Udyoga 36 — Eight virtues, eight vices

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् | आत्रेयस्य च संवादं साध्यानां चेति नः श्रुतम्

atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam | ātreyasya ca saṃvādaṃ sādhyānāṃ ceti naḥ śrutam

चरन्तं हंसरूपेण महर्षिं संशितव्रतम् | साध्या देवा महाप्राज्ञं पर्यपृच्छन्त वै पुरा

carantaṃ haṃsarūpeṇa maharṣiṃ saṃśitavratam | sādhyā devā mahāprājñaṃ paryapṛcchanta vai purā

साध्या देवा वयमस्मो महर्षे; दृष्ट्वा भवन्तं न शक्नुमोऽनुमातुम् | श्रुतेन धीरो बुद्धिमांस्त्वं मतो नः; काव्यां वाचं वक्तुमर्हस्युदाराम्

sādhyā devā vayamasmo maharṣe; dṛṣṭvā bhavantaṃ na śaknumo'numātum | śrutena dhīro buddhimāṃstvaṃ mato naḥ; kāvyāṃ vācaṃ vaktumarhasyudārām

एतत्कार्यममराः संश्रुतं मे; धृतिः शमः सत्यधर्मानुवृत्तिः | ग्रन्थिं विनीय हृदयस्य सर्वं; प्रियाप्रिये चात्मवशं नयीत

etatkāryamamarāḥ saṃśrutaṃ me; dhṛtiḥ śamaḥ satyadharmānuvṛttiḥ | granthiṃ vinīya hṛdayasya sarvaṃ; priyāpriye cātmavaśaṃ nayīta

आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेव तितिक्षितः | आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति

ākruśyamāno nākrośenmanyureva titikṣitaḥ | ākroṣṭāraṃ nirdahati sukṛtaṃ cāsya vindati

नाक्रोशी स्यान्नावमानी परस्य; मित्रद्रोही नोत नीचोपसेवी | न चातिमानी न च हीनवृत्तो; रूक्षां वाचं रुशतीं वर्जयीत

nākrośī syānnāvamānī parasya; mitradrohī nota nīcopasevī | na cātimānī na ca hīnavṛtto; rūkṣāṃ vācaṃ ruśatīṃ varjayīta

मर्माण्यस्थीनि हृदयं तथासू; न्घोरा वाचो निर्दहन्तीह पुंसाम् | तस्माद्वाचं रुशतीं रूक्षरूपां; धर्मारामो नित्यशो वर्जयीत

marmāṇyasthīni hṛdayaṃ tathāsū; nghorā vāco nirdahantīha puṃsām | tasmādvācaṃ ruśatīṃ rūkṣarūpāṃ; dharmārāmo nityaśo varjayīta

अरुन्तुदं परुषं रूक्षवाचं; वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यान् | विद्यादलक्ष्मीकतमं जनानां; मुखे निबद्धां निरृतिं वहन्तम्

aruntudaṃ paruṣaṃ rūkṣavācaṃ; vākkaṇṭakairvitudantaṃ manuṣyān | vidyādalakṣmīkatamaṃ janānāṃ; mukhe nibaddhāṃ nirṛtiṃ vahantam

परश्चेदेनमधिविध्येत बाणै; र्भृशं सुतीक्ष्णैरनलार्कदीप्तैः | विरिच्यमानोऽप्यतिरिच्यमानो; विद्यात्कविः सुकृतं मे दधाति

paraścedenamadhividhyeta bāṇai; rbhṛśaṃ sutīkṣṇairanalārkadīptaiḥ | viricyamāno'pyatiricyamāno; vidyātkaviḥ sukṛtaṃ me dadhāti

यदि सन्तं सेवते यद्यसन्तं; तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव | वासो यथा रङ्गवशं प्रयाति; तथा स तेषां वशमभ्युपैति

yadi santaṃ sevate yadyasantaṃ; tapasvinaṃ yadi vā stenameva | vāso yathā raṅgavaśaṃ prayāti; tathā sa teṣāṃ vaśamabhyupaiti

वादं तु यो न प्रवदेन्न वादये; द्यो नाहतः प्रतिहन्यान्न घातयेत् | यो हन्तुकामस्य न पापमिच्छे; त्तस्मै देवाः स्पृहयन्त्यागताय

vādaṃ tu yo na pravadenna vādaye; dyo nāhataḥ pratihanyānna ghātayet | yo hantukāmasya na pāpamicche; ttasmai devāḥ spṛhayantyāgatāya

अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः; सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम् | प्रियं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं; धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम्

avyāhṛtaṃ vyāhṛtācchreya āhuḥ; satyaṃ vadedvyāhṛtaṃ taddvitīyam | priyaṃ vadedvyāhṛtaṃ tattṛtīyaṃ; dharmyaṃ vadedvyāhṛtaṃ taccaturtham

यादृशैः संविवदते यादृशांश्चोपसेवते | यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः

yādṛśaiḥ saṃvivadate yādṛśāṃścopasevate | yādṛgicchecca bhavituṃ tādṛgbhavati pūruṣaḥ

यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते | निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि

yato yato nivartate tatastato vimucyate | nivartanāddhi sarvato na vetti duḥkhamaṇvapi

न जीयते नोत जिगीषतेऽन्या; न्न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्च | निन्दाप्रशंसासु समस्वभावो; न शोचते हृष्यति नैव चायम्

na jīyate nota jigīṣate'nyā; nna vairakṛccāpratighātakaśca | nindāpraśaṃsāsu samasvabhāvo; na śocate hṛṣyati naiva cāyam

भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मतिम् | सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुषः

bhāvamicchati sarvasya nābhāve kurute matim | satyavādī mṛdurdānto yaḥ sa uttamapūruṣaḥ

नानर्थकं सान्त्वयति प्रतिज्ञाय ददाति च | राद्धापराद्धे जानाति यः स मध्यमपूरुषः

nānarthakaṃ sāntvayati pratijñāya dadāti ca | rāddhāparāddhe jānāti yaḥ sa madhyamapūruṣaḥ

दुःशासनस्तूपहन्ता न शास्ता; नावर्तते मन्युवशात्कृतघ्नः | न कस्यचिन्मित्रमथो दुरात्मा; कलाश्चैता अधमस्येह पुंसः

duḥśāsanastūpahantā na śāstā; nāvartate manyuvaśātkṛtaghnaḥ | na kasyacinmitramatho durātmā; kalāścaitā adhamasyeha puṃsaḥ

न श्रद्दधाति कल्याणं परेभ्योऽप्यात्मशङ्कितः | निराकरोति मित्राणि यो वै सोऽधमपूरुषः

na śraddadhāti kalyāṇaṃ parebhyo'pyātmaśaṅkitaḥ | nirākaroti mitrāṇi yo vai so'dhamapūruṣaḥ

उत्तमानेव सेवेत प्राप्ते काले तु मध्यमान् | अधमांस्तु न सेवेत य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

uttamāneva seveta prāpte kāle tu madhyamān | adhamāṃstu na seveta ya icchecchreya ātmanaḥ

प्राप्नोति वै वित्तमसद्बलेन; नित्योत्थानात्प्रज्ञया पौरुषेण | न त्वेव सम्यग्लभते प्रशंसां; न वृत्तमाप्नोति महाकुलानाम्

prāpnoti vai vittamasadbalena; nityotthānātprajñayā pauruṣeṇa | na tveva samyaglabhate praśaṃsāṃ; na vṛttamāpnoti mahākulānām

महाकुलानां स्पृहयन्ति देवा; धर्मार्थवृद्धाश्च बहुश्रुताश्च | पृच्छामि त्वां विदुर प्रश्नमेतं; भवन्ति वै कानि महाकुलानि

mahākulānāṃ spṛhayanti devā; dharmārthavṛddhāśca bahuśrutāśca | pṛcchāmi tvāṃ vidura praśnametaṃ; bhavanti vai kāni mahākulāni

तपो दमो ब्रह्मवित्त्वं वितानाः; पुण्या विवाहाः सततान्नदानम् | येष्वेवैते सप्त गुणा भवन्ति; सम्यग्वृत्तास्तानि महाकुलानि

tapo damo brahmavittvaṃ vitānāḥ; puṇyā vivāhāḥ satatānnadānam | yeṣvevaite sapta guṇā bhavanti; samyagvṛttāstāni mahākulāni

येषां न वृत्तं व्यथते न योनि; र्वृत्तप्रसादेन चरन्ति धर्मम् | ये कीर्तिमिच्छन्ति कुले विशिष्टां; त्यक्तानृतास्तानि महाकुलानि

yeṣāṃ na vṛttaṃ vyathate na yoni; rvṛttaprasādena caranti dharmam | ye kīrtimicchanti kule viśiṣṭāṃ; tyaktānṛtāstāni mahākulāni

अनिज्ययाविवाहैश्च वेदस्योत्सादनेन च | कुलान्यकुलतां यान्ति धर्मस्यातिक्रमेण च

anijyayāvivāhaiśca vedasyotsādanena ca | kulānyakulatāṃ yānti dharmasyātikrameṇa ca

देवद्रव्यविनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च | कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च

devadravyavināśena brahmasvaharaṇena ca | kulānyakulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca

ब्राह्मणानां परिभवात्परिवादाच्च भारत | कुलान्यकुलतां यान्ति न्यासापहरणेन च

brāhmaṇānāṃ paribhavātparivādācca bhārata | kulānyakulatāṃ yānti nyāsāpaharaṇena ca

कुलानि समुपेतानि गोभिः पुरुषतोऽश्वतः | कुलसङ्ख्यां न गच्छन्ति यानि हीनानि वृत्ततः

kulāni samupetāni gobhiḥ puruṣato'śvataḥ | kulasaṅkhyāṃ na gacchanti yāni hīnāni vṛttataḥ

वृत्ततस्त्वविहीनानि कुलान्यल्पधनान्यपि | कुलसङ्ख्यां तु गच्छन्ति कर्षन्ति च महद्यशः

vṛttatastvavihīnāni kulānyalpadhanānyapi | kulasaṅkhyāṃ tu gacchanti karṣanti ca mahadyaśaḥ

मा नः कुले वैरकृत्कश्चिदस्तु; राजामात्यो मा परस्वापहारी | मित्रद्रोही नैकृतिकोऽनृती वा; पूर्वाशी वा पितृदेवातिथिभ्यः

mā naḥ kule vairakṛtkaścidastu; rājāmātyo mā parasvāpahārī | mitradrohī naikṛtiko'nṛtī vā; pūrvāśī vā pitṛdevātithibhyaḥ

यश्च नो ब्राह्मणं हन्याद्यश्च नो ब्राह्मणान्द्विषेत् | न नः स समितिं गच्छेद्यश्च नो निर्वपेत्कृषिम्

yaśca no brāhmaṇaṃ hanyādyaśca no brāhmaṇāndviṣet | na naḥ sa samitiṃ gacchedyaśca no nirvapetkṛṣim

तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता | सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन

tṛṇāni bhūmirudakaṃ vākcaturthī ca sūnṛtā | satāmetāni geheṣu nocchidyante kadācana

श्रद्धया परया राजन्नुपनीतानि सत्कृतिम् | प्रवृत्तानि महाप्राज्ञ धर्मिणां पुण्यकर्मणाम्

śraddhayā parayā rājannupanītāni satkṛtim | pravṛttāni mahāprājña dharmiṇāṃ puṇyakarmaṇām

सूक्ष्मोऽपि भारं नृपते स्यन्दनो वै; शक्तो वोढुं न तथान्ये महीजाः | एवं युक्ता भारसहा भवन्ति; महाकुलीना न तथान्ये मनुष्याः

sūkṣmo'pi bhāraṃ nṛpate syandano vai; śakto voḍhuṃ na tathānye mahījāḥ | evaṃ yuktā bhārasahā bhavanti; mahākulīnā na tathānye manuṣyāḥ

न तन्मित्रं यस्य कोपाद्बिभेति; यद्वा मित्रं शङ्कितेनोपचर्यम् | यस्मिन्मित्रे पितरीवाश्वसीत; तद्वै मित्रं सङ्गतानीतराणि

na tanmitraṃ yasya kopādbibheti; yadvā mitraṃ śaṅkitenopacaryam | yasminmitre pitarīvāśvasīta; tadvai mitraṃ saṅgatānītarāṇi

यदि चेदप्यसम्बन्धो मित्रभावेन वर्तते | स एव बन्धुस्तन्मित्रं सा गतिस्तत्परायणम्

yadi cedapyasambandho mitrabhāvena vartate | sa eva bandhustanmitraṃ sā gatistatparāyaṇam

चलचित्तस्य वै पुंसो वृद्धाननुपसेवतः | पारिप्लवमतेर्नित्यमध्रुवो मित्रसङ्ग्रहः

calacittasya vai puṃso vṛddhānanupasevataḥ | pāriplavamaternityamadhruvo mitrasaṅgrahaḥ

चलचित्तमनात्मानमिन्द्रियाणां वशानुगम् | अर्थाः समतिवर्तन्ते हंसाः शुष्कं सरो यथा

calacittamanātmānamindriyāṇāṃ vaśānugam | arthāḥ samativartante haṃsāḥ śuṣkaṃ saro yathā

अकस्मादेव कुप्यन्ति प्रसीदन्त्यनिमित्ततः | शीलमेतदसाधूनामभ्रं पारिप्लवं यथा

akasmādeva kupyanti prasīdantyanimittataḥ | śīlametadasādhūnāmabhraṃ pāriplavaṃ yathā

सत्कृताश्च कृतार्थाश्च मित्राणां न भवन्ति ये | तान्मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते

satkṛtāśca kṛtārthāśca mitrāṇāṃ na bhavanti ye | tānmṛtānapi kravyādāḥ kṛtaghnānnopabhuñjate

अर्थयेदेव मित्राणि सति वासति वा धने | नानर्थयन्विजानाति मित्राणां सारफल्गुताम्

arthayedeva mitrāṇi sati vāsati vā dhane | nānarthayanvijānāti mitrāṇāṃ sāraphalgutām

सन्तापाद्भ्रश्यते रूपं सन्तापाद्भ्रश्यते बलम् | सन्तापाद्भ्रश्यते ज्ञानं सन्तापाद्व्याधिमृच्छति

santāpādbhraśyate rūpaṃ santāpādbhraśyate balam | santāpādbhraśyate jñānaṃ santāpādvyādhimṛcchati

अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपतप्यते | अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति मा स्म शोके मनः कृथाः

anavāpyaṃ ca śokena śarīraṃ copatapyate | amitrāśca prahṛṣyanti mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ

पुनर्नरो म्रियते जायते च; पुनर्नरो हीयते वर्धते पुनः | पुनर्नरो याचति याच्यते च; पुनर्नरः शोचति शोच्यते पुनः

punarnaro mriyate jāyate ca; punarnaro hīyate vardhate punaḥ | punarnaro yācati yācyate ca; punarnaraḥ śocati śocyate punaḥ

सुखं च दुःखं च भवाभवौ च; लाभालाभौ मरणं जीवितं च | पर्यायशः सर्वमिह स्पृशन्ति; तस्माद्धीरो नैव हृष्येन्न शोचेत्

sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca bhavābhavau ca; lābhālābhau maraṇaṃ jīvitaṃ ca | paryāyaśaḥ sarvamiha spṛśanti; tasmāddhīro naiva hṛṣyenna śocet

चलानि हीमानि षडिन्द्रियाणि; तेषां यद्यद्वर्तते यत्र यत्र | ततस्ततः स्रवते बुद्धिरस्य; छिद्रोदकुम्भादिव नित्यमम्भः

calāni hīmāni ṣaḍindriyāṇi; teṣāṃ yadyadvartate yatra yatra | tatastataḥ sravate buddhirasya; chidrodakumbhādiva nityamambhaḥ

तनुरुच्छः शिखी राजा मिथ्योपचरितो मया | मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति

tanurucchaḥ śikhī rājā mithyopacarito mayā | mandānāṃ mama putrāṇāṃ yuddhenāntaṃ kariṣyati

नित्योद्विग्नमिदं सर्वं नित्योद्विग्नमिदं मनः | यत्तत्पदमनुद्विग्नं तन्मे वद महामते

nityodvignamidaṃ sarvaṃ nityodvignamidaṃ manaḥ | yattatpadamanudvignaṃ tanme vada mahāmate

नान्यत्र विद्यातपसोर्नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् | नान्यत्र लोभसन्त्यागाच्छान्तिं पश्यामि तेऽनघ

nānyatra vidyātapasornānyatrendriyanigrahāt | nānyatra lobhasantyāgācchāntiṃ paśyāmi te'nagha

बुद्ध्या भयं प्रणुदति तपसा विन्दते महत् | गुरुशुश्रूषया ज्ञानं शान्तिं त्यागेन विन्दति

buddhyā bhayaṃ praṇudati tapasā vindate mahat | guruśuśrūṣayā jñānaṃ śāntiṃ tyāgena vindati

अनाश्रिता दानपुण्यं वेदपुण्यमनाश्रिताः | रागद्वेषविनिर्मुक्ता विचरन्तीह मोक्षिणः

anāśritā dānapuṇyaṃ vedapuṇyamanāśritāḥ | rāgadveṣavinirmuktā vicarantīha mokṣiṇaḥ

स्वधीतस्य सुयुद्धस्य सुकृतस्य च कर्मणः | तपसश्च सुतप्तस्य तस्यान्ते सुखमेधते

svadhītasya suyuddhasya sukṛtasya ca karmaṇaḥ | tapasaśca sutaptasya tasyānte sukhamedhate

स्वास्तीर्णानि शयनानि प्रपन्ना; न वै भिन्ना जातु निद्रां लभन्ते | न स्त्रीषु राजन्रतिमाप्नुवन्ति; न मागधैः स्तूयमाना न सूतैः

svāstīrṇāni śayanāni prapannā; na vai bhinnā jātu nidrāṃ labhante | na strīṣu rājanratimāpnuvanti; na māgadhaiḥ stūyamānā na sūtaiḥ

न वै भिन्ना जातु चरन्ति धर्मं; न वै सुखं प्राप्नुवन्तीह भिन्नाः | न वै भिन्ना गौरवं मानयन्ति; न वै भिन्नाः प्रशमं रोचयन्ति

na vai bhinnā jātu caranti dharmaṃ; na vai sukhaṃ prāpnuvantīha bhinnāḥ | na vai bhinnā gauravaṃ mānayanti; na vai bhinnāḥ praśamaṃ rocayanti

न वै तेषां स्वदते पथ्यमुक्तं; योगक्षेमं कल्पते नोत तेषाम् | भिन्नानां वै मनुजेन्द्र परायणं; न विद्यते किञ्चिदन्यद्विनाशात्

na vai teṣāṃ svadate pathyamuktaṃ; yogakṣemaṃ kalpate nota teṣām | bhinnānāṃ vai manujendra parāyaṇaṃ; na vidyate kiñcidanyadvināśāt

सम्भाव्यं गोषु सम्पन्नं सम्भाव्यं ब्राह्मणे तपः | सम्भाव्यं स्त्रीषु चापल्यं सम्भाव्यं ज्ञातितो भयम्

sambhāvyaṃ goṣu sampannaṃ sambhāvyaṃ brāhmaṇe tapaḥ | sambhāvyaṃ strīṣu cāpalyaṃ sambhāvyaṃ jñātito bhayam

तन्तवोऽप्यायता नित्यं तन्तवो बहुलाः समाः | बहून्बहुत्वादायासान्सहन्तीत्युपमा सताम्

tantavo'pyāyatā nityaṃ tantavo bahulāḥ samāḥ | bahūnbahutvādāyāsānsahantītyupamā satām

धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि च | धृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ

dhūmāyante vyapetāni jvalanti sahitāni ca | dhṛtarāṣṭrolmukānīva jñātayo bharatarṣabha

ब्राह्मणेषु च ये शूराः स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च | वृन्तादिव फलं पक्वं धृतराष्ट्र पतन्ति ते

brāhmaṇeṣu ca ye śūrāḥ strīṣu jñātiṣu goṣu ca | vṛntādiva phalaṃ pakvaṃ dhṛtarāṣṭra patanti te

महानप्येकजो वृक्षो बलवान्सुप्रतिष्ठितः | प्रसह्य एव वातेन शाखास्कन्धं विमर्दितुम्

mahānapyekajo vṛkṣo balavānsupratiṣṭhitaḥ | prasahya eva vātena śākhāskandhaṃ vimarditum

अथ ये सहिता वृक्षाः सङ्घशः सुप्रतिष्ठिताः | ते हि शीघ्रतमान्वातान्सहन्तेऽन्योन्यसंश्रयात्

atha ye sahitā vṛkṣāḥ saṅghaśaḥ supratiṣṭhitāḥ | te hi śīghratamānvātānsahante'nyonyasaṃśrayāt

एवं मनुष्यमप्येकं गुणैरपि समन्वितम् | शक्यं द्विषन्तो मन्यन्ते वायुर्द्रुममिवैकजम्

evaṃ manuṣyamapyekaṃ guṇairapi samanvitam | śakyaṃ dviṣanto manyante vāyurdrumamivaikajam

अन्योन्यसमुपष्टम्भादन्योन्यापाश्रयेण च | ज्ञातयः सम्प्रवर्धन्ते सरसीवोत्पलान्युत

anyonyasamupaṣṭambhādanyonyāpāśrayeṇa ca | jñātayaḥ sampravardhante sarasīvotpalānyuta

अवध्या ब्राह्मणा गावः स्त्रियो बालाश्च ज्ञातयः | येषां चान्नानि भुञ्जीत ये च स्युः शरणागताः

avadhyā brāhmaṇā gāvaḥ striyo bālāśca jñātayaḥ | yeṣāṃ cānnāni bhuñjīta ye ca syuḥ śaraṇāgatāḥ

न मनुष्ये गुणः कश्चिदन्यो धनवतामपि | अनातुरत्वाद्भद्रं ते मृतकल्पा हि रोगिणः

na manuṣye guṇaḥ kaścidanyo dhanavatāmapi | anāturatvādbhadraṃ te mṛtakalpā hi rogiṇaḥ

अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगं; पापानुबन्धं परुषं तीक्ष्णमुग्रम् | सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो; मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य

avyādhijaṃ kaṭukaṃ śīrṣarogaṃ; pāpānubandhaṃ paruṣaṃ tīkṣṇamugram | satāṃ peyaṃ yanna pibantyasanto; manyuṃ mahārāja piba praśāmya

रोगार्दिता न फलान्याद्रियन्ते; न वै लभन्ते विषयेषु तत्त्वम् | दुःखोपेता रोगिणो नित्यमेव; न बुध्यन्ते धनभोगान्न सौख्यम्

rogārditā na phalānyādriyante; na vai labhante viṣayeṣu tattvam | duḥkhopetā rogiṇo nityameva; na budhyante dhanabhogānna saukhyam

पुरा ह्युक्तो नाकरोस्त्वं वचो मे; द्यूते जितां द्रौपदीं प्रेक्ष्य राजन् | दुर्योधनं वारयेत्यक्षवत्यां; कितवत्वं पण्डिता वर्जयन्ति

purā hyukto nākarostvaṃ vaco me; dyūte jitāṃ draupadīṃ prekṣya rājan | duryodhanaṃ vārayetyakṣavatyāṃ; kitavatvaṃ paṇḍitā varjayanti

न तद्बलं यन्मृदुना विरुध्यते; मिश्रो धर्मस्तरसा सेवितव्यः | प्रध्वंसिनी क्रूरसमाहिता श्री; र्मृदुप्रौढा गच्छति पुत्रपौत्रान्

na tadbalaṃ yanmṛdunā virudhyate; miśro dharmastarasā sevitavyaḥ | pradhvaṃsinī krūrasamāhitā śrī; rmṛduprauḍhā gacchati putrapautrān

धार्तराष्ट्राः पाण्डवान्पालयन्तु; पाण्डोः सुतास्तव पुत्रांश्च पान्तु | एकारिमित्राः कुरवो ह्येकमन्त्रा; जीवन्तु राजन्सुखिनः समृद्धाः

dhārtarāṣṭrāḥ pāṇḍavānpālayantu; pāṇḍoḥ sutāstava putrāṃśca pāntu | ekārimitrāḥ kuravo hyekamantrā; jīvantu rājansukhinaḥ samṛddhāḥ

मेढीभूतः कौरवाणां त्वमद्य; त्वय्याधीनं कुरुकुलमाजमीढ | पार्थान्बालान्वनवासप्रतप्ता; न्गोपायस्व स्वं यशस्तात रक्षन्

meḍhībhūtaḥ kauravāṇāṃ tvamadya; tvayyādhīnaṃ kurukulamājamīḍha | pārthānbālānvanavāsaprataptā; ngopāyasva svaṃ yaśastāta rakṣan

सन्धत्स्व त्वं कौरवान्पाण्डुपुत्रै; र्मा तेऽन्तरं रिपवः प्रार्थयन्तु | सत्ये स्थितास्ते नरदेव सर्वे; दुर्योधनं स्थापय त्वं नरेन्द्र

sandhatsva tvaṃ kauravānpāṇḍuputrai; rmā te'ntaraṃ ripavaḥ prārthayantu | satye sthitāste naradeva sarve; duryodhanaṃ sthāpaya tvaṃ narendra