Sant Seva ParishadSant Seva ParishadSSP · sant seva
← Verse view|📖 Brahma Sutras · Ch 1
Ch 2 »

Brahma Sutras · अध्याय 1

Samanvaya Adhyaya

समन्वयाध्यायः

Reconciliation — showing that the Upanishads consistently point to Brahman.

  1. अथातो ब्रह्मजिज्ञासा॥

    athāto brahma-jijñāsā

    Meaning · English

    Now therefore — the enquiry into Brahman. (The opening sutra of all Vedanta.)

  2. जन्माद्यस्य यतः॥

    janmādy asya yataḥ

    Meaning · English

    That from which the origin etc. of this (universe proceeds is Brahman). (The famous definition of Brahman by its function.)

  3. शास्त्रयोनित्वात्॥

    śāstra-yonitvāt

    Meaning · English

    Because (Brahman) is the source of scripture. — and the scriptures are the source of knowing Brahman.

  4. तत्तु समन्वयात्॥

    tat tu samanvayāt

    Meaning · English

    But that (Brahman is the import of all Vedanta texts) is established by their harmonious purport.

  5. ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासा

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: जिज्ञासाधिकरणम्

  6. जन्माद्यस्य यतः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: जन्माधिकरणम्

  7. शास्त्रयोनित्वात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्

  8. तत्तु समन्वयात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समन्वयाधिकरणम्

  9. ईक्षतेर्नाशब्दम्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्

  10. गौणश्चेन्नात्मशब्दात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्

  11. तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्

  12. हेयत्वावचनाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्

  13. स्वाप्ययात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्

  14. गतिसामान्यात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्

  15. श्रुतत्वाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ईक्षत्यधिकरणम्

  16. आनन्दमयोऽभ्यासात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्

  17. विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्

  18. तद्धेतुव्यपदेशाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्

  19. मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्

  20. नेतरोऽनुपपत्तेः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्

  21. भेदव्यपदेशाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्

  22. कामाच्च नानुमानापेक्षा

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्

  23. अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आनन्दमयाधिकरणम्

  24. अन्तस्तद्धर्मोपदेशात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अन्तःस्तत्थ्वाधिकरणम्

  25. भेदव्यपदेशाच्चान्यः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अन्तःस्तत्थ्वाधिकरणम्

  26. आकाशस्तल्लिङ्गात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आकाशाधिकरणम्

  27. अत एव प्राणः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: प्राणाधिकरणम्

  28. ज्योतिश्चरणाभिधानात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ज्योतिरधिकरणम्

  29. छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: गायत्र्यधिकरणम्

  30. भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: गायत्र्यधिकरणम्

  31. उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: गायत्र्यधिकरणम्

  32. प्राणस्तथाऽनुगमात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: पादान्त्यप्राणाधिकरणम्

  33. न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्भन्धभूमा ह्यस्मिन्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: पादान्त्यप्राणाधिकरणम्

  34. शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: पादान्त्यप्राणाधिकरणम्

  35. जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: पादान्त्यप्राणाधिकरणम्

  36. सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्

  37. विवक्षितगुणोपपत्तेश्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्

  38. अनुपपत्तेस्तुन शारीरः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्

  39. कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्

  40. शब्दविशेषात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्

  41. स्मृतेश्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्

  42. अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्

  43. सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वगतत्वाधिकरणम्

  44. अत्ताचराचरग्रहणात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अत्तृत्वाधिकरणम्

  45. प्रकरणाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अत्तृत्वाधिकरणम्

  46. गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: गुहाधिकरणम्

  47. विशेषणाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: गुहाधिकरणम्

  48. अन्तर उपपत्तेः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्

  49. स्थानादिव्यपदेशाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्

  50. सुखविशिष्टाभिधानादेव च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्

  51. श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्

  52. अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: इत्यन्तराधिकरणम्

  53. अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्

  54. न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्

  55. शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्

  56. अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अदृश्यत्वाधिकरणम्

  57. विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अदृश्यत्वाधिकरणम्

  58. रूपोपन्यासाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अदृश्यत्वाधिकरणम्

  59. वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  60. स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  61. शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  62. अत एव न देवता भूतं च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  63. साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  64. अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  65. अनुस्मृतेर्बादरिः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  66. सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  67. आमनन्ति चैनमस्मिन्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वैश्वानराधिकरणम्

  68. द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्

  69. मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्

  70. नानुमानमतच्छब्दात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्

  71. प्राणभृच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्

  72. भेदव्यपदेशात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्

  73. प्रकरणात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्

  74. स्थित्यदनाभ्यां च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: द्युभ्वाधिकरणम्

  75. भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: भूमाधिकरणम्

  76. धर्मोपपत्तेश्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: भूमाधिकरणम्

  77. अक्षरमम्बरान्तधृतेः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अक्षराधिकरणम्

  78. सा च प्रशासनात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अक्षराधिकरणम्

  79. अन्यभावव्यावृत्तेश्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अक्षराधिकरणम्

  80. ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सदधिकरणम्

  81. दहर उत्तरेभ्यः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: दहराधिकरणम्

  82. गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: दहराधिकरणम्

  83. धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: दहराधिकरणम्

  84. प्रसिद्धेश्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: दहराधिकरणम्

  85. इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: दहराधिकरणम्

  86. उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: दहराधिकरणम्

  87. अन्यार्थश्च परामर्शः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: दहराधिकरणम्

  88. अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: दहराधिकरणम्

  89. अनुकृतेस्तस्य च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुकृत्यधिकरणम्

  90. अपि स्मर्यते

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुकृत्यधिकरणम्

  91. शब्दादेव प्रमितः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वामनाधिकरणम्

  92. हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: वामनाधिकरणम्

  93. तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: देवताधिकरणम्

  94. विरोधः कर्मणेति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: देवताधिकरणम्

  95. शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: देवताधिकरणम्

  96. अत एव च नित्यत्वम्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: देवताधिकरणम्

  97. समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: देवताधिकरणम्

  98. मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: देवताधिकरणम्

  99. ज्योतिषि भावाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: देवताधिकरणम्

  100. भावं तु बादरायणोऽस्ति हि

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: देवताधिकरणम्

  101. शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्

  102. क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्

  103. संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्

  104. तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्

  105. श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अपशूद्राधिकरणम्

  106. कम्पनात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: कम्पनाधिकरणम्

  107. ज्योतिर्दर्शनात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ज्योतिरधिकरणम्

  108. आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आकाशाधिकरणम्

  109. सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सुषुप्त्यधिकरणम्

  110. पत्यादिशब्देभ्यः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ब्राह्मणाधिकरणम्

  111. आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दशर्यति च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  112. सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  113. तदधीनत्वादर्थवत्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  114. ज्ञेयत्वावचनाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  115. वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  116. प्रकरणात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  117. त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  118. महद्वच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  119. चमसवदविशेषात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: अनुमानिकाधिकरणम्

  120. ज्योतिरुपक्रमात् तु तथा ह्यधीयत एके

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्

  121. कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्

  122. न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्

  123. प्राणादयो वाक्यशेषात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्

  124. ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्

  125. कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: आकाशाधिकरणम्

  126. समाकर्षात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्

  127. जगद्वाचित्वात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्

  128. जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्

  129. अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्

  130. वाक्यान्वयात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्

  131. प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्

  132. उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्

  133. अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: समाकर्षाधिकरणम्

  134. प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्

  135. अभिध्योपदेशाच्च

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्

  136. साक्षाच्चोभयाम्नानात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्

  137. आत्मकृतेः परिणामात्

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्

  138. योनिश्च हि गीयते

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: प्रकृत्यधिकरणम्

  139. एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः

    Meaning · English — Adhikarana

    Adhikarana: सर्वेव्याख्याताधिकरणम्