2.63 From anger comes delusion; from delusion loss of memory; from loss of memory the destruction of discrimination; from the destruction of discrimination he perishes.
Bhagavad Gita
श्रीमद्भगवद्गीता
मूल श्लोकः
क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः | स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ||२-६३||
krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ . smṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśātpraṇaśyati ||2-63||
BG 2.63
Audio
Translations & commentaries(4)
Show:
Sūtra — Translation
।।2.63।। क्रोध से उत्पन्न होता है मोह और मोह से स्मृति विभ्रम। स्मृति के भ्रमित होने पर बुद्धि का नाश होता है और बुद्धि के नाश होने से वह मनुष्य नष्ट हो जाता है।।
अथेदानीं पराभविष्यतः सर्वानर्थ-मूलम् इदम् उच्यते -- ध्यायतश् चिन्तयतो विषयात् शब्दादीन् विषय-विशेषान् आलोचयतः पुंसः पुरुषस्य सङ्गः आसक्तिः प्रीतिस् तेषु विषयेषु उपजायते उत्पद्यते । सङ्गात् प्रीतेः संजायते समुत्पद्यते कामस् तृष्णा । कामात् कुतश्चित् प्रतिहतात् क्रोधो ऽभिजायते । क्रोधाद् भवति संमोहो ऽविवेकः कार्याकार्य-विषयः । क्रुद्धो हि संमूढः सन् गुरुम् अप्य् आक्रोशति । संमोहात् स्मृति-विभ्रमः शास्त्राचार्योपदेशाहित-संस्कार-जनितायाः स्मृते स्यात् विभ्रमो भ्रंशः स्मृत्य्-उत्पत्ति-निमित्त-प्राप्तौ अनुत्पत्तिः । ततः स्मृति-भ्रंशात् बुद्धि-नाशः बुद्धि-नाशः । कार्याकार्य-विषय-विवेकायोग्यता अन्तः-करणस्य बुद्धेर् नाश उच्यते । बुद्धेर् नाशात् प्रणश्यति । तावद् एव हि पुरुषः यावद् अन्तःकरणं तदीयं कार्याकार्य-विषय-विवेक-योग्यम् । तद्-अयोग्यत्वे नष्ट एव पुरुषो भवति । अतः तस्यान्तः-करणस्य बुद्धेर् नाशात् प्रणश्यति पुरुषार्थायोग्यो भवतीत्य् अर्थः
athedānīṃ parābhaviṣyataḥ sarvānartha-mūlam idam ucyate -- dhyāyataś cintayato viṣayāt śabdādīn viṣaya-viśeṣān ālocayataḥ puṃsaḥ puruṣasya saṅgaḥ āsaktiḥ prītis teṣu viṣayeṣu upajāyate utpadyate | saṅgāt prīteḥ saṃjāyate samutpadyate kāmas tṛṣṇā | kāmāt kutaścit pratihatāt krodho 'bhijāyate | krodhād bhavati saṃmoho 'vivekaḥ kāryākārya-viṣayaḥ | kruddho hi saṃmūḍhaḥ san gurum apy ākrośati | saṃmohāt smṛti-vibhramaḥ śāstrācāryopadeśāhita-saṃskāra-janitāyāḥ smṛte syāt vibhramo bhraṃśaḥ smṛty-utpatti-nimitta-prāptau anutpattiḥ | tataḥ smṛti-bhraṃśāt buddhi-nāśaḥ buddhi-nāśaḥ | kāryākārya-viṣaya-vivekāyogyatā antaḥ-karaṇasya buddher nāśa ucyate | buddher nāśāt praṇaśyati | tāvad eva hi puruṣaḥ yāvad antaḥkaraṇaṃ tadīyaṃ kāryākārya-viṣaya-viveka-yogyam | tad-ayogyatve naṣṭa eva puruṣo bhavati | ataḥ tasyāntaḥ-karaṇasya buddher nāśāt praṇaśyati puruṣārthāyogyo bhavatīty arthaḥ