Bhagavad Gita

Swami Sivananda did not comment on this sloka

Swami Tejomayananda did not comment on this sloka

किम् इतरे युक्ततमा न भवन्ति ? न । किंतु तान् प्रति यद् वक्तव्यम्, तच् छृणु - ये त्व् अक्षरम् अनिर्देश्यम्, अव्यक्तत्वाद् अशब्द-गोचरेति न निर्देष्टुं शक्यते, अतो ऽनिर्देश्यम् । अव्यक्तं न केनापि प्रमाणेन व्यज्यत इत्य् अव्यक्तं पर्युपासते परि समन्ताद् उपासते । उपासनं नाम यथा-शास्त्रम् उपास्यस्यार्थस्य विषयी-करणेन सामीप्यम् उपगम्य तैल-धारावत् समान-प्रत्यय-प्रवाहेण दीर्घ-कालं यद् आसनम्, तद् उपासनम् आचक्षते । अक्षरस्य विशेषणम् आह - सर्वत्र-गं व्योमवद् व्याप्य् अचिन्त्यं चाव्यक्तत्वाद् अचिन्त्यम् । यद् धि करण-गोचरम्, तन् मनसापि चिन्त्यम्, तद्-विपरीतत्वाद् अचिन्त्यम् अक्षरम्, कूट-स्थं दृश्यमान-गुणम् अन्तर्-दोषं वस्तु कूटम् । कूट-रूपम् कूट-साक्ष्यम् इत्य् आदौ कूट-शब्दः प्रसिद्धो लोके । तथा चाविद्याद्य्-अनेक-संसार-बीजम् अन्तर्-दोषवन् माया-व्याकृतादि-शब्द-वाच्यतया मायां तु प्रकृतिं विद्यान् मायिनं तु महेश्वरम् [श्वेतु ४।१०], मम माया दुरत्यया [गीता ७।१४] इत्य् आदौ प्रसिद्धं यत् तत् कूटम्, तस्मिन् कूटे स्थितं कूट-स्थं तद्-अध्यक्षतया । अथवा, राशिर् इव स्थितं कूट-स्थम् अत एवाचलम् । यस्माद् अचलम्, तस्माद् ध्रुवम्, नित्यम् इत्य् अर्थः

kim itare yuktatamā na bhavanti ? na | kiṃtu tān prati yad vaktavyam, tac chṛṇu - ye tv akṣaram anirdeśyam, avyaktatvād aśabda-gocareti na nirdeṣṭuṃ śakyate, ato 'nirdeśyam | avyaktaṃ na kenāpi pramāṇena vyajyata ity avyaktaṃ paryupāsate pari samantād upāsate | upāsanaṃ nāma yathā-śāstram upāsyasyārthasya viṣayī-karaṇena sāmīpyam upagamya taila-dhārāvat samāna-pratyaya-pravāheṇa dīrgha-kālaṃ yad āsanam, tad upāsanam ācakṣate | akṣarasya viśeṣaṇam āha - sarvatra-gaṃ vyomavad vyāpy acintyaṃ cāvyaktatvād acintyam | yad dhi karaṇa-gocaram, tan manasāpi cintyam, tad-viparītatvād acintyam akṣaram, kūṭa-sthaṃ dṛśyamāna-guṇam antar-doṣaṃ vastu kūṭam | kūṭa-rūpam kūṭa-sākṣyam ity ādau kūṭa-śabdaḥ prasiddho loke | tathā cāvidyādy-aneka-saṃsāra-bījam antar-doṣavan māyā-vyākṛtādi-śabda-vācyatayā māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyān māyinaṃ tu maheśvaram [śvetu 4.10], mama māyā duratyayā [gītā 7.14] ity ādau prasiddhaṃ yat tat kūṭam, tasmin kūṭe sthitaṃ kūṭa-sthaṃ tad-adhyakṣatayā | athavā, rāśir iva sthitaṃ kūṭa-stham ata evācalam | yasmād acalam, tasmād dhruvam, nityam ity arthaḥ