Sant Seva ParishadSant Seva ParishadSSP · sant seva

Bhagavad Gita

श्रीमद्भगवद्गीता

मूल श्लोकः

अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च। निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी॥

adveṣṭā sarva-bhūtānāṁ maitraḥ karuṇa eva ca nirmamo nirahaṅkāraḥ sama-duḥkha-sukhaḥ kṣamī

BG 12.13

Audio
Translations & commentaries(3)
Show:

Sūtra Translation

Sūtra· EN

One who is free of hatred toward all beings, friendly and compassionate, without possessiveness or ego, even in joy and sorrow, forgiving —

SūtraShankaracharya· SA

अत्र चात्मेश्वर-भेदम् आश्रित्य विश्व-रूप ईश्वरे चेतः-समाधान-लक्षणो योग उक्तः, ईश्वरार्थं कर्मानुष्ठानादि च । अथैतद् अप्य् अशक्तो ऽसि [गीता १२।११] इत्य् अज्ञान-कार्य-सूचनान् नाभेद-दर्शिनो ऽक्षरोपासकस्य कर्म-योग उपपद्यत इति दर्शयति । तथा कर्म-योगिनो ऽक्षरोपासनानुपपत्तिम् । ते प्राप्नुवन्ति माम् एव [गीता १२।४] इत्य् अक्षरोपासकानां कैवल्य-प्राप्तौ स्वातन्त्र्यम् उक्त्वा, इतरेषां पारतन्त्र्याद् ईश्वराधीनतां दर्शितवान् तेषाम् अहं समुद्धर्ता [गीता १२।७] इति । यदि हीश्वरस्यात्म-भूतास् ते मता अभेद-दर्शित्वात्, अक्षर-स्वरूपा एव त इति समुद्धरण-कर्म-वचनं तान् प्रत्य् अपेशलं स्यात् । यस्माच् चार्जुनस्यात्यन्तम् एव हितैषी भगवान् तस्य सम्यग्-दर्शनानन्वितं कर्म-योगं भेद-दृष्टिमन्तम् एव उपदिशति । न चात्मानम् ईश्वरं प्रमाणतो बुद्ध्वा कस्यचिद् गुण-भावं जिगमिषति कश्चिद्, विरोधात् । तस्माद् अक्षरोपासकानां सम्यग् दर्शन-निष्ठानां संन्यासिनां त्यक्त-सर्वेषणानाम् अद्वेष्टा सर्व-भूतानाम् इत्य् आदि-धर्म-पूगं साक्षाद् अमृतत्व-कारणं वक्ष्यामीति प्रवर्तते - अद्वेष्टा सर्व-भूतानां न द्वेष्टा, आत्मनो दुःख-हेतुम् अपि न किंचिद् द्वेष्टि, सर्वाणि भूतान्य् आत्मत्वेन हि पश्यति । मैत्रो मित्र-भावो मैत्री मित्रतया वर्तत इति मैत्रः । करुण एव च, करुणा कृपा दुःखितेषु दया, तद्वान् करुणः, सर्व-भूताभय-प्रदः, संन्यासीत्य् अर्थः । निर्ममो मम-प्रत्यय-वर्जितः । निरहंकारो निर्गताहं-प्रत्ययः । सम-दुःख-सुखः समे दुःख-सुखे द्वेष-रागयोर् अप्रवर्तके यस्य स सम-दुःख-सुखः । क्षमी क्षमावान्, आक्रुष्टो ऽभिहतो वाविक्रिय एवास्ते

SūtraShankaracharya· SA-ROMAN

atra cātmeśvara-bhedam āśritya viśva-rūpa īśvare cetaḥ-samādhāna-lakṣaṇo yoga uktaḥ, īśvarārthaṃ karmānuṣṭhānādi ca | athaitad apy aśakto 'si [gītā 12.11] ity ajñāna-kārya-sūcanān nābheda-darśino 'kṣaropāsakasya karma-yoga upapadyata iti darśayati | tathā karma-yogino 'kṣaropāsanānupapattim | te prāpnuvanti mām eva [gītā 12.4] ity akṣaropāsakānāṃ kaivalya-prāptau svātantryam uktvā, itareṣāṃ pāratantryād īśvarādhīnatāṃ darśitavān teṣām ahaṃ samuddhartā [gītā 12.7] iti | yadi hīśvarasyātma-bhūtās te matā abheda-darśitvāt, akṣara-svarūpā eva ta iti samuddharaṇa-karma-vacanaṃ tān praty apeśalaṃ syāt | yasmāc cārjunasyātyantam eva hitaiṣī bhagavān tasya samyag-darśanānanvitaṃ karma-yogaṃ bheda-dṛṣṭimantam eva upadiśati | na cātmānam īśvaraṃ pramāṇato buddhvā kasyacid guṇa-bhāvaṃ jigamiṣati kaścid, virodhāt | tasmād akṣaropāsakānāṃ samyag darśana-niṣṭhānāṃ saṃnyāsināṃ tyakta-sarveṣaṇānām adveṣṭā sarva-bhūtānām ity ādi-dharma-pūgaṃ sākṣād amṛtatva-kāraṇaṃ vakṣyāmīti pravartate - adveṣṭā sarva-bhūtānāṃ na dveṣṭā, ātmano duḥkha-hetum api na kiṃcid dveṣṭi, sarvāṇi bhūtāny ātmatvena hi paśyati | maitro mitra-bhāvo maitrī mitratayā vartata iti maitraḥ | karuṇa eva ca, karuṇā kṛpā duḥkhiteṣu dayā, tadvān karuṇaḥ, sarva-bhūtābhaya-pradaḥ, saṃnyāsīty arthaḥ | nirmamo mama-pratyaya-varjitaḥ | nirahaṃkāro nirgatāhaṃ-pratyayaḥ | sama-duḥkha-sukhaḥ same duḥkha-sukhe dveṣa-rāgayor apravartake yasya sa sama-duḥkha-sukhaḥ | kṣamī kṣamāvān, ākruṣṭo 'bhihato vāvikriya evāste