Tukaram Abhangs (Gatha)

मूल श्लोकः

गाइऩन ओंविया पंढरिचा देव । आमुचा तो जीव पांडुरंग ॥1॥ रंगलें हें चित्त माझें तया पायीं । ह्मणउनि घेइप हा चि लाहो ॥2॥ लाहो करीन मी हा चि संवसारीं । राम कृष्ण हरि नारायण ॥3॥ नारायण नाम घालितां तुकासी । न येती या रासी तपतीथॉ ॥4॥ तीथॉ रज माथां वंदिती संतांचे । जे गाती हरिचे गुणवाद ॥5॥ गुणवाद ज्याचे गातां पूज्य जाले । बडिवार बोले कोण त्यांचा ॥6॥ त्याचा नाहीं पार कळला वेदांसी । आणीक ही ॠषि विचारितां ॥7॥ विचारितां तैसा होय त्यांच्या भावें । निजसुख ठावें नाहीं कोणा ॥8॥ कोणा कवतुक न कळे हे माव । निजलिया जिवें करी धंदा ॥9॥ करुनि कवतुक खेळे हा चि लीळा । व्यापूनि वेगळा पाहातुसे ॥10॥ सेवटीं आपण एकला चि खरा । सोंग हा पसारा नट केला ॥11॥ लावियेलें चाळा मीपणें हें जन । भोग- तया कोण भोगविशी ॥12॥ विषयीं गुंतलीं विसरलीं तुज । कन्या पुत्र भाज धनलोभा ॥13॥ लोभें गिळी फांसा आविसाच्या आशा। पडोनि मासा तळमळी ॥14॥ तळमळ याची तरी शम होइऩल । जरी हा विठ्ठल आठविती ॥15॥ आठव हा तरी संतांच्या सांगातें। किंवा हें संचित जन्मांतरें ॥16॥ जन्मांतरें तीन भोगितां कळती । केलें तें पावती करितां पुढें ॥17॥ पुढें जाणोनियां करावें संचित। पुजावे अतीत देव द्विज ॥18॥ जन्म तुटे ऐसें नव्हे तुह्मां जना । पुढिल्या पावना धर्म करा ॥19॥ करा जप तप अनुष्ठान याग । संतीं हा मारग स्थापियेला ॥20॥ लावियेलीं कर्में शुद्ध आचरणें । कोणा एका तेणें काळें पावे ॥21॥ पावला सत्वर निष्काम उदार। जिंकिली अपार वासना हे ॥22॥ वासनेचें मूळ छेदिल्या वांचून । तरलेंसें कोणी न ह्मणावें ॥23॥ न ह्मणावें जाला पंडित वाचक । करूं मंत्रघोष अक्षरांचा ॥24॥ चाळविलीं एकें ते चि आवडीनें । लोक दंभमानें देहसुखें ॥25॥ सुख तरी च घडे भजनाचें सार । वाचे निरंतर रामनाम ॥26॥ राम हा उच्चार तरी च बैसे वाचे । अनंता जन्माचें पुण्य होय ॥27॥ पुण्य ऐसें काय रामनामापुढें । काय ते बापुडे यागयYा ॥28॥ यागयYा तप संसार दायकें । न तुटती एके नामेंविण ॥29॥ नामेंविण भवसिंधु पावे पार । अइसा विचार नाहीं दुजा ॥30॥ जाणती हे भHराज महामुनि । नाम सुखधणी अमृताची ॥31॥ अमृताचें सार निजतkव बीज । गुहएाचें तें गुज रामनाम ॥32॥ नामें असंख्यात तारिले अपार । पुराणीं हें सार प्रसिद्ध हे ॥33॥ हें चि सुख आह्मी घेऊं सर्वकाळ । करूनि निर्मळ हरिकथा ॥34॥ कथाकाळीं लागे सकळा समाधि । तात्काळ हे बुिद्ध दुष्ट नासे ॥35॥ नासे लोभ मोहो आशा तृष्णा माया । गातां गुण तया विठोबाचे ॥36॥ विठोबाचे गुण मज आवडती । आणीक हे चित्तीं न लगे कांहीं ॥37॥ कांहीं कोणी नका सांगों हे उपाव। माझा मनीं भाव नाहीं दुजा ॥38॥ जाणोनियां आह्मी दिला जीवभाव। दृढ याचे पाये धरियेले ॥39॥ धरियेले आतां न सोडीं जीवेंसी । केला ये च विशीं निरधार ॥40॥ निरधार आतां राहिलों ये नेटीं। संवसारतुटी करूनियां ॥41॥ येणें अंगीकार केला पांडुरंगें । रंगविला रंगें आपुलिया ॥42॥ आपुली पाखर घालुनियां वरि । आह्मांसी तो करी यत्न देव ॥43॥ देव राखे तया आणिकांचें काय। करितां उपाय चाले तेथें ॥44॥ तेथें नाहीं रिघ किळकाळासी जातां । दास ह्मणवितां विठोबाचे ॥45॥ विठोबाचे आह्मी लाडिके डिंगर । कांपती असुर काळ धाकें ॥46॥ धाक तिहीं लोकीं जयाचा दरारा । स्मरण हें करा त्याचें तुह्मी ॥47॥ तुह्मी निदसुर नका राहूं कोणी । चुकावया खाणी गर्भवास ॥48॥ गर्भवासदुःख यमाचें दंडणें । थोर होय शीण येतां जातां ॥49॥ तान भूक पीडा जीतां ते आगात । मेल्या यमदूत जाच करिती ॥50॥ जाच करिती हे ह्मणसी कोणा आहे ठावें । नरकीं कौरवें बुडी दिली ॥51॥ बुडी दिली कुंभपाकीं दुयाौधनें । दाविना लाजेनें मुख धर्मा ॥52॥ धर्म हा कृपाळू आलासे जवळी । बैसला पाताळीं वरि नये ॥53॥ न ये वरि कांहीं करितां उपाव । भोगवितो देव त्याचे त्यासी ॥54॥ त्यांसी अभिमान गर्व या देहाचा । नुच्चारिती वाचा नारायण ॥55॥ नारायण विसरलीं संवसारीं । तया अघोरीं वास सत्य ॥56॥ सत्य मानूनियां संतांच्या वचना । जा रे नारायणा शरण तुह्मी ॥57॥ तुह्मी नका मानूं कोणी विसवास। पुत्र पत्नी आस धन वित्त॥58॥ धन वित्त लोभ माया मोहपाश । मांडियले फासे यमदूतीं ॥59॥ दूतीं याच्या मुखा केलेंसे कुडण । वाचे नारायण येऊं नेदी ॥60॥ नेदी शुद्धबुिद्ध आतळों चित्तासी । नाना कर्म त्यासी दुरावती॥61॥ दुराविलीं एकें जाणतीं च फार । निंदा अहंकार वादभेद ॥62॥ वाद भेद निंदा हे फंद काळाचें । गोवितील वाचे रिकामिकें ॥63॥ रिकामिक देवा होय नव्हे मना । चिंतेचिये घाणा जुंपिजेसी ॥64॥ सेवटीं हे गळा लावुनियां दोरी । सांभाळ ये करी वासनेचा ॥65॥ वासनेचा संग होय अंतकाळीं । तरी तपोबळी जन्म धरी ॥66॥ धरूनियां देव राहतील चित्तीं । आधींचिया गती आठवाया ॥67॥ आठवावा देव मरणाचे काळीं। ह्मणउनि बळी जीव दिले ॥68॥ दिले टाकूनियां भोग ॠषेश्वरीं । खाती वनांतरीं कंदमूळें ॥69॥ मुळें सुखाचिया देव अंतरला । अल्पासाटीं नेला अधोगती ॥70॥ गति हे उत्तम व्हावया उपाव । आहे धरा पाव विठोबाचे ॥71॥ विठोबाचे पायीं राहिलिया भावें । न लगे कोठें जावें वनांतरा॥72॥ तरती दुबळीं विठोबाच्या नांवें। संचित ज्या सवें नाहीं शुद्ध॥73॥ शुद्ध तरी याचे काय तें नवल। ह्मणतां विठ्ठल वेळोवेळां ॥74॥ वेळा कांहीं नाहीं कवणाचे हातीं । न कळे हे गति भविष्याची॥75॥ भविष्य न सुटे भोगिल्यावांचूनि । संचित जाणोनि शुद्ध करा ॥76॥ करावे सायास आपुल्या हिताचे । येथें आलियाचे मनुष्यपण ॥77॥ मनुष्यपण तरी साधी नारायण । नाहीं तरी हीन पशुहूनी ॥78॥ पशु पाप पुण्य काय ते जाणती । मनुष्या या गति ठाउकिया॥79॥ ठाउकें हें असे पाप पुण्य लोका । देखती ते एकां भोगितिया॥80॥ भोगतील एक दुःख संवसारीं । काय सांगों परी वेगळाल्या ॥81॥ ल्यावें खावें बरें असावें सदैव । हे चि करी हांव संवसारीं ॥82॥ संवसारें जन गििळले सकळ । भोगवितो फळ गर्भवासा ॥83॥ वासनेचें मूळ छेदिल्यावांचून । नव्हे या खंडण गर्भवासा ॥84॥ सायास केलियावांचुनि तें कांहीं । भोगावरी पाहीं घालूं नये ॥85॥ नये बळें धड घालूं कांटएावरि । जाये जीवें धरी सर्प हातीं ॥86॥ हातीं आहे हित करील तयासी । ह्मणउनि ॠषीं सांगितलें ॥87॥ सांगती या लोकां फजित करूनि ।आपण जे कोणी तरले ते॥88॥ तेणें वाळवंटीं उभारिले कर । कृपेचा सागर पांडुरंग ॥89॥ गंगाचरणीं करी पातकांची धुनी । पाउलें तीं मनीं चिंतिलिया ॥90॥ चिंतनें जयाच्या तारिले पाषाण । उद्धरी चरण लावूनियां ॥91॥ लावूनियां टाळी नलगे बैसावें । प्रेमसुख घ्यावें संतसंगें ॥92॥ संतसंगें कथा करावें कीर्तन । सुखाचें साधन रामराम ॥93॥ मग कोठें देव जाऊं न सके दुरी । बैसोनि भीतरी राहे कंठीं ॥94॥ राहे व्यापुनियां सकळ शरीर । आपुला विसर पडों नेदी ॥95॥ नेदी दुःख देखों आपुलिया दासा । वारी गर्भवासा यमदूता ॥96॥ तान भूक त्यासी वाहों नेदी चिंता । दुिंश्चत हे घेतां नाम होती ॥97॥ होती जीव त्यांचे सकळ ही जंत । परि ते अंकित संचिताचे ॥98॥ चेवले जे कोणी देहअभिमानें । त्यांसी नारायणें कृपा केली ॥99॥ कृपाळू हा देव अनाथा कोंवसा । आह्मी त्याच्या आशा लागलोंसों ॥100॥ लावियेले कासे येणें पांडुरंगें । तुका ह्मणे संगें संतांचिया ॥101॥

Tuka 4482