Bhagavad Gita

15.12 That light which residing in the sun illumines the whole world, that which is in the moon and in the fire know that light to be Mine.

।।15.12।। जो तेज सूर्य में स्थित होकर सम्पूर्ण जगत् को प्रकाशित करता है तथा जो तेज चन्द्रमा में है और अग्नि में है, उस तेज को तुम मेरा ही जानो।।

यत् पदं सर्वस्यावभासकमप्य् अग्न्यादित्य् आदिकं ज्योतिः नावभासयते, यत् प्राप्ता च मुमुक्षवः पुनः संसाराभिमुखाः न निवर्तन्ते, यस्य च पदस्य उपाधि-भेदम् अनुविधीयमानाः जीवाः - घटाकाशादयः इव आकाशस्य - अंशाः, तस्य पदस्य सर्वात्मत्वं सर्वव्यवहारास्पदत्वं च विवक्षुश् चतुर्भिः श्लोकैः विभूतिसंक्षेपमाह भगवान् - यत् आदित्य-गतम् आदित्याश्रयम् । किं तत् ? तेजो दीप्तिः प्रकाशो जगद् भासयते प्रकाशयत्य् अखिलं समस्तम् । यच् चन्द्रमसि शशभृति तेजो ऽवभासकं वर्तते, यच् चाग्नौ हुतवहे, तत् तेजो विद्धि विजानीहि मामकं मदीयं मम विष्णोस् तज् ज्योतिः । अथवा, आदित्य-गतं तेजश् चैतन्यात्मकं ज्योतिर् यच् चन्द्रमसि, यच् चाग्नौ वर्तते तत् तेजो विद्धि मामकं मदीयं मम विष्णोस् तज् ज्योतिः । ननु स्थावरेषु जङ्गमेषु च तत् समानं चैतन्यात्मकं ज्योतिः । तत्र कथम् इदं विशेषणम् - यद् आदित्य-गतम् इत्य् आदि । नैष दोषः, सत्त्वाधिक्याद् विस्तरत्वोपपत्तेः । आदित्य्-आदिषु हि सत्त्वम् अत्यन्त-प्रकाशम् अत्यन्त-भास्वरम् । अतस् तत्रैवाविस्तरं ज्योतिर् इति तद् विशिष्यते, न तु तत्रैव तद् अधिकम् इति । यथा हि लोके तुल्ये ऽपि मुख-संस्थाने न काष्ठ-कुड्यादौ मुखम् आविर्भवति, आदर्शादौ तु स्वच्छे स्वच्छतरे च तारतम्येनाविर्भवति, तद्वत्

yat padaṃ sarvasyāvabhāsakamapy agnyādity ādikaṃ jyotiḥ nāvabhāsayate, yat prāptā ca mumukṣavaḥ punaḥ saṃsārābhimukhāḥ na nivartante, yasya ca padasya upādhi-bhedam anuvidhīyamānāḥ jīvāḥ - ghaṭākāśādayaḥ iva ākāśasya - aṃśāḥ, tasya padasya sarvātmatvaṃ sarvavyavahārāspadatvaṃ ca vivakṣuś caturbhiḥ ślokaiḥ vibhūtisaṃkṣepamāha bhagavān - yat āditya-gatam ādityāśrayam | kiṃ tat ? tejo dīptiḥ prakāśo jagad bhāsayate prakāśayaty akhilaṃ samastam | yac candramasi śaśabhṛti tejo 'vabhāsakaṃ vartate, yac cāgnau hutavahe, tat tejo viddhi vijānīhi māmakaṃ madīyaṃ mama viṣṇos taj jyotiḥ | athavā, āditya-gataṃ tejaś caitanyātmakaṃ jyotir yac candramasi, yac cāgnau vartate tat tejo viddhi māmakaṃ madīyaṃ mama viṣṇos taj jyotiḥ | nanu sthāvareṣu jaṅgameṣu ca tat samānaṃ caitanyātmakaṃ jyotiḥ | tatra katham idaṃ viśeṣaṇam - yad āditya-gatam ity ādi | naiṣa doṣaḥ, sattvādhikyād vistaratvopapatteḥ | ādity-ādiṣu hi sattvam atyanta-prakāśam atyanta-bhāsvaram | atas tatraivāvistaraṃ jyotir iti tad viśiṣyate, na tu tatraiva tad adhikam iti | yathā hi loke tulye 'pi mukha-saṃsthāne na kāṣṭha-kuḍyādau mukham āvirbhavati, ādarśādau tu svacche svacchatare ca tāratamyenāvirbhavati, tadvat