5.6 But renunciation, O mighty-armed Arjuna, is hard to attain without Yoga; the Yoga-harmonised sage ickly goes to Brahman.
Bhagavad Gita
श्रीमद्भगवद्गीता
मूल श्लोकः
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः | योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ||५-६||
saṃnyāsastu mahābāho duḥkhamāptumayogataḥ . yogayukto munirbrahma nacireṇādhigacchati ||5-6||
BG 5.6
Audio
Translations & commentaries(4)
Show:
Sūtra — Translation
।।5.6।। परन्तु, हे महाबाहो ! योग के बिना संन्यास प्राप्त होना कठिन है; योगयुक्त मननशील पुरुष परमात्मा को शीघ्र ही प्राप्त होता है।।
एवं तर्हि योगात् संन्यास एव विशिष्यते । कथं तर्हीदम् उक्तम् तयोस् तु कर्म-संन्यासात् कर्म-योगो विशिष्यते [गीता ५।२] इति ? सृणु तत्र कारणम् - त्वया पृष्टां केवलं कर्म-संन्यासं कर्म-योगं चाभिप्रेत्य तयोर् अन्यतरः कः श्रेयान् ? इति । तद्-अनुरूपं प्रतिवचनं मयोक्तं कर्म-संन्यासात् कर्म-योगो विशिष्यते इति ज्ञानम् अनपेक्ष्य । ज्ञानापेक्षस् तु संन्यासः सांख्यम् इति मयाभिप्रेतः । परमार्थ-योगश् च स एव । यस् तु कर्म-योगो वैदिकः स च तादर्थ्यात् योगः संन्यास इति चोपचर्यते । कथं तादर्थ्यम् ? इत्य् उच्यते - संन्यासस् तु पारमार्थिको दुःखम् आप्तुं प्राप्तुम् अयोगतो योगेन विना । योग-युक्तो वैदिकेन कर्म-योगेन वैदिकेन कर्म-योगेनेश्वर-समर्पित-रूपेण फल-निरपेक्षेण युक्तो मुनिः । मननाद् ईश्वर-स्वरूपस्य मुनिः । ब्रह्म परमात्म-ज्ञान-निष्ठा-लक्षणत्वात् प्रकृतः संन्यासो ब्रह्मोच्यते । न्यास इति ब्रह्मा ब्रह्मा हि परः [महानारु ७८] इति श्रुतेः । ब्रह्म परमार्थ-संन्यासं परमार्थ-ज्ञान-निष्ठा-लक्षणं न चिरेण क्षिप्रम् एवाधिगच्छति प्राप्नोति । अतो मयोक्तम् कर्म-योगो विशिष्यत इति
evaṃ tarhi yogāt saṃnyāsa eva viśiṣyate | kathaṃ tarhīdam uktam tayos tu karma-saṃnyāsāt karma-yogo viśiṣyate [gītā 5.2] iti ? sṛṇu tatra kāraṇam - tvayā pṛṣṭāṃ kevalaṃ karma-saṃnyāsaṃ karma-yogaṃ cābhipretya tayor anyataraḥ kaḥ śreyān ? iti | tad-anurūpaṃ prativacanaṃ mayoktaṃ karma-saṃnyāsāt karma-yogo viśiṣyate iti jñānam anapekṣya | jñānāpekṣas tu saṃnyāsaḥ sāṃkhyam iti mayābhipretaḥ | paramārtha-yogaś ca sa eva | yas tu karma-yogo vaidikaḥ sa ca tādarthyāt yogaḥ saṃnyāsa iti copacaryate | kathaṃ tādarthyam ? ity ucyate - saṃnyāsas tu pāramārthiko duḥkham āptuṃ prāptum ayogato yogena vinā | yoga-yukto vaidikena karma-yogena vaidikena karma-yogeneśvara-samarpita-rūpeṇa phala-nirapekṣeṇa yukto muniḥ | mananād īśvara-svarūpasya muniḥ | brahma paramātma-jñāna-niṣṭhā-lakṣaṇatvāt prakṛtaḥ saṃnyāso brahmocyate | nyāsa iti brahmā brahmā hi paraḥ [mahānāru 78] iti śruteḥ | brahma paramārtha-saṃnyāsaṃ paramārtha-jñāna-niṣṭhā-lakṣaṇaṃ na cireṇa kṣipram evādhigacchati prāpnoti | ato mayoktam karma-yogo viśiṣyata iti