Purva-Bhaga (Dhyana & Preamble)

OM shrIparamAtmane namaH | nArAyaNaM namaskR^itya naraM chaiva narottamam | devIM sarasvatIM vyAsaM tato jayamudIrayet || OM atha sakalasaubhAgyadAyakaM shrIviShNusahasranAmastotram | hariH OM || shuklAmbaradharaM viShNuM shashivarNaM chaturbhujam | prasannavadanaM dhyAyet sarvavighnopashAntaye

OM shrIparamAtmane namaH | nArAyaNaM namaskR^itya naraM chaiva narottamam | devIM sarasvatIM vyAsaM tato jayamudIrayet || OM atha sakalasaubhAgyadAyakaM shrIviShNusahasranAmastotram | hariH OM || shuklAmbaradharaM viShNuM shashivarNaM chaturbhujam | prasannavadanaM dhyAyet sarvavighnopashAntaye

यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् । विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये

yasya dviradavaktrādyāḥ pāriṣadyāḥ paraḥ śatam | vighnaṃ nighnanti satataṃ viṣvaksenaṃ tamāśraye

व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् । पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम्

vyāsaṃ vasiṣṭhanaptāraṃ śakteḥ pautramakalmaṣam | parāśarātmajaṃ vande śukatātaṃ taponidhim

व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे । नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः

vyāsāya viṣṇurūpāya vyāsarūpāya viṣṇave | namo vai brahmanidhaye vāsiṣṭhāya namo namaḥ

अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने । सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे

avikārāya śuddhāya nityāya paramātmane | sadaikarūparūpāya viṣṇave sarvajiṣṇave

यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे

yasya smaraṇamātreṇa janmasaṃsārabandhanāt | vimucyate namastasmai viṣṇave prabhaviṣṇave

(नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥) ॐ नमो विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ श्रीवैशम्पायन उवाच --- श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः । युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत

(namaḥ samastabhūtānāmādibhūtāya bhūbhṛte | anekarūparūpāya viṣṇave prabhaviṣṇave ||) oṃ namo viṣṇave prabhaviṣṇave || śrīvaiśampāyana uvāca --- śrutvā dharmānaśeṣeṇa pāvanāni ca sarvaśaḥ | yudhiṣṭhiraḥ śāntanavaṃ punarevābhyabhāṣata

युधिष्ठिर उवाच --- किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् । स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम्

yudhiṣṭhira uvāca --- kimekaṃ daivataṃ loke kiṃ vāpyekaṃ parāyaṇam | stuvantaḥ kaṃ kamarcantaḥ prāpnuyurmānavāḥ śubham

को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः । किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात्

ko dharmaḥ sarvadharmāṇāṃ bhavataḥ paramo mataḥ | kiṃ japanmucyate janturjanmasaṃsārabandhanāt

भीष्म उवाच --- जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् । स्तुवन् नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः

bhīṣma uvāca --- jagatprabhuṃ devadevamanantaṃ puruṣottamam | stuvan nāmasahasreṇa puruṣaḥ satatotthitaḥ

तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् । ध्यायन् स्तुवन् नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च

tameva cārcayannityaṃ bhaktyā puruṣamavyayam | dhyāyan stuvan namasyaṃśca yajamānastameva ca

अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् । लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत्

anādinidhanaṃ viṣṇuṃ sarvalokamaheśvaram | lokādhyakṣaṃ stuvannityaṃ sarvaduḥkhātigo bhavet

ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् । लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम्

brahmaṇyaṃ sarvadharmajñaṃ lokānāṃ kīrtivardhanam | lokanāthaṃ mahadbhūtaṃ sarvabhūtabhavodbhavam

एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः । यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा

eṣa me sarvadharmāṇāṃ dharmo'dhikatamo mataḥ | yadbhaktyā puṇḍarīkākṣaṃ stavairarcennaraḥ sadā

परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम्

paramaṃ yo mahattejaḥ paramaṃ yo mahattapaḥ | paramaṃ yo mahadbrahma paramaṃ yaḥ parāyaṇam

पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् । दैवतं दैवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता

pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam | daivataṃ daivatānāṃ ca bhūtānāṃ yo'vyayaḥ pitā

यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे । यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये

yataḥ sarvāṇi bhūtāni bhavantyādiyugāgame | yasmiṃśca pralayaṃ yānti punareva yugakṣaye

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते । विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम्

tasya lokapradhānasya jagannāthasya bhūpate | viṣṇornāmasahasraṃ me śṛṇu pāpabhayāpaham

यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः । ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये

yāni nāmāni gauṇāni vikhyātāni mahātmanaḥ | ṛṣibhiḥ parigītāni tāni vakṣyāmi bhūtaye

ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य वेदव्यासो महामुनिः । छन्दोऽनुष्टुप् तथा देवो भगवान् देवकीसुतः

ṛṣirnāmnāṃ sahasrasya vedavyāso mahāmuniḥ | chando'nuṣṭup tathā devo bhagavān devakīsutaḥ

अमृतांशूद्भवो बीजं शक्तिर्देवकीनन्दनः । त्रिसामा हृदयं तस्य शान्त्यर्थे विनियोज्यते

amṛtāṃśūdbhavo bījaṃ śaktirdevakīnandanaḥ | trisāmā hṛdayaṃ tasya śāntyarthe viniyojyate

विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं प्रभविष्णुं महेश्वरम् । अनेकरूपदैत्यान्तं नमामि पुरुषोत्तमम्

viṣṇuṃ jiṣṇuṃ mahāviṣṇuṃ prabhaviṣṇuṃ maheśvaram | anekarūpadaityāntaṃ namāmi puruṣottamam

श्रीवेदव्यास उवाच --- ॐ अस्य श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य । श्रीवेदव्यासो भगवान् ऋषिः । अनुष्टुप् छन्दः । श्रीमहाविष्णुः परमात्मा श्रीमन्नारायणो देवता । अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजम् । देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तिः । उद्भवः क्षोभणो देव इति परमो मन्त्रः । शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकम् । शार्ङ्गधन्वा गदाधर इत्यस्त्रम् । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति नेत्रम् । त्रिसामा सामगः सामेति कवचम् । आनन्दं परब्रह्मेति योनिः । ऋतुः सुदर्शनः काल इति दिग्बन्धः । श्रीविश्वरूप इति ध्यानम् । श्रीमहाविष्णुप्रीत्यर्थे सहस्रनामस्तोत्रपाठे विनियोगः ॥ अथ न्यासः । ॐ शिरसि वेदव्यासर्षये नमः । मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः । हृदि श्रीकृष्णपरमात्मदेवतायै नमः । गुह्ये अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजाय नमः । पादयोर्देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तये नमः । सर्वाङ्गे शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकाय नमः । करसम्पूटे मम श्रीकृष्णप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ॥ इति ऋष्यादिन्यासः ॥ अथ करन्यासः । ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कार इत्यङ्गुष्ठाभ्यां नमः । अमृतांशूद्भवो भानुरिति तर्जनीभ्यां नमः । ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मेति मध्यमाभ्यां नमः । सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्य इत्यनामिकाभ्यां नमः । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वीति कनिष्ठिकाभ्यां नमः । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः । इति करन्यासः ॥ अथ षडङ्गन्यासः । ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कार इति हृदयाय नमः । अमृतांशूद्भवो भानुरिति शिरसे स्वाहा । ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मेति शिखायै वषट् । सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्य इति कवचाय हुम् । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वीति नेत्रत्रयाय वौषट् । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इत्यस्त्राय फट् । ( सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मेति ज्ञानाय हृदयाय नमः । सहस्रमूर्धा विश्वात्मेति ऐश्वराय शिरसे स्वाहा । सहस्रार्चिः सप्तजिह्वेति शक्त्यै शिखायै वषट् । त्रिसामा सामगः सामेति बलाय कवचाय हुम् । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति तेजसे नेत्रत्रयाय वौषट् । शार्ङ्गधन्वा गदाधर इति वीर्याय अस्त्राय फट् । ऋतुः सुदर्शनः काल इति भूर्भुवःसुवरोमिति दिग्बन्धः ॥) इति षडङ्गन्यासः ॥ श्रीकृष्णप्रीत्यर्थे विष्णोर्दिव्यसहस्रनामजपमहं करिष्ये इति सङ्कल्पः । अथ ध्यानम् । क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकते मौक्तिकानां मालाकॢप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः । शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षै- रानन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः

śrīvedavyāsa uvāca --- oṃ asya śrīviṣṇordivyasahasranāmastotramahāmantrasya | śrīvedavyāso bhagavān ṛṣiḥ | anuṣṭup chandaḥ | śrīmahāviṣṇuḥ paramātmā śrīmannārāyaṇo devatā | amṛtāṃśūdbhavo bhānuriti bījam | devakīnandanaḥ sraṣṭeti śaktiḥ | udbhavaḥ kṣobhaṇo deva iti paramo mantraḥ | śaṅkhabhṛnnandakī cakrīti kīlakam | śārṅgadhanvā gadādhara ityastram | rathāṅgapāṇirakṣobhya iti netram | trisāmā sāmagaḥ sāmeti kavacam | ānandaṃ parabrahmeti yoniḥ | ṛtuḥ sudarśanaḥ kāla iti digbandhaḥ | śrīviśvarūpa iti dhyānam | śrīmahāviṣṇuprītyarthe sahasranāmastotrapāṭhe viniyogaḥ || atha nyāsaḥ | oṃ śirasi vedavyāsarṣaye namaḥ | mukhe anuṣṭupchandase namaḥ | hṛdi śrīkṛṣṇaparamātmadevatāyai namaḥ | guhye amṛtāṃśūdbhavo bhānuriti bījāya namaḥ | pādayordevakīnandanaḥ sraṣṭeti śaktaye namaḥ | sarvāṅge śaṅkhabhṛnnandakī cakrīti kīlakāya namaḥ | karasampūṭe mama śrīkṛṣṇaprītyarthe jape viniyogaḥ || iti ṛṣyādinyāsaḥ || atha karanyāsaḥ | oṃ viśvaṃ viṣṇurvaṣaṭkāra ityaṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ | amṛtāṃśūdbhavo bhānuriti tarjanībhyāṃ namaḥ | brahmaṇyo brahmakṛdbrahmeti madhyamābhyāṃ namaḥ | suvarṇabindurakṣobhya ityanāmikābhyāṃ namaḥ | nimiṣo'nimiṣaḥ sragvīti kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ | rathāṅgapāṇirakṣobhya iti karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ namaḥ | iti karanyāsaḥ || atha ṣaḍaṅganyāsaḥ | oṃ viśvaṃ viṣṇurvaṣaṭkāra iti hṛdayāya namaḥ | amṛtāṃśūdbhavo bhānuriti śirase svāhā | brahmaṇyo brahmakṛdbrahmeti śikhāyai vaṣaṭ | suvarṇabindurakṣobhya iti kavacāya hum | nimiṣo'nimiṣaḥ sragvīti netratrayāya vauṣaṭ | rathāṅgapāṇirakṣobhya ityastrāya phaṭ | ( suvrataḥ sumukhaḥ sūkṣmeti jñānāya hṛdayāya namaḥ | sahasramūrdhā viśvātmeti aiśvarāya śirase svāhā | sahasrārciḥ saptajihveti śaktyai śikhāyai vaṣaṭ | trisāmā sāmagaḥ sāmeti balāya kavacāya hum | rathāṅgapāṇirakṣobhya iti tejase netratrayāya vauṣaṭ | śārṅgadhanvā gadādhara iti vīryāya astrāya phaṭ | ṛtuḥ sudarśanaḥ kāla iti bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ ||) iti ṣaḍaṅganyāsaḥ || śrīkṛṣṇaprītyarthe viṣṇordivyasahasranāmajapamahaṃ kariṣye iti saṅkalpaḥ | atha dhyānam | kṣīrodanvatpradeśe śucimaṇivilasatsaikate mauktikānāṃ mālākḷptāsanasthaḥ sphaṭikamaṇinibhairmauktikairmaṇḍitāṅgaḥ | śubhrairabhrairadabhrairupariviracitairmuktapīyūṣavarṣai- rānandī naḥ punīyādarinalinagadāśaṅkhapāṇirmukundaḥ

भूः पादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः । अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः चित्रं रंरम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि

bhūḥ pādau yasya nābhirviyadasuranilaścandrasūryau ca netre karṇāvāśāḥ śiro dyaurmukhamapi dahano yasya vāsteyamabdhiḥ | antaḥsthaṃ yasya viśvaṃ suranarakhagagobhogigandharvadaityaiḥ citraṃ raṃramyate taṃ tribhuvanavapuṣaṃ viṣṇumīśaṃ namāmi

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥ ॐ शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् । लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं (योगिहृद्ध्यानगम्यं) वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम्

oṃ namo bhagavate vāsudevāya || oṃ śāntākāraṃ bhujagaśayanaṃ padmanābhaṃ sureśaṃ viśvādhāraṃ gaganasadṛśaṃ meghavarṇaṃ śubhāṅgam | lakṣmīkāntaṃ kamalanayanaṃ yogibhirdhyānagamyaṃ (yogihṛddhyānagamyaṃ) vande viṣṇuṃ bhavabhayaharaṃ sarvalokaikanātham

मेघश्यामं पीतकौशेयवासं श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् । पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम्

meghaśyāmaṃ pītakauśeyavāsaṃ śrīvatsāṅkaṃ kaustubhodbhāsitāṅgam | puṇyopetaṃ puṇḍarīkāyatākṣaṃ viṣṇuṃ vande sarvalokaikanātham

नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे

namaḥ samastabhūtānāmādibhūtāya bhūbhṛte | anekarūparūpāya viṣṇave prabhaviṣṇave

सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् । सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं (स्थलशोभिकौस्तुभं) नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम्

saśaṅkhacakraṃ sakirīṭakuṇḍalaṃ sapītavastraṃ sarasīruhekṣaṇam | sahāravakṣaḥsthalakaustubhaśriyaṃ (sthalaśobhikaustubhaṃ) namāmi viṣṇuṃ śirasā caturbhujam

छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरि आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलंकृतम् । चन्द्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्साङ्कितवक्षसं रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये

chāyāyāṃ pārijātasya hemasiṃhāsanopari āsīnamambudaśyāmamāyatākṣamalaṃkṛtam | candrānanaṃ caturbāhuṃ śrīvatsāṅkitavakṣasaṃ rukmiṇīsatyabhāmābhyāṃ sahitaṃ kṛṣṇamāśraye