Bhagavad Gita

An eternal portion of My very Self, become a living being in the world of the living, draws to itself the senses, with the mind as the sixth, abiding in nature.

ननु सर्वा हि गतिर् आगत्य्-अन्ताः । संयोगाः विप्रयोगान्ताः [म्भ् ११।२।३] इति हि प्रसिद्धम् । कथम् उच्यते तत् धाम गतानां नास्ति निवृत्तिः ? इति । सृणु तत्र कारणम् - ममैव परम् आत्मनो नारायणस्य, अंशो भागो ऽवयव एक-देश इत्य् अनर्थान्तरं जीव-लोके जीवानां लोके संसारे जीव-भूतः कर्ता भोक्तेति प्रसिद्धः सनातनश् चिरन्तनः । यथा जल-सूर्यकः सूर्यांशो जल-निमित्तापाये सूर्यम् एव गत्वा न निवर्तते च तेनैवात्मना गच्छति, एवम् एव । यथा घटाद्य्-उपाधि-परिच्छिन्नो घटाद्य्-आकाश आकाशांशः सन् घटादि-निमित्तापाये आकाशं प्राप्य न निवर्तते । अत उपपन्नम् उक्तम् यद् गत्वा न निवर्तन्ते इति । ननु निरवयवस्य परमात्मनः कुतो ऽवयव एक-देशो ऽंशः इति ? सावयवत्वे च विनाश-प्रसङ्गो ऽवयव-विभागात् । नैष दोषः, अविद्या-कृतोपाधि-परिच्छिन्न एक-देशो ऽंश इव कल्पितो यतः । दर्शितश् चायम् अर्थः क्षेत्राध्याये विस्तरशः । स च जीवो मद्-अंशत्वेन कल्पितः कथं संसरत्य् उत्क्रामति च ? इत्य् उच्यते - मनः-षष्ठानीन्द्रियाणि श्रोत्रादीनि प्रकृति-स्थानि स्व-स्थाने कर्ण-शष्कुल्य्-आदौ प्रकृतौ स्थितानि कर्षति आकर्षति

nanu sarvā hi gatir āgaty-antāḥ | saṃyogāḥ viprayogāntāḥ [mbh 11.2.3] iti hi prasiddham | katham ucyate tat dhāma gatānāṃ nāsti nivṛttiḥ ? iti | sṛṇu tatra kāraṇam - mamaiva param ātmano nārāyaṇasya, aṃśo bhāgo 'vayava eka-deśa ity anarthāntaraṃ jīva-loke jīvānāṃ loke saṃsāre jīva-bhūtaḥ kartā bhokteti prasiddhaḥ sanātanaś cirantanaḥ | yathā jala-sūryakaḥ sūryāṃśo jala-nimittāpāye sūryam eva gatvā na nivartate ca tenaivātmanā gacchati, evam eva | yathā ghaṭādy-upādhi-paricchinno ghaṭādy-ākāśa ākāśāṃśaḥ san ghaṭādi-nimittāpāye ākāśaṃ prāpya na nivartate | ata upapannam uktam yad gatvā na nivartante iti | nanu niravayavasya paramātmanaḥ kuto 'vayava eka-deśo 'ṃśaḥ iti ? sāvayavatve ca vināśa-prasaṅgo 'vayava-vibhāgāt | naiṣa doṣaḥ, avidyā-kṛtopādhi-paricchinna eka-deśo 'ṃśa iva kalpito yataḥ | darśitaś cāyam arthaḥ kṣetrādhyāye vistaraśaḥ | sa ca jīvo mad-aṃśatvena kalpitaḥ kathaṃ saṃsaraty utkrāmati ca ? ity ucyate - manaḥ-ṣaṣṭhānīndriyāṇi śrotrādīni prakṛti-sthāni sva-sthāne karṇa-śaṣkuly-ādau prakṛtau sthitāni karṣati ākarṣati