Bhagavad Gita

8.12 Having closed all the gates, confined the mind in the heart and fixed the life-breath in the head, engaged in the practice of concentration.

।।8.12।। सब (इन्द्रियों के) द्वारों को संयमित कर मन को हृदय में स्थिर करके और प्राण को मस्तक में स्थापित करके योगधारणा में स्थित हुआ।।

स यो ह वै तद् भगवन् मनुष्येषु प्रायणान्तम् ॐकारम् अभिध्यायीत । कतमं वाव स तेन लोकं जयतीति । तस्मै स होवाच - एतद् वै सत्य-काम परं चापरं च ब्रह्म यद् ॐकारः [प्रश्नौ ५।१-२] इत्य् उपक्रम्य, यः पुनर् एतं त्रिमात्रेण ओम् इत्य् एतेनैवाक्षरेण परं पुरुषम् अभिध्यायीत स सामभिर् उन्नीयते ब्रह्म-लोकम् [प्रश्नौ ५।५] इत्य् आदिना वचनेन, अन्यत्र धर्माद् अन्यत्राधर्माद् [कठु १।२।१४] इति चोपक्रम्य सर्वे वेदा यत् पदम् आमनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद् वदन्ति । यद् इच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत् ते पदं संग्रहेण ब्रवीम्य् ओम् इत्य् एतद् [कठु १।२।१५] इत्य् आदिभिश् च वचनैः परस्य ब्रह्मणो वाचक-रूपेण, प्रतिमावत् प्रतीक-रूपेण वा, पर-ब्रह्म-प्रतिपत्ति-साधनत्वेन मन्द-मध्यम-बुद्धीनां विवक्षितस्य ॐकारस्योपासनं कालान्तरे मुक्ति-फलम् उक्तं यत्, तद् एवेहापि कविं पुराणम् अनुशासितारम् [गीता ८।९] यद् अक्षरं वेद-विदो वदन्ति [गीता ८।११] इति चोपन्यस्तस्य परस्य ब्रह्मणः पूर्वोक्त-रूपेण प्रतिपत्त्य्-उपाय-भूतस्य ॐकारस्य कालान्तर-मुक्ति-फलम् उपासनं योगधारणा-सहितं वक्तव्यम् । प्रसक्तानुप्रसक्तं च यत् किंचिद् इत्य् एवम् अर्थ उत्तरे ग्रन्थ आरभ्यते - सर्व-द्वाराणि सर्वाणि च तानि द्वाराणि च सर्व-द्वाराण्य् उपलब्धौ, तानि सर्वाणि संयस्य संयमनं कृत्वा मनो हृदि हृदय-पुण्डारीके निरूध्य निरोधं कृत्वा निष्प्रचारम् आपाद्य, तत्र वशीकृतेन मनसा हृदयाद् ऊर्ध्व-गामिन्या नाड्योर्ध्वम् आरूह्य मूर्ध्न्य् आधाय आत्मनः प्राणम् आस्थितः पृवृत्तो योग-धारणां धारयितुम्

sa yo ha vai tad bhagavan manuṣyeṣu prāyaṇāntam oṃkāram abhidhyāyīta | katamaṃ vāva sa tena lokaṃ jayatīti | tasmai sa hovāca - etad vai satya-kāma paraṃ cāparaṃ ca brahma yad oṃkāraḥ [praśnau 5.1-2] ity upakramya, yaḥ punar etaṃ trimātreṇa om ity etenaivākṣareṇa paraṃ puruṣam abhidhyāyīta sa sāmabhir unnīyate brahma-lokam [praśnau 5.5] ity ādinā vacanena, anyatra dharmād anyatrādharmād [kaṭhu 1.2.14] iti copakramya sarve vedā yat padam āmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yad vadanti | yad icchanto brahmacaryaṃ caranti tat te padaṃ saṃgraheṇa bravīmy om ity etad [kaṭhu 1.2.15] ity ādibhiś ca vacanaiḥ parasya brahmaṇo vācaka-rūpeṇa, pratimāvat pratīka-rūpeṇa vā, para-brahma-pratipatti-sādhanatvena manda-madhyama-buddhīnāṃ vivakṣitasya oṃkārasyopāsanaṃ kālāntare mukti-phalam uktaṃ yat, tad evehāpi kaviṃ purāṇam anuśāsitāram [gītā 8.9] yad akṣaraṃ veda-vido vadanti [gītā 8.11] iti copanyastasya parasya brahmaṇaḥ pūrvokta-rūpeṇa pratipatty-upāya-bhūtasya oṃkārasya kālāntara-mukti-phalam upāsanaṃ yogadhāraṇā-sahitaṃ vaktavyam | prasaktānuprasaktaṃ ca yat kiṃcid ity evam artha uttare grantha ārabhyate - sarva-dvārāṇi sarvāṇi ca tāni dvārāṇi ca sarva-dvārāṇy upalabdhau, tāni sarvāṇi saṃyasya saṃyamanaṃ kṛtvā mano hṛdi hṛdaya-puṇḍārīke nirūdhya nirodhaṃ kṛtvā niṣpracāram āpādya, tatra vaśīkṛtena manasā hṛdayād ūrdhva-gāminyā nāḍyordhvam ārūhya mūrdhny ādhāya ātmanaḥ prāṇam āsthitaḥ pṛvṛtto yoga-dhāraṇāṃ dhārayitum