5.4 Children, not the wise, speak of knowledge and the Yoga of action or the performance of action as though they are distinct and different; he who is truly established in one obtains the fruits of both.
Bhagavad Gita
श्रीमद्भगवद्गीता
मूल श्लोकः
साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः | एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ||५-४||
sāṅkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ . ekamapyāsthitaḥ samyagubhayorvindate phalam ||5-4||
BG 5.4
Audio
Translations & commentaries(4)
Show:
Sūtra — Translation
।।5.4।। बालक अर्थात् बालबुद्धि के लोग सांख्य (संन्यास) और योग को परस्पर भिन्न समझते हैं; किसी एक में भी सम्यक् प्रकार से स्थित हुआ पुरुष दोनों के फल को प्राप्त कर लेता है।।
संन्यास-कर्म-योगयोर् भिन्न-पुरुषानुष्ठेययोर् विरुद्धयोः फले ऽपि विरोधो युक्तः । न तूभयोर् निःश्रेयस-करत्वम् एवेति प्राप्त इदम् उच्यते - सांख्य-योगौ पृथग् विरुद्ध-भिन्न-फलौ बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । पण्डितास् तु ज्ञानिन एकं फलम् अविरुद्धम् इच्छन्ति । कथम् ? एकम् अपि सांख्य-योगयोः सम्यग् आस्थितः सम्यग् अनुष्ठितवान् इत्य् अर्थः, उभयोर् विन्दते फलम् । उभयोस् तद् एव हि निःश्रेयसं फलम् । अतो न फले विरोधो ऽस्ति । ननु संन्यास-कर्म-योग-शब्देन प्रस्तुत्य सांख्य-योगयोः फलैकत्वं कथम् इहाप्रकृतं ब्रवीति ? नैष दोषः - यद्यप्य् अर्जुनेन संन्यासं कर्म-योगं च केवलम् अभिप्रेत्य प्रश्नः कृतः । भगवांस् तु तद्-अपरित्यागेनैव स्वाभिप्रेतं च विशेषं संयोज्य शब्दान्तर-वाच्यतया प्रतिवचनं ददौ सांख्य-योगाव् इति । ताव् एव संन्यास-कर्म-योगौ ज्ञान-तद्-उपाय-सम-बुद्धित्वादि-संयुक्तौ सांख्य-योग-शब्द-वाच्याव् इति भगवतो मतम् । अतो न अप्रकृत-प्रक्रियेति
saṃnyāsa-karma-yogayor bhinna-puruṣānuṣṭheyayor viruddhayoḥ phale 'pi virodho yuktaḥ | na tūbhayor niḥśreyasa-karatvam eveti prāpta idam ucyate - sāṃkhya-yogau pṛthag viruddha-bhinna-phalau bālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ | paṇḍitās tu jñānina ekaṃ phalam aviruddham icchanti | katham ? ekam api sāṃkhya-yogayoḥ samyag āsthitaḥ samyag anuṣṭhitavān ity arthaḥ, ubhayor vindate phalam | ubhayos tad eva hi niḥśreyasaṃ phalam | ato na phale virodho 'sti | nanu saṃnyāsa-karma-yoga-śabdena prastutya sāṃkhya-yogayoḥ phalaikatvaṃ katham ihāprakṛtaṃ bravīti ? naiṣa doṣaḥ - yadyapy arjunena saṃnyāsaṃ karma-yogaṃ ca kevalam abhipretya praśnaḥ kṛtaḥ | bhagavāṃs tu tad-aparityāgenaiva svābhipretaṃ ca viśeṣaṃ saṃyojya śabdāntara-vācyatayā prativacanaṃ dadau sāṃkhya-yogāv iti | tāv eva saṃnyāsa-karma-yogau jñāna-tad-upāya-sama-buddhitvādi-saṃyuktau sāṃkhya-yoga-śabda-vācyāv iti bhagavato matam | ato na aprakṛta-prakriyeti