Brahma Sutras · Chapter 1
Samanvaya Adhyaya
समन्वयाध्यायः
Reconciliation — showing that the Upanishads consistently point to Brahman.
139 verses
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा॥
athāto brahma-jijñāsā
Meaning (English)
Now therefore — the enquiry into Brahman. (The opening sutra of all Vedanta.)
जन्माद्यस्य यतः॥
janmādy asya yataḥ
Meaning (English)
That from which the origin etc. of this (universe proceeds is Brahman). (The famous definition of Brahman by its function.)
शास्त्रयोनित्वात्॥
śāstra-yonitvāt
Meaning (English)
Because (Brahman) is the source of scripture. — and the scriptures are the source of knowing Brahman.
तत्तु समन्वयात्॥
tat tu samanvayāt
Meaning (English)
But that (Brahman is the import of all Vedanta texts) is established by their harmonious purport.
ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासा
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: जिज्ञासाधिकरणम्
जन्माद्यस्य यतः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: जन्माधिकरणम्
शास्त्रयोनित्वात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्
तत्तु समन्वयात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समन्वयाधिकरणम्
ईक्षतेर्नाशब्दम्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्
गौणश्चेन्नात्मशब्दात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्
तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्
हेयत्वावचनाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्
स्वाप्ययात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्
गतिसामान्यात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्
श्रुतत्वाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्
आनन्दमयोऽभ्यासात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्
विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्
तद्धेतुव्यपदेशाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्
मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्
नेतरोऽनुपपत्तेः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्
भेदव्यपदेशाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्
कामाच्च नानुमानापेक्षा
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्
अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्
अन्तस्तद्धर्मोपदेशात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अन्तःस्तत्थ्वाधिकरणम्
भेदव्यपदेशाच्चान्यः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अन्तःस्तत्थ्वाधिकरणम्
आकाशस्तल्लिङ्गात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आकाशाधिकरणम्
अत एव प्राणः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: प्राणाधिकरणम्
ज्योतिश्चरणाभिधानात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ज्योतिरधिकरणम्
छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: गायत्र्यधिकरणम्
भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: गायत्र्यधिकरणम्
उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: गायत्र्यधिकरणम्
प्राणस्तथाऽनुगमात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: पादान्त्यप्राणाधिकरणम्
न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्भन्धभूमा ह्यस्मिन्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: पादान्त्यप्राणाधिकरणम्
शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: पादान्त्यप्राणाधिकरणम्
जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: पादान्त्यप्राणाधिकरणम्
सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्
विवक्षितगुणोपपत्तेश्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्
अनुपपत्तेस्तुन शारीरः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्
कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्
शब्दविशेषात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्
स्मृतेश्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्
अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्
सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्
अत्ताचराचरग्रहणात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अत्तृत्वाधिकरणम्
प्रकरणाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अत्तृत्वाधिकरणम्
गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: गुहाधिकरणम्
विशेषणाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: गुहाधिकरणम्
अन्तर उपपत्तेः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्
स्थानादिव्यपदेशाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्
सुखविशिष्टाभिधानादेव च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्
श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्
अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्
अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्
न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्
शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्
अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अदृश्यत्वाधिकरणम्
विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अदृश्यत्वाधिकरणम्
रूपोपन्यासाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अदृश्यत्वाधिकरणम्
वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
अत एव न देवता भूतं च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
अनुस्मृतेर्बादरिः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
आमनन्ति चैनमस्मिन्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्
द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्
मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्
नानुमानमतच्छब्दात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्
प्राणभृच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्
भेदव्यपदेशात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्
प्रकरणात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्
स्थित्यदनाभ्यां च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्
भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: भूमाधिकरणम्
धर्मोपपत्तेश्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: भूमाधिकरणम्
अक्षरमम्बरान्तधृतेः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अक्षराधिकरणम्
सा च प्रशासनात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अक्षराधिकरणम्
अन्यभावव्यावृत्तेश्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अक्षराधिकरणम्
ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सदधिकरणम्
दहर उत्तरेभ्यः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: दहराधिकरणम्
गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: दहराधिकरणम्
धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: दहराधिकरणम्
प्रसिद्धेश्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: दहराधिकरणम्
इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: दहराधिकरणम्
उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: दहराधिकरणम्
अन्यार्थश्च परामर्शः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: दहराधिकरणम्
अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: दहराधिकरणम्
अनुकृतेस्तस्य च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुकृत्यधिकरणम्
अपि स्मर्यते
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुकृत्यधिकरणम्
शब्दादेव प्रमितः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वामनाधिकरणम्
हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: वामनाधिकरणम्
तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: देवताधिकरणम्
विरोधः कर्मणेति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: देवताधिकरणम्
शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: देवताधिकरणम्
अत एव च नित्यत्वम्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: देवताधिकरणम्
समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: देवताधिकरणम्
मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: देवताधिकरणम्
ज्योतिषि भावाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: देवताधिकरणम्
भावं तु बादरायणोऽस्ति हि
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: देवताधिकरणम्
शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्
क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्
संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्
तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्
श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्
कम्पनात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: कम्पनाधिकरणम्
ज्योतिर्दर्शनात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ज्योतिरधिकरणम्
आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आकाशाधिकरणम्
सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सुषुप्त्यधिकरणम्
पत्यादिशब्देभ्यः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ब्राह्मणाधिकरणम्
आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दशर्यति च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
तदधीनत्वादर्थवत्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
ज्ञेयत्वावचनाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
प्रकरणात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
महद्वच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
चमसवदविशेषात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्
ज्योतिरुपक्रमात् तु तथा ह्यधीयत एके
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्
कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्
न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्
प्राणादयो वाक्यशेषात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्
ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्
कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: आकाशाधिकरणम्
समाकर्षात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्
जगद्वाचित्वात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्
जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्
अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्
वाक्यान्वयात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्
प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्
उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्
अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्
प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्
अभिध्योपदेशाच्च
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्
साक्षाच्चोभयाम्नानात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्
आत्मकृतेः परिणामात्
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्
योनिश्च हि गीयते
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्
एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः
Meaning (English) — Adhikarana
Adhikarana: सर्वेव्याख्याताधिकरणम्