Verses

अथ पुरुषसूक्तम् ॥ ॐ तच्छं॒ योरावृ॑णीमहे । गा॒तुं य॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं य॒ज्ञप॑तये । दैवी" स्व॒स्तिर॑स्तु नः । स्व॒स्तिर्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्वं जि॑गातु भेष॒जम् । शन्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे" । शं चतु॑ष्पदे । ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ । हरिः ॐ । ॐ स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् । स भूमिं॑ वि॒श्वतो॑ वृ॒त्वा । अत्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒लम्

atha puruṣasūktam || oṃ taccha॒ṃ yorāvṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ ya॒jñāya̭ | gā॒tuṃ ya॒jñapa̭taye | daivī" sva॒stira̭stu naḥ | sva॒stirmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhvaṃ ji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade" | śaṃ catṷṣpade | oṃ śānti॒ḥ śānti॒ḥ śānti̭ḥ | hariḥ oṃ | oṃ sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣaḥ sa॒hasra̭pāt | sa bhūmi̭ṃ vi॒śvato̭ vṛ॒tvā | atya̭tiṣṭhaddaśāṅgu॒lam

पुरु॑ष ए॒वेदं सर्वम्" । यद्भू॒तं यच्च॒ भव्यम्"। उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नः । यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति

purṷṣa e॒vedaṃ sarvam" | yadbhū॒taṃ yacca॒ bhavyam"| u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnāti॒roha̭ti

ए॒तावा॑नस्य महि॒मा । अतो॒ ज्यायां॑श्च॒ पूरु॑षः । पादो"ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ । त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि

e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāṃ̭śca॒ pūrṷṣaḥ | pādo"'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒mṛta̭ṃ di॒vi

त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑षः । पादो"ऽस्ये॒हाऽऽभ॑वा॒त्पुनः॑ । ततो॒ विश्व॒ङ्व्य॑क्रामत् । सा॒श॒ना॒न॒श॒ने अ॒भि

tri॒pādū॒rdhva udai॒tpurṷṣaḥ | pādo"'sye॒hā''bha̭vā॒tpuna̭ḥ | tato॒ viśva॒ṅvya̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi

तस्मा"द्वि॒राड॑जायत । वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः । स जा॒तो अत्य॑रिच्यत । प॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः

tasmā"dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścādbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ

यत्पुरु॑षेण ह॒विषा" । दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो अ॑स्यासी॒दाज्यम्" । ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः

yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā" | de॒vā ya॒jñamata̭nvata | va॒sa॒nto a̭syāsī॒dājyam" | grī॒ṣma i॒dhmaḥ śa॒raddha॒viḥ

स॒प्तास्या॑सन्परि॒धयः॑ । त्रिः स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताः । दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒नाः । अब॑ध्न॒न्पु॑रुषं प॒शुम्

sa॒ptāsyā̭sanpari॒dhaya̭ḥ | triḥ sa॒pta sa॒midha̭ḥ kṛ॒tāḥ | de॒vā yadya॒jñaṃ ta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒npṷruṣaṃ pa॒śum

तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्षन्॑ । पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः । तेन॑ दे॒वा अय॑जन्त । सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये

taṃ ya॒jñaṃ ba॒rhiṣi॒ praukṣaṋ | purṷṣaṃ jā॒tama̭gra॒taḥ | tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒dhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye

तस्मा"द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुतः॑ । संभृ॑तं पृषदा॒ज्यम् । प॒शूंस्तांश्च॑क्रे वाय॒व्यान्॑ । आ॒र॒ण्यान्ग्रा॒म्याश्च॒ ये

tasmā"dya॒jñātsa̭rva॒huta̭ḥ | saṃbhṛ̭taṃ pṛṣadā॒jyam | pa॒śūṃstāṃśca̭kre vāya॒vyāṋ | ā॒ra॒ṇyāngrā॒myāśca॒ ye

तस्मा"द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुतः॑ । ऋचः॒ सामा॑नि जज्ञिरे । छन्दां॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा"त् । यजु॒स्तस्मा॑दजायत

tasmā"dya॒jñātsa̭rva॒huta̭ḥ | ṛca॒ḥ sāmā̭ni jajñire | chandāṃ̭si jajñire॒ tasmā"t | yaju॒stasmā̭dajāyata

तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त । ये के चो॑भ॒याद॑तः । गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा"त् । तस्मा"ज्जा॒ता अ॑जा॒वयः॑

tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ | gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā"t | tasmā"jjā॒tā a̭jā॒vaya̭ḥ

यत्पुरु॑षं॒ व्य॑दधुः । क॒ति॒धा व्य॑कल्पयन् । मुखं॒ किम॑स्य॒ कौ बा॒हू । कावू॒रू पादा॑वुच्येते

yatpurṷṣa॒ṃ vya̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayan | mukha॒ṃ kima̭sya॒ kau bā॒hū | kāvū॒rū pādā̭vucyete

ब्रा॒ह्म॒णो"ऽस्य॒ मुख॑मासीत् । बा॒हू रा॑ज॒न्यः॑ कृ॒तः । ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वैश्यः॑ । प॒द्भ्यां शू॒द्रो अ॑जायत

brā॒hma॒ṇo"'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nya̭ḥ kṛ॒taḥ | ū॒rū tada̭sya॒ yadvaiśya̭ḥ | pa॒dbhyāṃ śū॒dro a̭jāyata

च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तः । चक्षोः॒ सूर्यो॑ अजायत । मुखा॒दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ । प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायत

ca॒ndramā॒ mana̭so jā॒taḥ | cakṣo॒ḥ sūryo̭ ajāyata | mukhā॒dindra̭ścā॒gniśca̭ | prā॒ṇādvā॒yura̭jāyata

नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षम् । शी॒र्ष्णो द्यौः सम॑वर्तत । प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिशः॒ श्रोत्रा"त् । तथा॑ लो॒कां अ॑कल्पयन्

nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒rṣṇo dyauḥ sama̭vartata | pa॒dbhyāṃ bhūmi॒rdiśa॒ḥ śrotrā"t | tathā̭ lo॒kāṃ a̭kalpayan

वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हान्तम्" । आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑सस्तु॒ पा॒रे । सर्वा॑णि रू॒पाणि॑ वि॒चित्य॒ धीरः॑ । नामा॑नि कृ॒त्वाऽभि॒वद॒न् यदास्ते"

vedā॒hame॒taṃ purṷṣaṃ ma॒hāntam" | ā॒di॒tyava̭rṇaṃ॒ tama̭sastu॒ pā॒re | sarvā̭ṇi rū॒pāṇi̭ vi॒citya॒ dhīra̭ḥ | nāmā̭ni kṛ॒tvā'bhi॒vada॒n yadāste"

धा॒ता पु॒रस्ता॒द्यमु॑दाज॒हार॑ । श॒क्रः प्रवि॒द्वान्प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । तमे॒वं वि॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति । नान्यः पन्था॒ अय॑नाय विद्यते

dhā॒tā pu॒rastā॒dyamṷdāja॒hāra̭ | śa॒kraḥ pravi॒dvānpra॒diśa॒ścata̭sraḥ | tame॒vaṃ vi॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati | nānyaḥ panthā॒ aya̭nāya vidyate

य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वाः । तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् । ते ह॒ नाकं॑ महि॒मानः॑ सचन्ते । यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः

ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭san | te ha॒ nāka̭ṃ mahi॒māna̭ḥ sacante | yatra॒ pūrvḙ sā॒dhyāḥ santi̭ de॒vāḥ

॥ ॐ नमो नारा॑यणा॒य ॥ ॥ उत्तरनारायणम् ॥ अ॒द्भ्यः संभू॑तः पृथि॒व्यै रसा"च्च । वि॒श्वक॑र्मणः॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ । तस्य॒ त्वष्टा॑ वि॒दध॑द्रू॒पमे॑ति । तत्पुरु॑षस्य॒ विश्व॒माजा॑न॒मग्रे"

|| oṃ namo nārā̭yaṇā॒ya || || uttaranārāyaṇam || a॒dbhyaḥ saṃbhṷ̄taḥ pṛthi॒vyai rasā"cca | vi॒śvaka̭rmaṇa॒ḥ sama̭varta॒tādhi̭ | tasya॒ tvaṣṭā̭ vi॒dadha̭drū॒pamḙti | tatpurṷṣasya॒ viśva॒mājā̭na॒magre"

वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हान्तम्" । आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑सः॒ पर॑स्तात् । तमे॒वं वि॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति । नान्यः पन्था॑ विद्य॒तेय॑ऽनाय

vedā॒hame॒taṃ purṷṣaṃ ma॒hāntam" | ā॒di॒tyava̭rṇaṃ॒ tama̭sa॒ḥ para̭stāt | tame॒vaṃ vi॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati | nānyaḥ panthā̭ vidya॒teya̭'nāya

प्र॒जाप॑तिश्चरति॒ गर्भे॑ अ॒न्तः । अ॒जाय॑मानो बहु॒धा विजा॑यते । तस्य॒ धीराः॒ परि॑जानन्ति॒ योनिम्" । मरी॑चीनां प॒दमि॑च्छन्ति वे॒धसः॑

pra॒jāpa̭tiścarati॒ garbhḙ a॒ntaḥ | a॒jāya̭māno bahu॒dhā vijā̭yate | tasya॒ dhīrā॒ḥ pari̭jānanti॒ yonim" | marī̭cīnāṃ pa॒dami̭cchanti ve॒dhasa̭ḥ

यो दे॒वेभ्य॒ आत॑पति । यो दे॒वाना"ं पु॒रोहि॑तः । पूर्वो॒ यो दे॒वेभ्यो॑ जा॒तः । नमो॑ रु॒चाय॒ ब्राह्म॑ये

yo de॒vebhya॒ āta̭pati | yo de॒vānā"ṃ pu॒rohi̭taḥ | pūrvo॒ yo de॒vebhyo̭ jā॒taḥ | namo̭ ru॒cāya॒ brāhma̭ye

रुचं॑ ब्रा॒ह्मम् ज॒नय॑न्तः । दे॒वा अग्रे॒ तद॑ब्रुवन् । यस्त्वै॒वं ब्रा"ह्म॒णो वि॒द्यात् । तस्य॑ दे॒वा अस॒न् वशे"

ruca̭ṃ brā॒hmam ja॒naya̭ntaḥ | de॒vā agre॒ tada̭bruvan | yastvai॒vaṃ brā"hma॒ṇo vi॒dyāt | tasya̭ de॒vā asa॒n vaśe"

ह्रीश्च॑ ते ल॒क्ष्मीश्च॒ पत्न्यौ" । अ॒हो॒रा॒त्रे पा॒र्श्वे । नक्ष॑त्राणि रू॒पम् । अ॒श्विनौ॒ व्यात्तम्" । इ॒ष्टम् म॑निषाण । अ॒मुं म॑निषाण । सर्व॑म् मनिषाण

hrīśca̭ te la॒kṣmīśca॒ patnyau" | a॒ho॒rā॒tre pā॒rśve | nakṣa̭trāṇi rū॒pam | a॒śvinau॒ vyāttam" | i॒ṣṭam ma̭niṣāṇa | a॒muṃ ma̭niṣāṇa | sarva̭m maniṣāṇa