Devi Mahatmya (Durga Saptashati) · Chapter 6
Dhumralochana Vadha
धूम्रलोचनवधः
The slaying of Dhumralochana.
24 verses
। ध्यानम् । ॐ नागाधीश्वरविष्टरां फणिफणोत्तंसोरु रत्नावली- भास्वद्देहलतां दिवाकरनिभां नेत्रत्रयोद्भासिताम् । मालाकुम्भकपालनीरजकरां चन्द्रार्धचूडां परां सर्वज्ञेश्वरभैरवाङ्गनिलयां पद्मावतीं चिन्तये ॥ ॐ ऋषिरुवाच
| dhyānam | oṃ nāgādhīśvaraviṣṭarāṃ phaṇiphaṇottaṃsoru ratnāvalī- bhāsvaddehalatāṃ divākaranibhāṃ netratrayodbhāsitām | mālākumbhakapālanīrajakarāṃ candrārdhacūḍāṃ parāṃ sarvajñeśvarabhairavāṅganilayāṃ padmāvatīṃ cintaye || oṃ ṛṣiruvāca
इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतोऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात्
ityākarṇya vaco devyāḥ sa dūto'marṣapūritaḥ | samācaṣṭa samāgamya daityarājāya vistarāt
तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम्
tasya dūtasya tadvākyamākarṇyāsurarāṭ tataḥ | sakrodhaḥ prāha daityānāmadhipaṃ dhūmralocanam
हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः । तामानय बलाद्दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम्
he dhūmralocanāśu tvaṃ svasainyaparivāritaḥ | tāmānaya balādduṣṭāṃ keśākarṣaṇavihvalām
तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठतेऽपरः । स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा
tatparitrāṇadaḥ kaścidyadi vottiṣṭhate'paraḥ | sa hantavyo'maro vāpi yakṣo gandharva eva vā
ऋषिरुवाच
ṛṣiruvāca
तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः । वृतः षष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ
tenājñaptastataḥ śīghraṃ sa daityo dhūmralocanaḥ | vṛtaḥ ṣaṣṭyā sahasrāṇāmasurāṇāṃ drutaṃ yayau
स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम् । जगादोच्चैः प्रयाहीति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः
sa dṛṣṭvā tāṃ tato devīṃ tuhinācalasaṃsthitām | jagādoccaiḥ prayāhīti mūlaṃ śumbhaniśumbhayoḥ
न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति । ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम्
na cetprītyādya bhavatī madbhartāramupaiṣyati | tato balānnayāmyeṣa keśākarṣaṇavihvalām
देव्युवाच
devyuvāca
दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान्बलसंवृतः । बलान्नयसि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम्
daityeśvareṇa prahito balavānbalasaṃvṛtaḥ | balānnayasi māmevaṃ tataḥ kiṃ te karomyaham
ऋषिरुवाच
ṛṣiruvāca
इत्युक्तः सोऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः । हुङ्कारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका तदा
ityuktaḥ so'bhyadhāvattāmasuro dhūmralocanaḥ | huṅkāreṇaiva taṃ bhasma sā cakārāmbikā tadā
अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः
atha kruddhaṃ mahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā | vavarṣa sāyakaistīkṣṇaistathā śaktiparaśvadhaiḥ
ततो धुतसटः कोपात्कृत्वा नादं सुभैरवम् । पपातासुरसेनायां सिंहो देव्याः स्ववाहनः
tato dhutasaṭaḥ kopātkṛtvā nādaṃ subhairavam | papātāsurasenāyāṃ siṃho devyāḥ svavāhanaḥ
कांश्चित्करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् । आक्रान्त्या चाधरेणान्यान् जघान स महासुरान्
kāṃścitkaraprahāreṇa daityānāsyena cāparān | ākrāntyā cādhareṇānyān jaghāna sa mahāsurān
केषाञ्चित्पाटयामास नखैः कोष्ठानि केसरी । तथा तलप्रहारेण शिरांसि कृतवान्पृथक्
keṣāñcitpāṭayāmāsa nakhaiḥ koṣṭhāni kesarī | tathā talaprahāreṇa śirāṃsi kṛtavānpṛthak
विच्छिन्नबाहुशिरसः कृतास्तेन तथापरे । पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः
vicchinnabāhuśirasaḥ kṛtāstena tathāpare | papau ca rudhiraṃ koṣṭhādanyeṣāṃ dhutakesaraḥ
क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना । तेन केसरिणा देव्या वाहनेनातिकोपिना
kṣaṇena tadbalaṃ sarvaṃ kṣayaṃ nītaṃ mahātmanā | tena kesariṇā devyā vāhanenātikopinā
श्रुत्वा तमसुरं देव्या निहतं धूम्रलोचनम् । बलं च क्षयितं कृत्स्नं देवीकेसरिणा ततः
śrutvā tamasuraṃ devyā nihataṃ dhūmralocanam | balaṃ ca kṣayitaṃ kṛtsnaṃ devīkesariṇā tataḥ
चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः । आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ
cukopa daityādhipatiḥ śumbhaḥ prasphuritādharaḥ | ājñāpayāmāsa ca tau caṇḍamuṇḍau mahāsurau
हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ । तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु
he caṇḍa he muṇḍa balairbahubhiḥ parivāritau | tatra gacchata gatvā ca sā samānīyatāṃ laghu
केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि । तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम्
keśeṣvākṛṣya baddhvā vā yadi vaḥ saṃśayo yudhi | tadāśeṣāyudhaiḥ sarvairasurairvinihanyatām
तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहे च विनिपातिते । शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम्
tasyāṃ hatāyāṃ duṣṭāyāṃ siṃhe ca vinipātite | śīghramāgamyatāṃ baddhvā gṛhītvā tāmathāmbikām