । व्रश्चनप्रभवांः शेलुं गव्यं च पेयूषं प्रयत्नेन विवर्जयेत्

lohitān vṛkṣaniryāsān vṛścanaprabhavāṃstathā | vraścanaprabhavāṃḥ śeluṃ gavyaṃ ca peyūṣaṃ prayatnena vivarjayet

पीयूषं वृथा कृसरसंयावं पायसापूपमेव च । अनुपाकृतमांसानि देवान्नानि हवींषि च

pīyūṣaṃ vṛthā kṛsarasaṃyāvaṃ pāyasāpūpameva ca | anupākṛtamāṃsāni devānnāni havīṃṣi ca

अनिर्दशाया गोः क्षीरमौष्ट्रमैकशफं तथा । आविकं संधिनीक्षीरं विवत्सायाश्च गोः पयः

anirdaśāyā goḥ kṣīramauṣṭramaikaśaphaṃ tathā | āvikaṃ saṃdhinīkṣīraṃ vivatsāyāśca goḥ payaḥ

सन्धिनीक्षीरं आरण्यानां च सर्वेषां मृगाणां माहिषं विना । स्त्रीक्षीरं चैव वर्ज्यानि सर्वशुक्तानि चैव हि

sandhinīkṣīraṃ āraṇyānāṃ ca sarveṣāṃ mṛgāṇāṃ māhiṣaṃ vinā | strīkṣīraṃ caiva varjyāni sarvaśuktāni caiva hi

दधि भक्ष्यं च शुक्तेषु सर्वं च दधिसम्भवम् । दधिसम्भवम् यानि चैवाभिषूयन्ते पुष्पमूलफलैः शुभैः

dadhi bhakṣyaṃ ca śukteṣu sarvaṃ ca dadhisambhavam | dadhisambhavam yāni caivābhiṣūyante puṣpamūlaphalaiḥ śubhaiḥ

क्रव्यादान् शकुनान् सर्वान्तथा ग्रामनिवासिनः । क्रव्यादः शकुनीन् अनिर्दिष्टांश्चेकशफान् टिट्टिभं च विवर्जयेत्

kravyādān śakunān sarvāntathā grāmanivāsinaḥ | kravyādaḥ śakunīn anirdiṣṭāṃścekaśaphān ṭiṭṭibhaṃ ca vivarjayet

कलविङ्कं प्लवं हंसं चक्राह्वं ग्रामकुक्कुटम् । सारसं रज्जुवालं च दात्यूहं शुकसारिके

kalaviṅkaṃ plavaṃ haṃsaṃ cakrāhvaṃ grāmakukkuṭam | sārasaṃ rajjuvālaṃ ca dātyūhaṃ śukasārike

रज्जुदालं प्रतुदाञ्जालपादांश्च कोयष्टिनखविष्किरान् । प्रतुदान् निमज्जतश्च मत्स्यादान् सौनं वल्लूरमेव च

rajjudālaṃ pratudāñjālapādāṃśca koyaṣṭinakhaviṣkirān | pratudān nimajjataśca matsyādān saunaṃ vallūrameva ca

बकं चैव बलाकां च काकोलं खञ्जरीटकम् । मत्स्यादान् विड्वराहांश्च मत्स्यानेव च सर्वशः

bakaṃ caiva balākāṃ ca kākolaṃ khañjarīṭakam | matsyādān viḍvarāhāṃśca matsyāneva ca sarvaśaḥ

यो यस्य मांसमश्नाति स तन्मांसाद उच्यते । मत्स्यादः सर्वमांसादस्तस्मान् मत्स्यान् विवर्जयेत्

yo yasya māṃsamaśnāti sa tanmāṃsāda ucyate | matsyādaḥ sarvamāṃsādastasmān matsyān vivarjayet

पाठीनरोहितावाद्यौ नियुक्तौ हव्यकव्ययोः । राजीवान् सिंहतुण्डाश्च सशल्काश्चैव सर्वशः

pāṭhīnarohitāvādyau niyuktau havyakavyayoḥ | rājīvān siṃhatuṇḍāśca saśalkāścaiva sarvaśaḥ

राजीवाः न भक्षयेदेकचरानज्ञातांश्च मृगद्विजान् । भक्ष्येष्वपि समुद्दिष्टान् सर्वान् पञ्चनखांस्तथा

rājīvāḥ na bhakṣayedekacarānajñātāṃśca mṛgadvijān | bhakṣyeṣvapi samuddiṣṭān sarvān pañcanakhāṃstathā

श्वाविधं शल्यकं गोधां खड्गकूर्मशशांस्तथा । भक्ष्यान् पञ्चनखेष्वाहुरनुष्ट्रांश्चैकतोदतः

śvāvidhaṃ śalyakaṃ godhāṃ khaḍgakūrmaśaśāṃstathā | bhakṣyān pañcanakheṣvāhuranuṣṭrāṃścaikatodataḥ

छत्राकं विड्वराहं च लशुनं ग्रामकुक्कुटम् । पलाण्डुं गृञ्जनं चैव मत्या जग्ध्वा पतेद्द्विजः

chatrākaṃ viḍvarāhaṃ ca laśunaṃ grāmakukkuṭam | palāṇḍuṃ gṛñjanaṃ caiva matyā jagdhvā pateddvijaḥ

अमत्यैतानि षड्जग्ध्वा कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत् । यतिचान्द्रायाणं वाऽपि शेषेषूपवसेदहः

amatyaitāni ṣaḍjagdhvā kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret | yaticāndrāyāṇaṃ vā'pi śeṣeṣūpavasedahaḥ

संवत्सरस्यैकमपि चरेत्कृच्छ्रं द्विजोत्तमः । अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विशेषतः

saṃvatsarasyaikamapi caretkṛcchraṃ dvijottamaḥ | ajñātabhuktaśuddhyarthaṃ jñātasya tu viśeṣataḥ

यज्ञार्थं ब्राह्मणैर्वध्याः प्रशस्ता मृगपक्षिणः । भृत्यानां चैव वृत्त्यर्थमगस्त्यो ह्याचरत्पुरा

yajñārthaṃ brāhmaṇairvadhyāḥ praśastā mṛgapakṣiṇaḥ | bhṛtyānāṃ caiva vṛttyarthamagastyo hyācaratpurā

बभूवुर्हि पुरोडाशा भक्ष्याणां मृगपक्षिणाम् । पुराणेष्वपि यज्ञेषु ब्रह्मक्षत्रसवेषु च

babhūvurhi puroḍāśā bhakṣyāṇāṃ mṛgapakṣiṇām | purāṇeṣvapi yajñeṣu brahmakṣatrasaveṣu ca

पुराणेष्वृषियज्ञेषु यत्किं चित्स्नेहसंयुक्तं भक्ष्यं भोज्यमगर्हितम् । तत्पर्युषितमप्याद्यं हविःशेषं च यद्भवेत्

purāṇeṣvṛṣiyajñeṣu yatkiṃ citsnehasaṃyuktaṃ bhakṣyaṃ bhojyamagarhitam | tatparyuṣitamapyādyaṃ haviḥśeṣaṃ ca yadbhavet

चिरस्थितमपि त्वाद्यमस्नेहाक्तं द्विजातिभिः । यवगोधूमजं सर्वं पयसश्चैव विक्रिया

cirasthitamapi tvādyamasnehāktaṃ dvijātibhiḥ | yavagodhūmajaṃ sarvaṃ payasaścaiva vikriyā

एतदुक्तं द्विजातीनां भक्ष्याभक्ष्यमशेषतः । मांसस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं भक्षणवर्जने

etaduktaṃ dvijātīnāṃ bhakṣyābhakṣyamaśeṣataḥ | māṃsasyātaḥ pravakṣyāmi vidhiṃ bhakṣaṇavarjane

प्रोक्षितं भक्षयेन् मांसं ब्राह्मणानां च काम्यया । यथाविधि नियुक्तस्तु प्राणानामेव चात्यये

prokṣitaṃ bhakṣayen māṃsaṃ brāhmaṇānāṃ ca kāmyayā | yathāvidhi niyuktastu prāṇānāmeva cātyaye

प्राणस्यान्नमिदं सर्वं प्रजापतिरकल्पयत् । स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम्

prāṇasyānnamidaṃ sarvaṃ prajāpatirakalpayat | sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva sarvaṃ prāṇasya bhojanam

चराणामन्नमचरा दंष्ट्रिणामप्यदंष्ट्रिणः । अहस्ताश्च सहस्तानां शूराणां चैव भीरवः

carāṇāmannamacarā daṃṣṭriṇāmapyadaṃṣṭriṇaḥ | ahastāśca sahastānāṃ śūrāṇāṃ caiva bhīravaḥ

नात्ता दुष्यत्यदन्नाद्यान् प्राणिनोऽहन्य्ऽहन्यपि । धात्रैव सृष्टा ह्याद्याश्च प्राणिनोऽत्तार एव च

nāttā duṣyatyadannādyān prāṇino'hany'hanyapi | dhātraiva sṛṣṭā hyādyāśca prāṇino'ttāra eva ca

यज्ञाय जग्धिर्मांसस्येत्येष दैवो विधिः स्मृतः । अतोऽन्यथा प्रवृत्तिस्तु राक्षसो विधिरुच्यते

yajñāya jagdhirmāṃsasyetyeṣa daivo vidhiḥ smṛtaḥ | ato'nyathā pravṛttistu rākṣaso vidhirucyate

क्रीत्वा स्वयं वाऽप्युत्पाद्य परोपकृतमेव वा । देवान् पितॄंश्चार्चयित्वा खादन् मांसं न दुष्यति

krītvā svayaṃ vā'pyutpādya paropakṛtameva vā | devān pitṝṃścārcayitvā khādan māṃsaṃ na duṣyati

नाद्यादविधिना मांसं विधिज्ञोऽनापदि द्विजः । जग्ध्वा ह्यविधिना मांसं प्रेतस्तैरद्यतेऽवशः

nādyādavidhinā māṃsaṃ vidhijño'nāpadi dvijaḥ | jagdhvā hyavidhinā māṃsaṃ pretastairadyate'vaśaḥ

न तादृशं भवत्येनो मृगहन्तुर्धनार्थिनः । यादृशं भवति प्रेत्य वृथामांसानि खादतः

na tādṛśaṃ bhavatyeno mṛgahanturdhanārthinaḥ | yādṛśaṃ bhavati pretya vṛthāmāṃsāni khādataḥ

नियुक्तस्तु यथान्यायं यो मांसं नात्ति मानवः । स प्रेत्य पशुतां याति सम्भवानेकविंशतिम्

niyuktastu yathānyāyaṃ yo māṃsaṃ nātti mānavaḥ | sa pretya paśutāṃ yāti sambhavānekaviṃśatim

असंस्कृतान् पशून् मन्त्रैर्नाद्याद्विप्रः कदा चन । मन्त्रैस्तु संस्कृतानद्यात्शाश्वतं विधिमास्थितः

asaṃskṛtān paśūn mantrairnādyādvipraḥ kadā cana | mantraistu saṃskṛtānadyātśāśvataṃ vidhimāsthitaḥ

कुर्याद्घृतपशुं सङ्गे कुर्यात्पिष्टपशुं तथा । न त्वेव तु वृथा हन्तुं पशुमिच्छेत्कदा चन

kuryādghṛtapaśuṃ saṅge kuryātpiṣṭapaśuṃ tathā | na tveva tu vṛthā hantuṃ paśumicchetkadā cana

यावन्ति पशुरोमाणि तावत्कृत्वो ह मारणम् । वृथापशुघ्नः प्राप्नोति प्रेत्य जन्मनि जन्मनि

yāvanti paśuromāṇi tāvatkṛtvo ha māraṇam | vṛthāpaśughnaḥ prāpnoti pretya janmani janmani

यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः स्वयमेव स्वयम्भुवा । यज्ञोऽस्य भूत्यै सर्वस्य तस्माद्यज्ञे वधोऽवधः

yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ svayameva svayambhuvā | yajño'sya bhūtyai sarvasya tasmādyajñe vadho'vadhaḥ

ओषध्यः पशवो वृक्षास्तिर्यञ्चः पक्षिणस्तथा । यज्ञार्थं निधनं प्राप्ताः प्राप्नुवन्त्युत्सृतीः पुनः

oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣāstiryañcaḥ pakṣiṇastathā | yajñārthaṃ nidhanaṃ prāptāḥ prāpnuvantyutsṛtīḥ punaḥ

उच्छ्रितीः मधुपर्के च यज्ञे च पितृदैवतकर्मणि । अत्रैव पशवो हिंस्या नान्यत्रैत्यब्रवीन् मनुः

ucchritīḥ madhuparke ca yajñe ca pitṛdaivatakarmaṇi | atraiva paśavo hiṃsyā nānyatraityabravīn manuḥ

एष्वर्थेषु पशून् हिंसन् वेदतत्त्वार्थविद्द्विजः । आत्मानं च पशुं चैव गमयत्युत्तमं गतिम्

eṣvartheṣu paśūn hiṃsan vedatattvārthaviddvijaḥ | ātmānaṃ ca paśuṃ caiva gamayatyuttamaṃ gatim

गृहे गुरावरण्ये वा निवसन्नात्मवान् द्विजः । नावेदविहितां हिंसामापद्यपि समाचरेत्

gṛhe gurāvaraṇye vā nivasannātmavān dvijaḥ | nāvedavihitāṃ hiṃsāmāpadyapi samācaret

या वेदविहिता हिंसा नियताऽस्मिंश्चराचरे । अहिंसामेव तां विद्याद्वेदाद्धर्मो हि निर्बभौ

yā vedavihitā hiṃsā niyatā'smiṃścarācare | ahiṃsāmeva tāṃ vidyādvedāddharmo hi nirbabhau

योऽहिंसकानि भूतानि हिनस्त्यात्मसुखैच्छया । स जीवांश्च मृतश्चैव न क्व चित्सुखमेधते

yo'hiṃsakāni bhūtāni hinastyātmasukhaicchayā | sa jīvāṃśca mṛtaścaiva na kva citsukhamedhate

यो बन्धनवधक्लेशान् प्राणिनां न चिकीर्षति । स सर्वस्य हितप्रेप्सुः सुखमत्यन्तमश्नुते

yo bandhanavadhakleśān prāṇināṃ na cikīrṣati | sa sarvasya hitaprepsuḥ sukhamatyantamaśnute

यद्ध्यायति यत्कुरुते रतिं बध्नाति यत्र च । तदवाप्नोत्ययत्नेन यो हिनस्ति न किं चन

yaddhyāyati yatkurute ratiṃ badhnāti yatra ca | tadavāpnotyayatnena yo hinasti na kiṃ cana

नाकृत्वा प्राणिनां हिंसां मांसमुत्पद्यते क्व चित् । न च प्राणिवधः स्वर्ग्यस्तस्मान् मांसं विवर्जयेत्

nākṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ māṃsamutpadyate kva cit | na ca prāṇivadhaḥ svargyastasmān māṃsaṃ vivarjayet

समुत्पत्तिं च मांसस्य वधबन्धौ च देहिनाम् । प्रसमीक्ष्य निवर्तेत सर्वमांसस्य भक्षणात्

samutpattiṃ ca māṃsasya vadhabandhau ca dehinām | prasamīkṣya nivarteta sarvamāṃsasya bhakṣaṇāt

न भक्षयति यो मांसं विधिं हित्वा पिशाचवत् । न लोके प्रियतां याति व्याधिभिश्च न पीड्यते

na bhakṣayati yo māṃsaṃ vidhiṃ hitvā piśācavat | na loke priyatāṃ yāti vyādhibhiśca na pīḍyate

अनुमन्ता विशसिता निहन्ता क्रयविक्रयी । संस्कर्ता चोपहर्ता च खादकश्चेति घातकाः

anumantā viśasitā nihantā krayavikrayī | saṃskartā copahartā ca khādakaśceti ghātakāḥ

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति । अनभ्यर्च्य पितॄन् देवांस्ततोऽन्यो नास्त्यपुण्यकृत्

svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitumicchati | anabhyarcya pitṝn devāṃstato'nyo nāstyapuṇyakṛt

वर्षे वर्षेऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः । मांसानि च न खादेद्यस्तयोः पुण्यफलं समम्

varṣe varṣe'śvamedhena yo yajeta śataṃ samāḥ | māṃsāni ca na khādedyastayoḥ puṇyaphalaṃ samam

फलमूलाशनैर्मेध्यैर्मुन्यन्नानां च भोजनैः । न तत्फलमवाप्नोति यत्मांसपरिवर्जनात्

phalamūlāśanairmedhyairmunyannānāṃ ca bhojanaiḥ | na tatphalamavāpnoti yatmāṃsaparivarjanāt

मां स भक्षयिताऽमुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् । एतत्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः

māṃ sa bhakṣayitā'mutra yasya māṃsamihādmyaham | etatmāṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

न मांसभक्षणे दोषो न मद्ये न च मैथुने । प्रवृत्तिरेषा भूतानां निवृत्तिस्तु महाफला

na māṃsabhakṣaṇe doṣo na madye na ca maithune | pravṛttireṣā bhūtānāṃ nivṛttistu mahāphalā

प्रेतशुद्धिं प्रवक्ष्यामि द्रव्यशुद्धिं तथैव च । चतुर्णामपि वर्णानां यथावदनुपूर्वशः

pretaśuddhiṃ pravakṣyāmi dravyaśuddhiṃ tathaiva ca | caturṇāmapi varṇānāṃ yathāvadanupūrvaśaḥ

दन्तजातेऽनुजाते च कृतचूडे च संस्थिते । अशुद्धा बान्धवाः सर्वे सूतके च तथौच्यते

dantajāte'nujāte ca kṛtacūḍe ca saṃsthite | aśuddhā bāndhavāḥ sarve sūtake ca tathaucyate

दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते । अर्वाक्सञ्चयनादस्थ्नां त्र्यहमेकाहमेव वा

daśāhaṃ śāvamāśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate | arvāksañcayanādasthnāṃ tryahamekāhameva vā

सपिण्डता तु पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते । समानोदकभावस्तु जन्मनाम्नोरवेदने

sapiṇḍatā tu puruṣe saptame vinivartate | samānodakabhāvastu janmanāmnoravedane

यथैदं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते । जननेऽप्येवमेव स्यात्निपुणं शुद्धिमिच्छताम्

yathaidaṃ śāvamāśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate | janane'pyevameva syātnipuṇaṃ śuddhimicchatām

सर्वेषां शावमाशौचं मातापित्रोस्तु सूतकम् । (जननेऽप्येवमेव स्यान् मातापित्रोस्तु सूतकम् ।) सूतकं मातुरेव स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः

sarveṣāṃ śāvamāśaucaṃ mātāpitrostu sūtakam | (janane'pyevameva syān mātāpitrostu sūtakam |) sūtakaṃ mātureva syādupaspṛśya pitā śuciḥ

निरस्य तु पुमांशुक्रमुपस्पृस्यैव शुध्यति । बैजिकादभिसम्बन्धादनुरुन्ध्यादघं त्र्यहम्

nirasya tu pumāṃśukramupaspṛsyaiva śudhyati | baijikādabhisambandhādanurundhyādaghaṃ tryaham

अह्ना चैकेन रात्र्या च त्रिरात्रैरेव च त्रिभिः । शवस्पृशो विशुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः

ahnā caikena rātryā ca trirātraireva ca tribhiḥ | śavaspṛśo viśudhyanti tryahādudakadāyinaḥ

गुरोः प्रेतस्य शिष्यस्तु पितृमेधं समाचरन् । प्रेतहारैः समं तत्र दशरात्रेण शुध्यति

guroḥ pretasya śiṣyastu pitṛmedhaṃ samācaran | pretahāraiḥ samaṃ tatra daśarātreṇa śudhyati

प्रेताहारैः रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्रावे विशुध्यति । रजस्युपरते साध्वी स्नानेन स्त्री रजस्वला

pretāhāraiḥ rātribhirmāsatulyābhirgarbhasrāve viśudhyati | rajasyuparate sādhvī snānena strī rajasvalā

नृणामकृतचूडानां विशुद्धिर्नैशिकी स्मृता । निर्वृत्तचूडकानां तु त्रिरात्रात्शुद्धिरिष्यते

nṛṇāmakṛtacūḍānāṃ viśuddhirnaiśikī smṛtā | nirvṛttacūḍakānāṃ tu trirātrātśuddhiriṣyate

निर्वृत्तमुण्डकानां ऊनद्विवार्षिकं प्रेतं निदध्युर्बान्धवा बहिः । अलङ्कृत्य शुचौ भूमावस्थिसञ्चयनादृते

nirvṛttamuṇḍakānāṃ ūnadvivārṣikaṃ pretaṃ nidadhyurbāndhavā bahiḥ | alaṅkṛtya śucau bhūmāvasthisañcayanādṛte

नास्य कार्योऽग्निसंस्कारो न च कार्यौदकक्रिया । अरण्ये काष्ठवत्त्यक्त्वा क्षपेयुस्त्र्यहमेव तु

nāsya kāryo'gnisaṃskāro na ca kāryaudakakriyā | araṇye kāṣṭhavattyaktvā kṣapeyustryahameva tu

क्षपेत त्र्यहमेव च नात्रिवर्षस्य कर्तव्या बान्धवैरुदकक्रिया । जातदन्तस्य वा कुर्युर्नाम्नि वाऽपि कृते सति

kṣapeta tryahameva ca nātrivarṣasya kartavyā bāndhavairudakakriyā | jātadantasya vā kuryurnāmni vā'pi kṛte sati

सब्रह्मचारिण्येकाहमतीते क्षपणं स्मृतम् । जन्मन्येकौदकानां तु त्रिरात्रात्शुद्धिरिष्यते

sabrahmacāriṇyekāhamatīte kṣapaṇaṃ smṛtam | janmanyekaudakānāṃ tu trirātrātśuddhiriṣyate

स्त्रीणामसंस्कृतानां तु त्र्यहात्शुध्यन्ति बान्धवाः । यथौक्तेनैव कल्पेन शुध्यन्ति तु सनाभयः

strīṇāmasaṃskṛtānāṃ tu tryahātśudhyanti bāndhavāḥ | yathauktenaiva kalpena śudhyanti tu sanābhayaḥ

अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम् । मांसाशनं च नाश्नीयुः शयीरंश्च पृथक्क्षितौ

akṣāralavaṇānnāḥ syurnimajjeyuśca te tryaham | māṃsāśanaṃ ca nāśnīyuḥ śayīraṃśca pṛthakkṣitau

संनिधावेष वै कल्पः शावाशौचस्य कीर्तितः । असंनिधावयं ज्ञेयो विधिः सम्बन्धिबान्धवैः

saṃnidhāveṣa vai kalpaḥ śāvāśaucasya kīrtitaḥ | asaṃnidhāvayaṃ jñeyo vidhiḥ sambandhibāndhavaiḥ

विगतं तु विदेशस्थं शृणुयाद्यो ह्यनिर्दशम् । यत्शेषं दशरात्रस्य तावदेवाशुचिर्भवेत्

vigataṃ tu videśasthaṃ śṛṇuyādyo hyanirdaśam | yatśeṣaṃ daśarātrasya tāvadevāśucirbhavet

अतिक्रान्ते दशाहे च त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् । संवत्सरे व्यतीते तु स्पृष्ट्वैवापो विशुध्यति

atikrānte daśāhe ca trirātramaśucirbhavet | saṃvatsare vyatīte tu spṛṣṭvaivāpo viśudhyati

निर्दशं ज्ञातिमरणं श्रुत्वा पुत्रस्य जन्म च । सवासा जलमाप्लुत्य शुद्धो भवति मानवः

nirdaśaṃ jñātimaraṇaṃ śrutvā putrasya janma ca | savāsā jalamāplutya śuddho bhavati mānavaḥ

बाले देशान्तरस्थे च पृथक्पिण्डे च संस्थिते । सवासा जलमाप्लुत्य सद्य एव विशुध्यति

bāle deśāntarasthe ca pṛthakpiṇḍe ca saṃsthite | savāsā jalamāplutya sadya eva viśudhyati

अन्तर्दशाहे स्यातां चेत्पुनर्मरणजन्मनी । चेत्स्यातां तावत्स्यादशुचिर्विप्रो यावत्तत्स्यादनिर्दशम्

antardaśāhe syātāṃ cetpunarmaraṇajanmanī | cetsyātāṃ tāvatsyādaśucirvipro yāvattatsyādanirdaśam

त्रिरात्रमाहुराशौचमाचार्ये संस्थिते सति । तस्य पुत्रे च पत्न्यां च दिवारात्रमिति स्थितिः

trirātramāhurāśaucamācārye saṃsthite sati | tasya putre ca patnyāṃ ca divārātramiti sthitiḥ

श्रोत्रिये तूपसम्पन्ने त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् । मातुले पक्षिणीं रात्रिं शिष्यर्त्विग्बान्धवेषु च

śrotriye tūpasampanne trirātramaśucirbhavet | mātule pakṣiṇīṃ rātriṃ śiṣyartvigbāndhaveṣu ca

प्रेते राजनि सज्योतिर्यस्य स्याद्विषये स्थितः । अश्रोत्रिये त्वहः कृत्स्नमनूचाने तथा गुरौ

prete rājani sajyotiryasya syādviṣaye sthitaḥ | aśrotriye tvahaḥ kṛtsnamanūcāne tathā gurau

कृत्स्नां शुद्ध्येद्विप्रो दशाहेन द्वादशाहेन भूमिपः । वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति

kṛtsnāṃ śuddhyedvipro daśāhena dvādaśāhena bhūmipaḥ | vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śudhyati

न वर्धयेदघाहानि प्रत्यूहेन्नाग्निषु क्रियाः । न च तत्कर्म कुर्वाणः सनाभ्योऽप्यशुचिर्भवेत्

na vardhayedaghāhāni pratyūhennāgniṣu kriyāḥ | na ca tatkarma kurvāṇaḥ sanābhyo'pyaśucirbhavet

दिवाकीर्तिमुदक्यां च पतितं सूतिकां तथा । शवं तत्स्पृष्टिनं चैव स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति

divākīrtimudakyāṃ ca patitaṃ sūtikāṃ tathā | śavaṃ tatspṛṣṭinaṃ caiva spṛṣṭvā snānena śudhyati

आचम्य प्रयतो नित्यं जपेदशुचिदर्शने । सौरान् मन्त्रान् यथोत्साहं पावमानीश्च शक्तितः

ācamya prayato nityaṃ japedaśucidarśane | saurān mantrān yathotsāhaṃ pāvamānīśca śaktitaḥ

नारं स्पृष्ट्वाऽस्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुध्यति । आचम्यैव तु निःस्नेहं गामालभ्यार्कमीक्ष्य वा

nāraṃ spṛṣṭvā'sthi sasnehaṃ snātvā vipro viśudhyati | ācamyaiva tu niḥsnehaṃ gāmālabhyārkamīkṣya vā

आदिष्टी नोदकं कुर्यादा व्रतस्य समापनात् । समाप्ते तूदकं कृत्वा त्रिरात्रेणैव शुध्यति

ādiṣṭī nodakaṃ kuryādā vratasya samāpanāt | samāpte tūdakaṃ kṛtvā trirātreṇaiva śudhyati

वृथासङ्करजातानां प्रव्रज्यासु च तिष्ठताम् ॥ आत्मनस्त्यागिनां चैव निवर्तेतोदकक्रिया

vṛthāsaṅkarajātānāṃ pravrajyāsu ca tiṣṭhatām || ātmanastyāgināṃ caiva nivartetodakakriyā

पाषण्डमाश्रितानां च चरन्तीनां च कामतः । गर्भभर्तृद्रुहां चैव सुरापीनां च योषिताम्

pāṣaṇḍamāśritānāṃ ca carantīnāṃ ca kāmataḥ | garbhabhartṛdruhāṃ caiva surāpīnāṃ ca yoṣitām

आचार्यं स्वमुपाध्यायं पितरं मातरं गुरुम् । निर्हृत्य तु व्रती प्रेतान्न व्रतेन वियुज्यते

ācāryaṃ svamupādhyāyaṃ pitaraṃ mātaraṃ gurum | nirhṛtya tu vratī pretānna vratena viyujyate

दक्षिणेन मृतं शूद्रं पुरद्वारेण निर्हरेत् । पश्चिमौत्तरपूर्वैस्तु यथायोगं द्विजन्मनः

dakṣiṇena mṛtaṃ śūdraṃ puradvāreṇa nirharet | paścimauttarapūrvaistu yathāyogaṃ dvijanmanaḥ

न राज्ञामघदोषोऽस्ति व्रतिनां न च सत्त्रिणाम् । ऐन्द्रं स्थानमुपासीना ब्रह्मभूता हि ते सदा

na rājñāmaghadoṣo'sti vratināṃ na ca sattriṇām | aindraṃ sthānamupāsīnā brahmabhūtā hi te sadā

राज्ञो महात्मिके स्थाने सद्यःशौचं विधीयते । प्रजानां परिरक्षार्थमासनं चात्र कारणम्

rājño mahātmike sthāne sadyaḥśaucaṃ vidhīyate | prajānāṃ parirakṣārthamāsanaṃ cātra kāraṇam

डिम्भाहवहतानां च विद्युता पार्थिवेन च । डिम्बाहवहतानां गोब्राह्मणस्य चेवार्थे यस्य चैच्छति पार्थिवः

ḍimbhāhavahatānāṃ ca vidyutā pārthivena ca | ḍimbāhavahatānāṃ gobrāhmaṇasya cevārthe yasya caicchati pārthivaḥ

सोमाग्न्यर्कानिलेन्द्राणां वित्ताप्पत्योर्यमस्य च । अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः

somāgnyarkānilendrāṇāṃ vittāppatyoryamasya ca | aṣṭānāṃ lokapālānāṃ vapurdhārayate nṛpaḥ

लोकेशाधिष्ठितो राजा नास्याशौचं विधीयते । शौचाशौचं हि मर्त्यानां लोकेभ्यः प्रभवाप्ययौ

lokeśādhiṣṭhito rājā nāsyāśaucaṃ vidhīyate | śaucāśaucaṃ hi martyānāṃ lokebhyaḥ prabhavāpyayau

उद्यतैराहवे शस्त्रैः क्षत्रधर्महतस्य च । सद्यः संतिष्ठते यज्ञस्तथाऽशौचमिति स्थितिः

udyatairāhave śastraiḥ kṣatradharmahatasya ca | sadyaḥ saṃtiṣṭhate yajñastathā'śaucamiti sthitiḥ

विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्रियो वाहनायुधम् । वैश्यः प्रतोदं रश्मीन् वा यष्टिं शूद्रः कृतक्रियः

vipraḥ śudhyatyapaḥ spṛṣṭvā kṣatriyo vāhanāyudham | vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīn vā yaṣṭiṃ śūdraḥ kṛtakriyaḥ

एतद्वोऽभिहितं शौचं सपिण्डेषु द्विजोत्तमाः । असपिण्डेषु सर्वेषु प्रेतशुद्धिं निबोधत

etadvo'bhihitaṃ śaucaṃ sapiṇḍeṣu dvijottamāḥ | asapiṇḍeṣu sarveṣu pretaśuddhiṃ nibodhata

असपिण्डं द्विजं प्रेतं विप्रो निर्हृत्य बन्धुवत् । विशुध्यति त्रिरात्रेण मातुराप्तांश्च बान्धवान्

asapiṇḍaṃ dvijaṃ pretaṃ vipro nirhṛtya bandhuvat | viśudhyati trirātreṇa māturāptāṃśca bāndhavān

यद्यन्नमत्ति तेषां तु दशाहेनैव शुध्यति । अनदन्नन्नमह्नैव न चेत्तस्मिन् गृहे वसेत्

yadyannamatti teṣāṃ tu daśāhenaiva śudhyati | anadannannamahnaiva na cettasmin gṛhe vaset

अनुगम्येच्छया प्रेतं ज्ञातिमज्ञातिमेव च । अज्ञातिमेव वा स्नात्वा सचैलः स्पृष्ट्वाऽग्निं घृतं प्राश्य विशुध्यति

anugamyecchayā pretaṃ jñātimajñātimeva ca | ajñātimeva vā snātvā sacailaḥ spṛṣṭvā'gniṃ ghṛtaṃ prāśya viśudhyati

सचैलं, विशुद्ध्यति न विप्रं स्वेषु तिष्ठत्सु मृतं शूद्रेण नाययेत् । अस्वर्ग्या ह्याहुतिः सा स्यात्शूद्रसंस्पर्शदूषिता

sacailaṃ, viśuddhyati na vipraṃ sveṣu tiṣṭhatsu mṛtaṃ śūdreṇa nāyayet | asvargyā hyāhutiḥ sā syātśūdrasaṃsparśadūṣitā

ज्ञानं तपोऽग्निराहारो मृत्मनो वार्युपाञ्जनम् । वायुः कर्मार्ककालौ च शुद्धेः कर्तॄणि देहिनाम्

jñānaṃ tapo'gnirāhāro mṛtmano vāryupāñjanam | vāyuḥ karmārkakālau ca śuddheḥ kartṝṇi dehinām

सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् । योऽर्थे शुचिर्हि स शुचिर्न मृद्वारिशुचिः शुचिः

sarveṣāmeva śaucānāmarthaśaucaṃ paraṃ smṛtam | yo'rthe śucirhi sa śucirna mṛdvāriśuciḥ śuciḥ

क्षान्त्या शुध्यन्ति विद्वांसो दानेनाकार्यकारिणः । शुद्ध्यन्ति प्रच्छन्नपापा जप्येन तपसा वेदवित्तमाः

kṣāntyā śudhyanti vidvāṃso dānenākāryakāriṇaḥ | śuddhyanti pracchannapāpā japyena tapasā vedavittamāḥ

मृत्तोयैः शुध्यते शोध्यं नदी वेगेन शुध्यति । रजसा स्त्री मनोदुष्टा संन्यासेन द्विजोत्तमाः

mṛttoyaiḥ śudhyate śodhyaṃ nadī vegena śudhyati | rajasā strī manoduṣṭā saṃnyāsena dvijottamāḥ

अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति । विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति

adbhirgātrāṇi śudhyanti manaḥ satyena śudhyati | vidyātapobhyāṃ bhūtātmā buddhirjñānena śudhyati

शुद्ध्यति एष शौचस्य वः प्रोक्तः शरीरस्य विनिर्णयः । नानाविधानां द्रव्याणां शुद्धेः शृणुत निर्णयम्

śuddhyati eṣa śaucasya vaḥ proktaḥ śarīrasya vinirṇayaḥ | nānāvidhānāṃ dravyāṇāṃ śuddheḥ śṛṇuta nirṇayam

तैजसानां मणीनां च सर्वस्याश्ममयस्य च । भस्मनाऽद्भिर्मृदा चैव शुद्धिरुक्ता मनीषिभिः

taijasānāṃ maṇīnāṃ ca sarvasyāśmamayasya ca | bhasmanā'dbhirmṛdā caiva śuddhiruktā manīṣibhiḥ

निर्लेपं काञ्चनं भाण्डमद्भिरेव विशुध्यति । विशुद्ध्यति अब्जमश्ममयं चैव राजतं चानुपस्कृतम्

nirlepaṃ kāñcanaṃ bhāṇḍamadbhireva viśudhyati | viśuddhyati abjamaśmamayaṃ caiva rājataṃ cānupaskṛtam

अपामग्नेश्च संयोगाधैमं रौप्यं च निर्बभौ । तस्मात्तयोः स्वयोन्यैव निर्णेको गुणवत्तरः

apāmagneśca saṃyogādhaimaṃ raupyaṃ ca nirbabhau | tasmāttayoḥ svayonyaiva nirṇeko guṇavattaraḥ

ताम्रायस्कांस्यरैत्यानां त्रपुणः सीसकस्य च । शौचं यथार्हं कर्तव्यं क्षाराम्लोदकवारिभिः

tāmrāyaskāṃsyaraityānāṃ trapuṇaḥ sīsakasya ca | śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ kṣārāmlodakavāribhiḥ

द्रवाणां चैव सर्वेषां शुद्धिरुत्पवनं स्मृतम् । प्रोक्षणं संहतानां च दारवाणां च तक्षणम्

dravāṇāṃ caiva sarveṣāṃ śuddhirutpavanaṃ smṛtam | prokṣaṇaṃ saṃhatānāṃ ca dāravāṇāṃ ca takṣaṇam

मार्जनं यज्ञपात्राणां पाणिना यज्ञकर्मणि । चमसानां ग्रहाणां च शुद्धिः प्रक्षालनेन तु

mārjanaṃ yajñapātrāṇāṃ pāṇinā yajñakarmaṇi | camasānāṃ grahāṇāṃ ca śuddhiḥ prakṣālanena tu

चरूणां स्रुक्स्रुवाणां च शुद्धिरुष्णेन वारिणा । स्फ्यशूर्पशकटानां च मुसलौलूखलस्य च

carūṇāṃ sruksruvāṇāṃ ca śuddhiruṣṇena vāriṇā | sphyaśūrpaśakaṭānāṃ ca musalaulūkhalasya ca

अद्भिस्तु प्रोक्षणं शौचं बहूनां धान्यवाससाम् । प्रक्षालनेन त्वल्पानामद्भिः शौचं विधीयते

adbhistu prokṣaṇaṃ śaucaṃ bahūnāṃ dhānyavāsasām | prakṣālanena tvalpānāmadbhiḥ śaucaṃ vidhīyate

चैलवत्चर्मणां शुद्धिर्वैदलानां तथैव च । शाकमूलफलानां च धान्यवत्शुद्धिरिष्यते

cailavatcarmaṇāṃ śuddhirvaidalānāṃ tathaiva ca | śākamūlaphalānāṃ ca dhānyavatśuddhiriṣyate

कौशेयाविकयोरूषैः कुतपानामरिष्टकैः । श्रीफलैरंशुपट्टानां क्षौमाणां गौरसर्षपैः

kauśeyāvikayorūṣaiḥ kutapānāmariṣṭakaiḥ | śrīphalairaṃśupaṭṭānāṃ kṣaumāṇāṃ gaurasarṣapaiḥ

क्षौमवत्शङ्खशृङ्गाणामस्थिदन्तमयस्य च । शुद्धिर्विजानता कार्या गोमूत्रेणौदकेन वा

kṣaumavatśaṅkhaśṛṅgāṇāmasthidantamayasya ca | śuddhirvijānatā kāryā gomūtreṇaudakena vā

प्रोक्षणात्तृणकाष्ठं च पलालं चैव शुध्यति । मार्जनौपाञ्जनैर्वेश्म पुनःपाकेन मृण्मयम्

prokṣaṇāttṛṇakāṣṭhaṃ ca palālaṃ caiva śudhyati | mārjanaupāñjanairveśma punaḥpākena mṛṇmayam

मद्यैर्मूत्रैः पुरीषैर्वा ष्ठीवनैः पूयशोणितैः । संस्पृष्टं नैव शुद्ध्येत पुनःपाकेन मृत्मयम्

madyairmūtraiḥ purīṣairvā ṣṭhīvanaiḥ pūyaśoṇitaiḥ | saṃspṛṣṭaṃ naiva śuddhyeta punaḥpākena mṛtmayam

संमार्जनौपाञ्जनेन सेकेनौल्लेखनेन च । गवां च परिवासेन भूमिः शुद्ध्यति पञ्चभिः

saṃmārjanaupāñjanena sekenaullekhanena ca | gavāṃ ca parivāsena bhūmiḥ śuddhyati pañcabhiḥ

पक्षिजग्धं गवा घ्रातमवधूतमवक्षुतम् । दूषितं केशकीटैश्च मृत्प्रक्षेपेण शुध्यति

pakṣijagdhaṃ gavā ghrātamavadhūtamavakṣutam | dūṣitaṃ keśakīṭaiśca mṛtprakṣepeṇa śudhyati

यावन्नापेत्यमेध्याक्ताद्गन्धो लेपश्च तत्कृतः । तावन् मृद्वारि चादेयं सर्वासु द्रव्यशुद्धिषु

yāvannāpetyamedhyāktādgandho lepaśca tatkṛtaḥ | tāvan mṛdvāri cādeyaṃ sarvāsu dravyaśuddhiṣu

त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानामकल्पयन् । अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते

trīṇi devāḥ pavitrāṇi brāhmaṇānāmakalpayan | adṛṣṭamadbhirnirṇiktaṃ yacca vācā praśasyate

आपः शुद्धा भूमिगता वैतृष्ण्यं यासु गोर्भवेत् । अव्याप्ताश्चेदमेध्येन गन्धवर्णरसान्विताः

āpaḥ śuddhā bhūmigatā vaitṛṣṇyaṃ yāsu gorbhavet | avyāptāścedamedhyena gandhavarṇarasānvitāḥ

नित्यं शुद्धः कारुहस्तः पण्ये यच्च प्रसारितम् । पण्यं ब्रह्मचारिगतं भैक्ष्यं नित्यं मेध्यमिति स्थितिः

nityaṃ śuddhaḥ kāruhastaḥ paṇye yacca prasāritam | paṇyaṃ brahmacārigataṃ bhaikṣyaṃ nityaṃ medhyamiti sthitiḥ

नित्यमास्यं शुचि स्त्रीणां शकुनिः फलपातने । प्रस्रवे च शुचिर्वत्सः श्वा मृगग्रहणे शुचिः

nityamāsyaṃ śuci strīṇāṃ śakuniḥ phalapātane | prasrave ca śucirvatsaḥ śvā mṛgagrahaṇe śuciḥ

श्वभिर्हतस्य यन् मांसं शुचि तन् मनुरब्रवीत् । क्रव्याद्भिश्च हतस्यान्यैश्चण्डालाद्यैश्च दस्युभिः

śvabhirhatasya yan māṃsaṃ śuci tan manurabravīt | kravyādbhiśca hatasyānyaiścaṇḍālādyaiśca dasyubhiḥ

ऊर्ध्वं नाभेर्यानि खानि तानि मेध्यानि सर्वशः । यान्यधस्तान्यमेध्यानि देहाच्चैव मलाश्च्युताः

ūrdhvaṃ nābheryāni khāni tāni medhyāni sarvaśaḥ | yānyadhastānyamedhyāni dehāccaiva malāścyutāḥ

मक्षिका विप्रुषश्छाया गौरश्वः सूर्यरश्मयः । रजो भूर्वायुरग्निश्च स्पर्शे मेध्यानि निर्दिशेत्

makṣikā vipruṣaśchāyā gauraśvaḥ sūryaraśmayaḥ | rajo bhūrvāyuragniśca sparśe medhyāni nirdiśet

विण्मूत्रोत्सर्गशुद्ध्यर्थं मृद्वार्यादेयमर्थवत् । दैहिकानां मलानां च शुद्धिषु द्वादशस्वपि

viṇmūtrotsargaśuddhyarthaṃ mṛdvāryādeyamarthavat | daihikānāṃ malānāṃ ca śuddhiṣu dvādaśasvapi

वसा शुक्रमसृग्मज्जा मूत्रविड्घ्राणकर्णविट् । श्लेश्माश्रु दूषिका स्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः

vasā śukramasṛgmajjā mūtraviḍghrāṇakarṇaviṭ | śleśmāśru dūṣikā svedo dvādaśaite nṛṇāṃ malāḥ

एका लिङ्गे गुदे तिस्रस्तथैकत्र करे दश । उभयोः सप्त दातव्या मृदः शुद्धिमभीप्सता

ekā liṅge gude tisrastathaikatra kare daśa | ubhayoḥ sapta dātavyā mṛdaḥ śuddhimabhīpsatā

एतत्शौचं गृहस्थानां द्विगुणं ब्रह्मचारिणाम् । त्रिगुणं स्याद्वनस्थानां यतीनां तु चतुर्गुणम्

etatśaucaṃ gṛhasthānāṃ dviguṇaṃ brahmacāriṇām | triguṇaṃ syādvanasthānāṃ yatīnāṃ tu caturguṇam

कृत्वा मूत्रं पुरीषं वा खान्याचान्त उपस्पृशेत् । वेदमध्येष्यमाणश्च अन्नमश्नंश्च सर्वदा

kṛtvā mūtraṃ purīṣaṃ vā khānyācānta upaspṛśet | vedamadhyeṣyamāṇaśca annamaśnaṃśca sarvadā

त्रिराचामेदपः पूर्वं द्विः प्रमृज्यात्ततो मुखम् । शरीरं शौचमिच्छन् हि स्त्री शूद्रस्तु सकृत्सकृत्

trirācāmedapaḥ pūrvaṃ dviḥ pramṛjyāttato mukham | śarīraṃ śaucamicchan hi strī śūdrastu sakṛtsakṛt

शूद्राणां मासिकं कार्यं वपनं न्यायवर्तिनाम् । वैश्यवत्शौचकल्पश्च द्विजोच्छिष्टं च भोजनम्

śūdrāṇāṃ māsikaṃ kāryaṃ vapanaṃ nyāyavartinām | vaiśyavatśaucakalpaśca dvijocchiṣṭaṃ ca bhojanam

नोच्छिष्टं कुर्वते मुख्या विप्रुषोऽङ्गं न यान्ति याः । न श्मश्रूणि गतान्यास्यं न दन्तान्तरधिष्ठितम्

nocchiṣṭaṃ kurvate mukhyā vipruṣo'ṅgaṃ na yānti yāḥ | na śmaśrūṇi gatānyāsyaṃ na dantāntaradhiṣṭhitam

स्पृशन्ति बिन्दवः पादौ य आचामयतः परान् । भौमिकैस्ते समा ज्ञेया न तैराप्रयतो भवेत्

spṛśanti bindavaḥ pādau ya ācāmayataḥ parān | bhaumikaiste samā jñeyā na tairāprayato bhavet

अप्रयतो उच्छिष्टेन तु संस्पृष्टो द्रव्यहस्तः कथं चन । अनिधायैव तद्द्रव्यमाचान्तः शुचितामियात्

aprayato ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo dravyahastaḥ kathaṃ cana | anidhāyaiva taddravyamācāntaḥ śucitāmiyāt

वान्तो विरिक्तः स्नात्वा तु घृतप्राशनमाचरेत् । आचामेदेव भुक्त्वाऽन्नं स्नानं मैथुनिनः स्मृतम्

vānto viriktaḥ snātvā tu ghṛtaprāśanamācaret | ācāmedeva bhuktvā'nnaṃ snānaṃ maithuninaḥ smṛtam

सुप्त्वा क्षुत्वा च भुक्त्वा च निष्ठीव्यौक्त्वाऽनृतानि च । पीत्वाऽपोऽध्येष्यमाणश्च आचामेत्प्रयतोऽपि सन्

suptvā kṣutvā ca bhuktvā ca niṣṭhīvyauktvā'nṛtāni ca | pītvā'po'dhyeṣyamāṇaśca ācāmetprayato'pi san

एषां शौचविधिः कृत्स्नो द्रव्यशुद्धिस्तथैव च । एष उक्तो वः सर्ववर्णानां स्त्रीणां धर्मान्निबोधत

eṣāṃ śaucavidhiḥ kṛtsno dravyaśuddhistathaiva ca | eṣa ukto vaḥ sarvavarṇānāṃ strīṇāṃ dharmānnibodhata

बालया वा युवत्या वा वृद्धया वाऽपि योषिता । न स्वातन्त्र्येण कर्तव्यं किं चिद्कार्यं गृहेष्वपि

bālayā vā yuvatyā vā vṛddhayā vā'pi yoṣitā | na svātantryeṇa kartavyaṃ kiṃ cidkāryaṃ gṛheṣvapi

बाल्ये पितुर्वशे तिष्ठेत्पाणिग्राहस्य यौवने । पुत्राणां भर्तरि प्रेते न भजेत्स्त्री स्वतन्त्रताम्

bālye piturvaśe tiṣṭhetpāṇigrāhasya yauvane | putrāṇāṃ bhartari prete na bhajetstrī svatantratām

पित्रा भर्त्रा सुतैर्वाऽपि नेच्छेद्विरहमात्मनः । एषां हि विरहेण स्त्री गर्ह्ये कुर्यादुभे कुले

pitrā bhartrā sutairvā'pi necchedvirahamātmanaḥ | eṣāṃ hi viraheṇa strī garhye kuryādubhe kule

सदा प्रहृष्टया भाव्यं गृहकार्ये च दक्षया । सुसंस्कृतोपस्करया व्यये चामुक्तहस्तया

sadā prahṛṣṭayā bhāvyaṃ gṛhakārye ca dakṣayā | susaṃskṛtopaskarayā vyaye cāmuktahastayā

यस्मै दद्यात्पिता त्वेनां भ्राता वाऽनुमते पितुः । तं शुश्रूषेत जीवन्तं संस्थितं च न लङ्घयेत्

yasmai dadyātpitā tvenāṃ bhrātā vā'numate pituḥ | taṃ śuśrūṣeta jīvantaṃ saṃsthitaṃ ca na laṅghayet

मङ्गलार्थं स्वस्त्ययनं यज्ञश्चासां प्रजापतेः । प्रयुज्यते विवाहे तु प्रदानं स्वाम्यकारणम्

maṅgalārthaṃ svastyayanaṃ yajñaścāsāṃ prajāpateḥ | prayujyate vivāhe tu pradānaṃ svāmyakāraṇam

अनृतावृतुकाले च मन्त्रसंस्कारकृत्पतिः । सुखस्य नित्यं दातैह परलोके च योषितः

anṛtāvṛtukāle ca mantrasaṃskārakṛtpatiḥ | sukhasya nityaṃ dātaiha paraloke ca yoṣitaḥ

विशीलः कामवृत्तो वा गुणैर्वा परिवर्जितः । उपचार्यः स्त्रिया साध्व्या सततं देववत्पतिः

viśīlaḥ kāmavṛtto vā guṇairvā parivarjitaḥ | upacāryaḥ striyā sādhvyā satataṃ devavatpatiḥ

नास्ति स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न व्रतं नाप्युपोषणम् । उपोषितम् पतिं शुश्रूषते येन तेन स्वर्गे महीयते

nāsti strīṇāṃ pṛthagyajño na vrataṃ nāpyupoṣaṇam | upoṣitam patiṃ śuśrūṣate yena tena svarge mahīyate

पाणिग्राहस्य साध्वी स्त्री जीवतो वा मृतस्य वा । पतिलोकमभीप्सन्ती नाचरेत्किं चिदप्रियम्

pāṇigrāhasya sādhvī strī jīvato vā mṛtasya vā | patilokamabhīpsantī nācaretkiṃ cidapriyam

कामं तु क्षपयेद्देहं पुष्पमूलफलैः शुभैः । न तु नामापि गृह्णीयात्पत्यौ प्रेते परस्य तु

kāmaṃ tu kṣapayeddehaṃ puṣpamūlaphalaiḥ śubhaiḥ | na tu nāmāpi gṛhṇīyātpatyau prete parasya tu

आसीतामरणात्क्षान्ता नियता ब्रह्मचारिणी । यो धर्म एकपत्नीनां काङ्क्षन्ती तमनुत्तमम्

āsītāmaraṇātkṣāntā niyatā brahmacāriṇī | yo dharma ekapatnīnāṃ kāṅkṣantī tamanuttamam

अनेकानि सहस्राणि कुमारब्रह्मचारिणाम् । दिवं गतानि विप्राणामकृत्वा कुलसंततिम्

anekāni sahasrāṇi kumārabrahmacāriṇām | divaṃ gatāni viprāṇāmakṛtvā kulasaṃtatim

मृते भर्तरि साध्वी स्त्री ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिता । स्वर्गं गच्छत्यपुत्राऽपि यथा ते ब्रह्मचारिणः

mṛte bhartari sādhvī strī brahmacarye vyavasthitā | svargaṃ gacchatyaputrā'pi yathā te brahmacāriṇaḥ

अपत्यलोभाद्या तु स्त्री भर्तारमतिवर्तते । सेह निन्दामवाप्नोति परलोकाच्च हीयते

apatyalobhādyā tu strī bhartāramativartate | seha nindāmavāpnoti paralokācca hīyate

नान्योत्पन्ना प्रजाऽस्तीह न चाप्यन्यपरिग्रहे । न चान्यस्य परिग्रहे न द्वितीयश्च साध्वीनां क्व चिद्भर्तोपदिश्यते

nānyotpannā prajā'stīha na cāpyanyaparigrahe | na cānyasya parigrahe na dvitīyaśca sādhvīnāṃ kva cidbhartopadiśyate

पतिं हित्वाऽपकृष्टं स्वमुत्कृष्टं या निषेवते । हित्वाऽवकृष्टं निन्द्यैव सा भवेल्लोके परपूर्वैति चौच्यते

patiṃ hitvā'pakṛṣṭaṃ svamutkṛṣṭaṃ yā niṣevate | hitvā'vakṛṣṭaṃ nindyaiva sā bhavelloke parapūrvaiti caucyate

व्यभिचारात्तु भर्तुः स्त्री लोके प्राप्नोति निन्द्यताम् । व्यभिचारे तु शृगालयोनिं प्राप्नोति पापरोगैश्च पीड्यते

vyabhicārāttu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām | vyabhicāre tu śṛgālayoniṃ prāpnoti pāparogaiśca pīḍyate

पतिं या नाभिचरति मनोवाग्देहसंयुता । देहसंयता सा भर्तृलोकमाप्नोति सद्भिः साध्वीति चोच्यते

patiṃ yā nābhicarati manovāgdehasaṃyutā | dehasaṃyatā sā bhartṛlokamāpnoti sadbhiḥ sādhvīti cocyate

अनेन नारी वृत्तेन मनोवाग्देहसंयता । इहाग्र्यां कीर्तिमाप्नोति पतिलोकं परत्र च

anena nārī vṛttena manovāgdehasaṃyatā | ihāgryāṃ kīrtimāpnoti patilokaṃ paratra ca

एवं वृत्तां सवर्णां स्त्रीं द्विजातिः पूर्वमारिणीम् । दाहयेदग्निहोत्रेण यज्ञपात्रैश्च धर्मवित्

evaṃ vṛttāṃ savarṇāṃ strīṃ dvijātiḥ pūrvamāriṇīm | dāhayedagnihotreṇa yajñapātraiśca dharmavit

भार्यायै पूर्वमारिण्यै दत्त्वाऽग्नीनन्त्यकर्मणि । पुनर्दारक्रियां कुर्यात्पुनराधानमेव च

bhāryāyai pūrvamāriṇyai dattvā'gnīnantyakarmaṇi | punardārakriyāṃ kuryātpunarādhānameva ca

अनेन विधिना नित्यं पञ्चयज्ञान्न हापयेत् । द्वितीयमायुषो भागं कृतदारो गृहे वसेत्

anena vidhinā nityaṃ pañcayajñānna hāpayet | dvitīyamāyuṣo bhāgaṃ kṛtadāro gṛhe vaset