Bhagavad Gita

2.18 These bodies of the embodied Self, Which is eternal, indestructible and immeasurable, are said to have an end. Therefore fight, O Arjuna.

।।2.18।। इस नाशरहित अप्रमेय नित्य देही आत्मा के ये सब शरीर नाशवान् कहे गये हैं। इसलिये हे भारत ! तुम युद्ध करो।।

किं पुनस् तद् असत् यत् स्वात्म-सत्तां व्यभिचरतीति, उच्यते - अन्तः विनाशः विद्यते येषां ते अन्तवन्तः । यथा मृगतृष्णिकादौ सद्-बुद्धिः अनुवृत्ता प्रमाणनिरूपणान्ते विच्छिद्यते, स तस्य अन्तः । तथा इमे देहाः स्वप्नमायादेहादिवच अन्तवन्तः नित्यस्य शरीरिणः शरीरवतो ऽनाशिनो ऽप्रमेयर्य आत्मनो ऽन्तवन्त इति उक्ताः विवेकिभिरित्य् अर्थः । नित्यस्य अनाशिनः इति न पुनरुक्तम् । नित्यत्वस्य द्विविधत्वात् लोका, नाशस्य च । यथा देहो भस्मीभूतो ऽदर्शनं गतो नष्ट उच्यते । विद्यमानो ऽपि यथा अन्यथा परिणतो व्याध्यादि-युक्तो जातो नष्ट उच्यते । तत्र नित्यस्य ठ् अनाशिनः इति द्विविधेनापि नाशेन असंबन्धो ऽस्येत्य् अर्थः । अन्यथा पृथिव्यादिवद् अपि नित्यत्वं स्यात् आत्मनः । तत् मा भूदिति नित्यस्य अनाशिनः इत्याह । अप्रमेयम्य न प्रमेयस्य प्रत्यक्षादि-प्रमाणैः अपरिच्छाद्यस्येत्य् अर्थः ॥ ननु आगमेन आत्मा परिच्छिद्यते, प्रत्यक्षादिना च पूर्वम् । न । आत्मनः स्वतःसिद्धत्वात् । सिरा हि आत्मनि प्रमातरि प्रमित्सोः प्रमाणान्वेषणा भवति । न हि पूर्वम् इत्थमहम् इति आत्मानमप्रमाय प चात् प्रमेयपरिच्छादाय प्रवर्तते । न हि आत्मा नाम कस्यचित् अप्रसिद्धो भवति । शास्त्रं तु अन्त्यं प्रमाणम् अतद्-धर्माध्यारोपण-मात्र-निवर्तकत्वेन प्रमाणत्वम् आत्मनः प्रतिपद्यते, न ह्य् अज्ञातार्थज्ञापकत्वेन । तथा च श्रुतिः --- यत् साक्षाद् अपरोक्षाद् ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरः [बौ ३।४।१] इति । यस्माद् एवं नित्यो ऽविक्रियश् चात्मा तस्माद् युध्यस्व, युद्धाद् उपरमं मा कार्षीः इत्य् अर्थः । न ह्य् अत्र युद्ध-कर्तव्यता विधीयते, युद्धे प्रवृत्त एव हि असौ शोक-मोह-प्रतिबद्धः तूष्णीम् आस्ते । अतः तस्य प्रतिबन्धापनयन-मात्रं भगवता क्रियते । तस्माद् युध्यस्व इति अनुवाद-मात्रम्, न विधिः

kiṃ punas tad asat yat svātma-sattāṃ vyabhicaratīti, ucyate - antaḥ vināśaḥ vidyate yeṣāṃ te antavantaḥ | yathā mṛgatṛṣṇikādau sad-buddhiḥ anuvṛttā pramāṇanirūpaṇānte vicchidyate, sa tasya antaḥ | tathā ime dehāḥ svapnamāyādehādivaca antavantaḥ nityasya śarīriṇaḥ śarīravato 'nāśino 'prameyarya ātmano 'ntavanta iti uktāḥ vivekibhirity arthaḥ | nityasya anāśinaḥ iti na punaruktam | nityatvasya dvividhatvāt lokā, nāśasya ca | yathā deho bhasmībhūto 'darśanaṃ gato naṣṭa ucyate | vidyamāno 'pi yathā anyathā pariṇato vyādhyādi-yukto jāto naṣṭa ucyate | tatra nityasya ṭh anāśinaḥ iti dvividhenāpi nāśena asaṃbandho 'syety arthaḥ | anyathā pṛthivyādivad api nityatvaṃ syāt ātmanaḥ | tat mā bhūditi nityasya anāśinaḥ ityāha | aprameyamya na prameyasya pratyakṣādi-pramāṇaiḥ aparicchādyasyety arthaḥ || nanu āgamena ātmā paricchidyate, pratyakṣādinā ca pūrvam | na | ātmanaḥ svataḥsiddhatvāt | sirā hi ātmani pramātari pramitsoḥ pramāṇānveṣaṇā bhavati | na hi pūrvam itthamaham iti ātmānamapramāya pa cāt prameyaparicchādāya pravartate | na hi ātmā nāma kasyacit aprasiddho bhavati | śāstraṃ tu antyaṃ pramāṇam atad-dharmādhyāropaṇa-mātra-nivartakatvena pramāṇatvam ātmanaḥ pratipadyate, na hy ajñātārthajñāpakatvena | tathā ca śrutiḥ --- yat sākṣād aparokṣād brahma ya ātmā sarvāntaraḥ [bau 3.4.1] iti | yasmād evaṃ nityo 'vikriyaś cātmā tasmād yudhyasva, yuddhād uparamaṃ mā kārṣīḥ ity arthaḥ | na hy atra yuddha-kartavyatā vidhīyate, yuddhe pravṛtta eva hi asau śoka-moha-pratibaddhaḥ tūṣṇīm āste | ataḥ tasya pratibandhāpanayana-mātraṃ bhagavatā kriyate | tasmād yudhyasva iti anuvāda-mātram, na vidhiḥ