Bhagavad Gita

6.13 Let him firmly hold his body, head and neck erect and still, gazing at the tip of his nose, without looking around.

।।6.13।। काया, सिर और ग्रीवा को समान और अचल धारण किये हुए स्थिर होकर अपनी नासिका के अग्र भाग को देखकर अन्य दिशाओं को न देखता हुआ।।

बाह्यम् आसनम् उक्तम् । अधुना शरीर-धारणं कथम् इत्य् उच्यते - समं काय-शिरो-ग्रीवं कायश् च शिरश् च ग्रीवा च काय-शिरो-ग्रीवं तत् समं धारयन् अचलं च । समं धारयतश् चलनं संभवति । अतो विशिनष्टि - अचलम् इति । स्थिरः स्थिरो भूत्वा इत्य् अर्थः । स्वं नासिकाग्रं संप्रेक्ष्य सम्यक् प्रेक्षणं दर्शनं कृत्वैवेति । इव-शब्दो लुप्तो द्रष्टव्यः । न हि स्व-नासिकाग्र-संप्रेक्षणम् इह विधित्सितम् । किं तर्हि ? चक्षुषो दृष्टि-संनिपातः । स चान्तः-करण-समाधानापेक्षो विवक्षितः । स्व-नासिकाग्र-संप्रेक्षणम् एव चेद् विवक्षितम्, मनस् तत्रैव समाधीयेत, नात्मनि । आत्मनि हि मनसः समाधानं वक्ष्यति आत्म-संस्थं मनः कृत्वेति । तस्माद् इव-शब्द-लोपेनाक्ष्णोर् दृष्टि-संनिपात एव संप्रेक्ष्य इत्य् उच्यते । दिशश् चानवलोकयन् दिशां चावलोकनम् अन्तरा कुर्वन् इत्य् एतत्

bāhyam āsanam uktam | adhunā śarīra-dhāraṇaṃ katham ity ucyate - samaṃ kāya-śiro-grīvaṃ kāyaś ca śiraś ca grīvā ca kāya-śiro-grīvaṃ tat samaṃ dhārayan acalaṃ ca | samaṃ dhārayataś calanaṃ saṃbhavati | ato viśinaṣṭi - acalam iti | sthiraḥ sthiro bhūtvā ity arthaḥ | svaṃ nāsikāgraṃ saṃprekṣya samyak prekṣaṇaṃ darśanaṃ kṛtvaiveti | iva-śabdo lupto draṣṭavyaḥ | na hi sva-nāsikāgra-saṃprekṣaṇam iha vidhitsitam | kiṃ tarhi ? cakṣuṣo dṛṣṭi-saṃnipātaḥ | sa cāntaḥ-karaṇa-samādhānāpekṣo vivakṣitaḥ | sva-nāsikāgra-saṃprekṣaṇam eva ced vivakṣitam, manas tatraiva samādhīyeta, nātmani | ātmani hi manasaḥ samādhānaṃ vakṣyati ātma-saṃsthaṃ manaḥ kṛtveti | tasmād iva-śabda-lopenākṣṇor dṛṣṭi-saṃnipāta eva saṃprekṣya ity ucyate | diśaś cānavalokayan diśāṃ cāvalokanam antarā kurvan ity etat