Bhagavad Gita

7.27 By the delusion of the pairs of opposites arising from desire and aversion, O Bharata, all beings are subject to delusion at birth, O Parantapa.

।।7.27।। हे परन्तप भारत ! इच्छा और द्वेष से उत्पन्न द्वन्द्वमोह से भूतमात्र उत्पत्ति काल में ही संमोह (अविवेक) को प्राप्त होते हैं।।

केन पुनर् मत्-तत्त्व-वेदन-प्रतिबन्धेन प्रतिबद्धानि सन्ति जायमानानि सर्व-भूतानि मां न विदन्ति ? इत्य् अपेक्षायाम् इदम् आह - इच्छा-द्वेष-समुत्थेन इच्छा च द्वेषश् चेच्छा-द्वेषौ । ताभ्यां समुत्तिष्ठतीतीच्छा-द्वेष-समुत्थस् तेनेच्छा-द्वेष-समुत्थेन । केनेति विशेषापेक्षायाम् इदम् आह - द्वन्द्व-मोहेन द्वन्द्व-निमित्तो मोहो द्वन्द्व-मोहस् तेन । ताव् एव इच्छा-द्वेषौ शीतोष्णवत् परस्पर-विरुद्धौ सुख-दुःख-तद्-धेतु-विषयौ यथा-कालं सर्व-भूतैः संबध्यमानौ द्वन्द्व-शब्देनाभिधीयेते । तत्र यदेच्छा-द्वेषौ सुख-दुःख-तद्-धेतु-संप्राप्त्या लब्धात्मकौ भवतः, तदा तौ सर्व-भूतानां प्रज्ञायाः स्व-वशापादन-द्वारेण परमार्थात्म-तत्त्व-विषय-ज्ञानोत्पत्ति-प्रतिबन्ध-कारणं मोहं जनयतः । न हीच्छा-द्वेष-दोष-वशीकृत-चित्तस्य यथा-भूतार्थ-विषय-ज्ञानम् उत्पद्यते बहिर् अपि । किम् उ वक्तव्यं ताभ्याम् आविष्ट-बुद्धेः संमूढस्य प्रत्यग्-आत्मनि बहु-प्रतिबन्धे ज्ञानं नोत्पद्यतेति । अतस् तेन इच्छा-द्वेष-समुत्थेन द्वन्द्व-मोहेन, भारत भरतान्वयज, सर्व-भूतानि संमोहितानि सन्ति संमोहं संमूढतां सर्गे जन्मनि, उत्पत्ति-काले इत्य् एतत्, यान्ति गच्छन्ति हे परंतप । मोह-वशान्य् एव सर्व-भूतानि जायमानानि जायन्त इत्य् अभिप्रायः । यत एवम् अतस् तेन द्वन्द्व-मोहेन प्रतिबद्ध-प्रज्ञानानि सर्व-भूतानि संमोहितानि माम् आत्म-भूतं न जानन्ति । अत एव आत्म-भावेन मां न भजन्ते

kena punar mat-tattva-vedana-pratibandhena pratibaddhāni santi jāyamānāni sarva-bhūtāni māṃ na vidanti ? ity apekṣāyām idam āha - icchā-dveṣa-samutthena icchā ca dveṣaś cecchā-dveṣau | tābhyāṃ samuttiṣṭhatītīcchā-dveṣa-samutthas tenecchā-dveṣa-samutthena | keneti viśeṣāpekṣāyām idam āha - dvandva-mohena dvandva-nimitto moho dvandva-mohas tena | tāv eva icchā-dveṣau śītoṣṇavat paraspara-viruddhau sukha-duḥkha-tad-dhetu-viṣayau yathā-kālaṃ sarva-bhūtaiḥ saṃbadhyamānau dvandva-śabdenābhidhīyete | tatra yadecchā-dveṣau sukha-duḥkha-tad-dhetu-saṃprāptyā labdhātmakau bhavataḥ, tadā tau sarva-bhūtānāṃ prajñāyāḥ sva-vaśāpādana-dvāreṇa paramārthātma-tattva-viṣaya-jñānotpatti-pratibandha-kāraṇaṃ mohaṃ janayataḥ | na hīcchā-dveṣa-doṣa-vaśīkṛta-cittasya yathā-bhūtārtha-viṣaya-jñānam utpadyate bahir api | kim u vaktavyaṃ tābhyām āviṣṭa-buddheḥ saṃmūḍhasya pratyag-ātmani bahu-pratibandhe jñānaṃ notpadyateti | atas tena icchā-dveṣa-samutthena dvandva-mohena, bhārata bharatānvayaja, sarva-bhūtāni saṃmohitāni santi saṃmohaṃ saṃmūḍhatāṃ sarge janmani, utpatti-kāle ity etat, yānti gacchanti he paraṃtapa | moha-vaśāny eva sarva-bhūtāni jāyamānāni jāyanta ity abhiprāyaḥ | yata evam atas tena dvandva-mohena pratibaddha-prajñānāni sarva-bhūtāni saṃmohitāni mām ātma-bhūtaṃ na jānanti | ata eva ātma-bhāvena māṃ na bhajante