Mokshadharma 45 (BORI 212, vulgate 218)

अध्यायः २१२

Shanti Parva Mokshadharma chapter 45 of 186.

Moksha 45.1Open verse →
जनको जनदेवस्तु ज्ञापितः परमर्षिणा | पुनरेवानुपप्रच्छ साम्पराये भवाभवौ
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.2Open verse →
भगवन्यदिदं प्रेत्य सञ्ज्ञा भवति कस्यचित् | एवं सति किमज्ञानं ज्ञानं वा किं करिष्यति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.3Open verse →
सर्वमुच्छेदनिष्ठं स्यात्पश्य चैतद्द्विजोत्तम | अप्रमत्तः प्रमत्तो वा किं विशेषं करिष्यति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.4Open verse →
असंसर्गो हि भूतेषु संसर्गो वा विनाशिषु | कस्मै क्रियेत कल्पेन निश्चयः कोऽत्र तत्त्वतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.5Open verse →
तमसा हि प्रतिच्छन्नं विभ्रान्तमिव चातुरम् | पुनः प्रशमयन्वाक्यैः कविः पञ्चशिखोऽब्रवीत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.6Open verse →
वर्तते पृथगन्योन्यमप्यपाश्रित्य कर्मसु
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.7Open verse →
धातवः पञ्चशाखोऽयं खं वायुर्ज्योतिरम्बु भूः | ते स्वभावेन तिष्ठन्ति वियुज्यन्ते स्वभावतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.8Open verse →
ज्ञानमूष्मा च वायुश्च त्रिविधः कर्मसङ्ग्रहः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.9Open verse →
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना मनः | प्राणापानौ विकारश्च धातवश्चात्र निःसृताः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.10Open verse →
श्रवणं स्पर्शनं जिह्वा दृष्टिर्नासा तथैव च | इन्द्रियाणीति पञ्चैते चित्तपूर्वङ्गमा गुणाः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.11Open verse →
तत्र विज्ञानसंयुक्ता त्रिविधा वेदना ध्रुवा | सुखदुःखेति यामाहुरदुःखेत्यसुखेति च
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.12Open verse →
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च मूर्त्यथ | एते ह्यामरणात्पञ्च षड्गुणा ज्ञानसिद्धये
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.13Open verse →
तेषु कर्मनिसर्गश्च सर्वतत्त्वार्थनिश्चयः | तमाहुः परमं शुक्रं बुद्धिरित्यव्ययं महत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.14Open verse →
इमं गुणसमाहारमात्मभावेन पश्यतः | असम्यग्दर्शनैर्दुःखमनन्तं नोपशाम्यति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.15Open verse →
अनात्मेति च यद्दृष्टं तेनाहं न ममेत्यपि | वर्तते किमधिष्ठाना प्रसक्ता दुःखसन्ततिः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.16Open verse →
तत्र सम्यङ्मनो नाम त्यागशास्त्रमनुत्तमम् | शृणु यत्तव मोक्षाय भाष्यमाणं भविष्यति
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.17Open verse →
त्याग एव हि सर्वेषामुक्तानामपि कर्मणाम् | नित्यं मिथ्याविनीतानां क्लेशो दुःखावहो मतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.18Open verse →
द्रव्यत्यागे तु कर्माणि भोगत्यागे व्रतान्यपि | सुखत्यागे तपोयोगः सर्वत्यागे समापना
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.19Open verse →
तस्य मार्गोऽयमद्वैधः सर्वत्यागस्य दर्शितः | विप्रहाणाय दुःखस्य दुर्गतिर्ह्यन्यथा भवेत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.20Open verse →
पञ्च ज्ञानेन्द्रियाण्युक्त्वा मनःषष्ठानि चेतसि | मनःषष्ठानि वक्ष्यामि पञ्च कर्मेन्द्रियाणि तु
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.21Open verse →
हस्तौ कर्मेन्द्रियं ज्ञेयमथ पादौ गतीन्द्रियम् | प्रजनानन्दयोः शेफो विसर्गे पायुरिन्द्रियम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.22Open verse →
वाक्तु शब्दविशेषार्थं गतिं पञ्चान्वितां विदुः | एवमेकादशैतानि बुद्ध्या त्ववसृजेन्मनः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.23Open verse →
कर्णौ शब्दश्च चित्तं च त्रयः श्रवणसङ्ग्रहे | तथा स्पर्शे तथा रूपे तथैव रसगन्धयोः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.24Open verse →
एवं पञ्चत्रिका ह्येते गुणास्तदुपलब्धये | येन यस्त्रिविधो भावः पर्यायात्समुपस्थितः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.25Open verse →
सात्त्विको राजसश्चैव तामसश्चैव ते त्रयः | त्रिविधा वेदना येषु प्रसूता सर्वसाधना
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.26Open verse →
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः सुखं संशान्तचित्तता | अकुतश्चित्कुतश्चिद्वा चित्ततः सात्त्विको गुणः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.27Open verse →
अतुष्टिः परितापश्च शोको लोभस्तथाक्षमा | लिङ्गानि रजसस्तानि दृश्यन्ते हेत्वहेतुतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.28Open verse →
अविवेकस्तथा मोहः प्रमादः स्वप्नतन्द्रिता | कथञ्चिदपि वर्तन्ते विविधास्तामसा गुणाः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.29Open verse →
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् | वर्तते सात्त्विको भाव इत्यपेक्षेत तत्तथा
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.30Open verse →
यत्तु सन्तापसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मनः | प्रवृत्तं रज इत्येव ततस्तदभिचिन्तयेत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.31Open verse →
अथ यन्मोहसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् | अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.32Open verse →
तद्धि श्रोत्राश्रयं भूतं शब्दः श्रोत्रं समाश्रितः | नोभयं शब्दविज्ञाने विज्ञानस्येतरस्य वा
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.33Open verse →
एवं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी | स्पर्शे रूपे रसे गन्धे तानि चेतो मनश्च तत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.34Open verse →
स्वकर्मयुगपद्भावो दशस्वेतेषु तिष्ठति | चित्तमेकादशं विद्धि बुद्धिर्द्वादशमी भवेत्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.35Open verse →
तेषामयुगपद्भावे उच्छेदो नास्ति तामसः | आस्थितो युगपद्भावे व्यवहारः स लौकिकः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.36Open verse →
इन्द्रियाण्यवसृज्यापि दृष्ट्वा पूर्वं श्रुतागमम् | चिन्तयन्नानुपर्येति त्रिभिरेवान्वितो गुणैः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.37Open verse →
यत्तमोपहतं चित्तमाशु सञ्चारमध्रुवम् | करोत्युपरमं काले तदाहुस्तामसं सुखम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.38Open verse →
यद्यदागमसंयुक्तं न कृत्स्नमुपशाम्यति | अथ तत्राप्युपादत्ते तमो व्यक्तमिवानृतम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.39Open verse →
एवमेष प्रसङ्ख्यातः स्वकर्मप्रत्ययी गुणः | कथञ्चिद्वर्तते सम्यक्केषाञ्चिद्वा न वर्तते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.40Open verse →
एवमाहुः समाहारं क्षेत्रमध्यात्मचिन्तकाः | स्थितो मनसि यो भावः स वै क्षेत्रज्ञ उच्यते
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.41Open verse →
एवं सति क उच्छेदः शाश्वतो वा कथं भवेत् | स्वभावाद्वर्तमानेषु सर्वभूतेषु हेतुतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.42Open verse →
यथार्णवगता नद्यो व्यक्तीर्जहति नाम च | न च स्वतां नियच्छन्ति तादृशः सत्त्वसङ्क्षयः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.43Open verse →
एवं सति कुतः सञ्ज्ञा प्रेत्यभावे पुनर्भवेत् | प्रतिसंमिश्रिते जीवे गृह्यमाणे च मध्यतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.44Open verse →
इमां तु यो वेद विमोक्षबुद्धि; मात्मानमन्विच्छति चाप्रमत्तः | न लिप्यते कर्मफलैरनिष्टैः; पत्रं बिसस्येव जलेन सिक्तम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.45Open verse →
श्रुतिप्रमाणागममङ्गलैश्च; शेते जरामृत्युभयादतीतः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.46Open verse →
क्षीणे च पुण्ये विगते च पापे; ततोनिमित्ते च फले विनष्टे | अलेपमाकाशमलिङ्गमेव; मास्थाय पश्यन्ति महद्ध्यसक्ताः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.47Open verse →
यथोर्णनाभिः परिवर्तमान; स्तन्तुक्षये तिष्ठति पात्यमानः | तथा विमुक्तः प्रजहाति दुःखं; विध्वंसते लोष्ट इवाद्रिमर्च्छन्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.48Open verse →
यथा रुरुः शृङ्गमथो पुराणं; हित्वा त्वचं वाप्युरगो यथावत् | विहाय गच्छत्यनवेक्षमाण; स्तथा विमुक्तो विजहाति दुःखम्
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.49Open verse →
द्रुमं यथा वाप्युदके पतन्त; मुत्सृज्य पक्षी प्रपतत्यसक्तः | तथा ह्यसौ सुखदुःखे विहाय; मुक्तः परार्ध्यां गतिमेत्यलिङ्गः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.50Open verse →
अपि च भवति मैथिलेन गीतं; नगरमुपाहितमग्निनाभिवीक्ष्य | न खलु मम तुषोऽपि दह्यतेऽत्र; स्वयमिदमाह किल स्म भूमिपालः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.51Open verse →
इदममृतपदं विदेहराजः; स्वयमिह पञ्चशिखेन भाष्यमाणः | निखिलमभिसमीक्ष्य निश्चितार्थं; परमसुखी विजहार वीतशोकः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}
Moksha 45.52Open verse →
इमं हि यः पठति विमोक्षनिश्चयं; न हीयते सततमवेक्षते तथा | उपद्रवान्नानुभवत्यदुःखितः; प्रमुच्यते कपिलमिवैत्य मैथिलः
Meaning
{"speaker":"Bhishma","innerSection":"जनकपञ्चशिखसंवादः","subParva":"mokshadharma","boriChapter":212,"vulgateChapter":218}