5.28 With the senses, the mind and the intellect (ever) controlled, having liberation as his supreme goal, free from desire, fear and anger the sage is verily liberated for ever.
Bhagavad Gita
श्रीमद्भगवद्गीता
मूल श्लोकः
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः | विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ||५-२८||
yatendriyamanobuddhirmunirmokṣaparāyaṇaḥ . vigatecchābhayakrodho yaḥ sadā mukta eva saḥ ||5-28||
BG 5.28
Audio
Translations & commentaries(4)
Sūtra — Translation
।।5.28।। जिस पुरुष की इन्द्रियाँ, मन और बुद्धि संयत हैं, ऐसा मोक्ष परायण मुनि इच्छा, भय और क्रोध से रहित है, वह सदा मुक्त ही है।।
[श्लोकबद्धं भाष्यगद्यं — सन्निहितं BG 5.27 भाष्ये] स्पर्शान् शब्दादीन् कृत्वा बहिर् बाह्यान् श्रोत्रादि-द्वारेणान्तर्-बुद्धौ प्रवेशिताः शब्दादयो विषयास् तान् अचिन्तयतो शब्दादयो बाह्या बहिर् एव कृता भवन्ति । तान् एवं बहिः कृत्वा चक्षुश् चैवान्तरे भ्रुवोः कृत्वेत्य् अनुषज्यते । तथा प्राणापानौ नासाभ्यन्तर-चारिणौ समौ कृत्वा । यतेन्द्रिय-मनो-बुद्धिर् यतानि संयतानीन्द्रियाणि मनो बुद्धिश् च यस्य स यतेन्द्रिय-मनो-बुद्धिः । मननात् मुनिः संन्यासी । मोक्ष-परायण एवं देह-संस्थानान् मोक्ष-परायणो मोक्ष एव परम् अयनं परा गतिर् यस्य सो ऽयं मोक्ष-परायणो मुनिर् भवेत् । विगतेच्छा-भय-क्रोध इच्छा च भयं च क्रोधश् चेच्छा-भय-क्रोधास् ते विगताः यस्मात् स विगतेच्छा-भय-क्रोधः । य एवं वर्तते सदा संन्यासी, मुक्त एव सः । न तस्य मोक्षो ऽन्यः कर्तव्यो ऽस्ति ॥ भोक्तारं यज्ञ-तपसां सर्व-लोक-महेश्वरम् । सुहृदं सर्व-भूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिम् ऋच्छति
[śloka-baddhaṃ bhāṣya-gadyaṃ — sannihitaṃ BG 5.27 bhāṣye] sparśān śabdādīn kṛtvā bahir bāhyān śrotrādi-dvāreṇāntar-buddhau praveśitāḥ śabdādayo viṣayās tān acintayato śabdādayo bāhyā bahir eva kṛtā bhavanti | tān evaṃ bahiḥ kṛtvā cakṣuś caivāntare bhruvoḥ kṛtvety anuṣajyate | tathā prāṇāpānau nāsābhyantara-cāriṇau samau kṛtvā | yatendriya-mano-buddhir yatāni saṃyatānīndriyāṇi mano buddhiś ca yasya sa yatendriya-mano-buddhiḥ | mananāt muniḥ saṃnyāsī | mokṣa-parāyaṇa evaṃ deha-saṃsthānān mokṣa-parāyaṇo mokṣa eva param ayanaṃ parā gatir yasya so 'yaṃ mokṣa-parāyaṇo munir bhavet | vigatecchā-bhaya-krodha icchā ca bhayaṃ ca krodhaś cecchā-bhaya-krodhās te vigatāḥ yasmāt sa vigatecchā-bhaya-krodhaḥ | ya evaṃ vartate sadā saṃnyāsī, mukta eva saḥ | na tasya mokṣo 'nyaḥ kartavyo 'sti || bhoktāraṃ yajña-tapasāṃ sarva-loka-maheśvaram | suhṛdaṃ sarva-bhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntim ṛcchati